Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q99477
Manifeste IIIF
Numérisation :
Papier (filigrane var. Briquet 14872? cf. G. Piccard, Die Ochsenkopf-Wasserzeichnen, 2, Stuttgart, 1966, n° XII, 802: Wellerstein 1437?), XVe s. (a. 1446), I + 166 ff. (foliotation ancienne, en grande partie rognée, de 1 à 162 aux f. 6-166; l’ancien f. 114 manque entre les f. 118 et 119 actuels; f. I-Iv°, 2v°-5v°, 30v°, 35-35v°, 84v°-85v° et 124-124v° blancs), 208 x 145 mm. Quelques initiales peintes: au f. 6, violette sur fond carré jaune pâle à rinceaux grisâtres; f. 36, plus petite, jaune sur fond rose pâle à rinceaux rouges; f. 46 et 86, initiales jaunes sur fond blanc; f. 125, violette sur fond et rinceaux jaune pâle. Au f. 32, dessin à la plume assez soigné, ombré, d’un vieux moine barbu (s. Paul) et d’un centaure féminin; f. 33, esquisse d’un moine priant; f. 34, espace réservé pour un dessin légèrement esquissé (moine priant ?). Aux f. 1-2, table du contenu et des chapitres de certaines œuvres, de la main du copiste du manuscrit, avec renvois à l’ancienne foliotation, titre: «IC. XC. 1446. Compilatio tocius que continentur in hunc librum ».
Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI
f. 2 (table): //De uicio usure
f. 7 (texte) //ipsum. Sequitur
~ f. 6-19: «De modo uiuendi ordinate et perfecte ».
inc.: «MI FRATER Quia tua instans deposcit deuotio...».
~ f. 19: Damasvs papa, Carmen 15 (De s. Felice) (éd. P. L., 13, 388-389).
~ Pavlinvs Nolanvs, Carmina (extrait).
Le Carm. XXX, 2 est suivi sans interruption du Carm. XXX, 1, v. 1-3.
~ f. 19v°-23: Hieronymvs presbyter, Epistula 118 ad Iulianum exhortatoria.
~ f. 23v°-29: Bernardvs Claraevallensis, Epistula 460 (éd. P. L., 182, 653-662, suivie d’un supplément).
~ f. 29v°-30: «De temptationibus in quibus homo temptatur a diabolo in exitu anime sue et remediis ad repellendas eas ».
inc.: «DICit beatus Gregorius quod antiquus hostis scilicet diabolus multipliciter conatur temptare... ».
~ f. 30: «Interrogationes quas debet [sic] fieri infirmo morienti secundum beatum Anselmum et si eas ore confessus fuerit... ».
inc.: «PRimo interrogari debet si credit omnia que sunt fidei christiane... ».
~ f. 31-34v°: Hieronymvs presbyter, Vita Pauli monachi.
~ f. 36-41v°: Gvigo II Carthvsiensis, Scala claustralium (attribuée à s. Bernard dans le manuscrit).
~ f. 42: ‹Sententiae de continentia etc.›.
inc.: «Nichil prodest continentia corporis ubi operatur corruptio mentis... » (11 sententiae -14 lignes: cf. Defensor Logogiacensis, Liber scintillarum, c. 13, sent. 4-27, éd. H. Rochais, Defensor Logogiacensis monachi Liber scintillarum, Turnhout, 1957 (Corpus Christianorum, Series Latina, 117,1), p. 64-67).
~ f. 42v°: Iohannes Chrysostomvs, De compunctione (extrait ?).
inc.: «Quomodo fieri potest ut infirma et frigida compunctionis pariat uerba... » (19 lignes).
~ f. 43-45: Ps. Anselmvs Cantvariensis, Quedam dicta collecta ex dictis eius seu Ps. Bernardvs Claraevallensis, Sermo de miseria humana (éd. P. L., 158, 1051-1056 d’après ce manuscrit et P. L., 184, 1109-1138, cf. A. Wilmart, op. cit. infra).
~ f. 45-45v°: Thomas Aqvinas, Oratio.
titre: «Hanc orationem componit sanctus Thomas de Aquino et ipsam dicebat singulo die ante ymaginem Christi ».
inc.: «Concede mihi queso omnipotens et misericors Deus... ».
~ f. 45 v°: Thomas Aqvinas, Hymnus seu Oratio.
inc.: «Adoro te deuote latens ueritas... » (Chevalier, Repertor. Hymnol. 519).
~ f. 46-83: Hieronymvs presbyter, Epistulae 14, 58, 42, 32, 145, 122, 125, 71, 52 et 3.
~ f. 83v°: «Duodecim articulos [sic] fidei christiane secundum Apostolos et prophetas ».
inc. (en marge: «Deus pater »): «Propheta Ieremias. Patrem inuocabo qui fecit celum et terram...».
~ f. 84: ‹Oratio ad s. Trinitatem?›.
inc.: «‹T›E summa deus trinitas quam laudat omnis spiritus suppliciter exoro quatinus... » (22 lignes).
~ f. 86-118: Paschasivs Radbertvs, De corpore et sanguine domini.
~ f. 118v°-123v°: Bonaventvra, De praeparatione ad missam (attribué à Bartholomaevs de Alvernia dans le manuscrit, à tort).
~ f. 123v°: ‹Iohannes Peckham ?, Versus ad Crucifixum›.
titre: «Infrascripta uerba fuerunt dicta magistro Iohanni de Pichano [sic] a Christo »
inc.: «Quis te lesit ita, Iesu dulcissima uita
R. Pro mundi uita... » (21 lignes - cf. H. Walther, Initia carminum..., n° 16112).
~ f. 125-158: Aegidivs de Lessinis, De usuris.
f. 158v°-165: Pvblilivs Syrvs, Sententiae.
titre: «Incipit liber prouerbiorum Senece ».
texte incomplet avec interpolation de sentences tirées des Sententiae falsae et du Liber de moribus du Ps. Seneca, par exemple f. 158v°, Sent. fals. 22; f. 159: Sent. fals. 55 = Liber de moribus 114, Sent. fals. 62, 52, 53 etc.; les Sent. 387-435 manquent, et à partir de la lettre O seuls les Prouerbia sont copiés.
expl.: «... Volunt homines ita preceptum esse ut uiuunt non ita uiuere ut preceptum est » (Sent. fals. 387). «Vtendum est diuitiis non abutendum ut nec a superioribus contemnaris nec ab inferioribus timearis. Amen » (Sent. fals. 388, pour la première partie seule; Liber de moribus, Sent. 78 et 78a).
~ f. 165v°: Robertvs II rex Franciae, Hymnus «Veni sancte spiritus...» (Chevalier, Repert. hymnol., n° 21242).
~ - ‹De distantia stellarum et planetarum›.
titre: «Hec est distantia omnium stellarum fisarum [sic] et planetarum a terra collecta ex dictis Almagesti et Alfragani ».
inc.: «Longitudo propinquior lune a terra 109037... » (10 lignes).
~ - De natura planetarum (italice).
inc.: «Son lariete leo sagittario... ».
~ f. 166: «Prophetia ».
inc.: «A nato domini tu citra mira uidebis... » (13 lignes).
~ f. 166v°: Hieronymvs presbyter, Commentarius in Ezechielem (extrait: De libero arbitrio, I, 2, 5 - éd. P. L., 25, 33A et B).
~ ‹Prouerbia et Sententiae›.
1) inc.: «Excitat et nutrit facundia dulcis amorem » (H. Walther, Prouerbia..., 1, n° 8393 v. 1).
2) «Felicitas semper est aduersus [sic] subiecta » (op. cit., 2, 1964, n° 8926 d).
3) «Grauior est labor ubi nullus effectus est » (Caecilivs Balbvs, De nugis philosophorum, recensio Parisina, n° 52, éd. E. Woelfflin, Bâle, 1855, p. 41).
4) «Melior est inimicicia sapientis quam amicicia insapientis » (cf. Petrvs Alphonsvs, Disciplina clericalis, éd. P. L., 157, c. 676b).
5) «Post miserum (?) funus puluis et umbra sumus » (H. Walther, op. cit., 3, n° 22019 a).
6) «Venia digni sunt quam peccato excusationem non faciunt sed cum lacrimis indulgentiam implorare non cessant ».
7) «Tanto enim cognoscitur esse peccatum quanto maior qui peccat habetur» (Isidorvs Hispalensis, Sententiae, II, 18; éd. P. L., 83, c. 621).
8) «Est animi ingenium cui multum debeat eidem plurimum velle debet» (cf. Cicero, Epistulae ad familiares, II, 6, 2).
9) «Amico fideli nulla est comparatio nec est digna ponderatio auri uel argenti cum bonitate fidei eius » (Eccli., VI, 15).
10) «Et genus et formam Regina pecunia ornat » (H. Walther, op. cit., 1, n° 8095).
1 1) «Alea sal uinum caseus (?) Legumina quoque
Ista nocent occulis [sic] sed faticare magis » (cf. H. Walther, op. cit., 1 n° 774, var.) (14 lignes).
Origine: italienne, écriture humanistique cursive. Le copiste vénitien, Leonardo Sanudo, qui travaillait à Zadar (Zara) en Dalmatie, signe et date au f. 19: «Compilata anno Ihesu Christi MCCCVI Amen [sans doute date de l'œuvre]. Scripta per me Leonardum Sanuto domini Mar‹i›ni. 1446 die 29 nouembris. Iadre » et au f. 158: «Hec omnia que continenter [sic] in hoc ligamine scripta fuerunt per me Leonardum Sanuto domini Marini de Venetiis tunc Iadre existentem. MCCCCXLVI die XXVIIII Ianuarii », en outre on lit en haut du f. 1 la date «1446 » avec le sigle: «IC. XC» (Iesus Christus).
Possesseurs: aucune indication; le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1590 et 1645.
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index