Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3262

  • Titres attestés :
    • Johannes Friburgensis Lector, Summa Confessorum.
    • Nicolaus de Lyra.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3262
    • Paris. BnF, Latin 3262
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Jean de Fribourg (1250?-1314) | Clement V (pape, 126.-1314) | Jean XXII (pape, 1245-1334) | Nicolas de Lyre (1270?-1340?)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 345 ff. à 2 et 3 colonnes.
  • Format :
    • 380 × 255 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • F. 447v : « Hostia dividitur in partes... », « Effectus hostie. Inflammat [caritatem], Memorat [passionem Domini]Sus tentat [in gratiam], Roborat, Auget [virtutes]... » ; — f. 220v « Sepius et multis confessio fit quia nescit... » ; cf. Bibl. Maz. ms. 593, f. 24 ; — f. 221 « Sepe reum moneat confessor ne recidivet... » cf. ms. Latin 13468, f. 130 ; « Sit tibi potus aqua, cibus aridus, aspera vestis.. » ; cf. ms. Latin 13468, f. 35 et 15952, f. 105 ; — f. 236v. « Illa reviviscunt que mortificata fuerunt... » ; — f. 237v « Bona extra caritatem facta valent. Primo ad extremi judicii supplicium tolerabilius subeundum... » ; — f. 268 : « Que mihi vel cujus mea natum fonte levavit... », cf. ms. Latin 3263, f. 236Un ms. auquel on a ajouté un cahier provenant sans doute d'un autre ms. Grandes initiales peintes sur fond d'or, à antennes formant encadrement (ff. 1, 1v, 2v, 57, 113v, 254v, 298v), la première ornée d'une miniature représentant un moine enseignant à d'autres moines. Certains encadrements sont ornés de feuillages et d'animaux, quelques incipits et explicits ornés. Initiales bleues et rouges à filigranes et à antennes. Pieds-de-mouche. Rubriques. Le rubricateur a commis de nombreuses erreurs dans la numérotation des questions pour chaque partie de l'ouvrage. Quelques lacunes du texte, provenant en général de bourdons, ont été comblées en marge, principalement par le correcteur qui a signé au bas de chaque cahier. Les noms des auteurs cités sont parfois transcrits en marge. Titres. Le cahier ajouté n'a ni titres, ni rubriques. — 34 cahiers de 10, 8 (16e, 19e et 20e) et 12 ff. (34e), un cahier de 8 ff. ajouté, réclames et mention « Cor » inscrite par le correcteur dans la marge inférieure de chaque cahier ; les feuillets ont été signés avec lettres, chiffres ou signes au XIVe s. ; les cahiers ont été numérotés de 1 à 35 au XVIIe s. Plusieurs additions marginales, vers mnémotechniques et didactiques, d'une seule main du XIVe s., f. 40, sur le jeûne : « Nat [ivitatis] Domini, Penthe[costes]que, Johan[nis], Laur[encii]... », « Petrus et Andreas, Paulus cum Symone, Judas... », « Sabbata jejunes si sint in luce secunda... » ; — f. 58 : « Clemens Vin Concilio Viennensi... Si furiosus aut infans... » [Clement. l. V, tit. IV, c. un.] ; — f. 122v : « Ut patuit per Hely, non cernet lumina celi...345 ff. à 2 et 3 colonnes.380 × 255 mm.
  • Reliure :
    • Reliure maroquin rouge aux armes de Colbert.

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-285 « Nota quod lector iste Johannes ante compilationem hujus Summe Confessorum fecerat tabulam super Summam Raymundi et apparatum ejus... Prologus fratris Johannis lectoris in priorem libellum questionum casualium. Quoniam dubiorum nova cotidie difficultas... — ... quam verbis lector poterit informari. Explicit » (1) ; « Incipit prologus ejusdem fratris Johannis lectoris in Summa Confessorum. Saluti animarum et proximorum utilitati... — ... principalibus titulis supponendo » (1v-2) ; table des l. I à IV (2-2v) ; — « Incipit Summa Confessorum compilata a fratre Johanne lectore ordinis fratrum predicatorum. [L. I]. Quoniam inter ecclesiastica crimina symoniaca heresis... — ... Nota casum ejusdem decreti. Explicit prima pars Summe Confessorum » (2v-57) ; — « Incipit secunda pars hujus operis. De homicidio, titulus primus. In prima parte dictum est de quibusdam criminibus que principaliter in Deum... — ... nec expressi potest ut C. de Apochis l. penultima. Explicit secunda pars » (57-113v) ; — « Incipit tertia pars hujus operis. De qualitate ordinandorum, titulus primus. Expeditis per Dei gratiam duabus particulis, restat ut... — ... coheredum coronatore prestante, qui cum Patre et Spiritu sancto... Explicit tractatus de penitentiis et per consequens tertia pars hujus Summe » (113v-254v) ; — « Incipit tractatus de matrimonio quasi quartus liber hujus Summe. Quoniam in foro penitenciali circa matrimonium frequenter dubitationes... — ... prout eis videbitur oportunum. Gratias ago Domino nostro Jhesu Christo... Explicit tractatus de matrimonio et finitur per consequens quasi in quatuor libros distincta tota Summa Confessorum » (254v-285).

    F. 285-288 « Isti sunt paragraffi Summe fratris Raymundi per numerum secundum quem ut plurimum in hac Summa Confessorum eorumdem fit assignatio. In parvis tamen titulis non semper assignantur hic paragrofi quia propter littere paucitatem non est labor inquirendo. Quoniam, ut ait Jeronimus... — ... Istud in Summa notandum. Explicit ».

    F. 288-298v « Incipiunt statuta Summe Confessorum ex sexto decretalium addita quantum pertinere videtur ad materiam ejusdem Summe ac secundum eisdem titulis et numero questionum. Prologus. Ne libri qui de Summa Confessorum jam scripti... — ... de cetero non liceat vacillare » (288) ; « De symonia, titulus primus, questio LXXXIIII. In primo ergo libro, titulo primo de symonia... — ... complectens contra legis nititur voluntatem. Explicit compendiosa collectio quorundam statutorum ex VI. decretalium addita ad Summam Confessorum » (288-298v).

    F. 298v-337 « Incipit tabula. In hac tabula ubicumque fit simpliciter... — ... questionis materia perlegatur » (298v) ; « Abbas. Abbas, utrum unus abbas possit presidere... — ... furtum, matrimonium, et in multis aliis locis » (298v-337). (Ed. Paris, Jean Petit, 1519) ; cf. Dietterle, Die Summae Confessorum, dans Zeitschrift für Kirchengeschichte, XXV (1904), 255-268.


    F. 338-342 [NICOLAUS DE LYRA, Probatio adventus Christi] « Utrum ex scripturis receptis a Judeis possit efficaciter probari Salvatorem nostrum fuisse Deum et hominem... — ... plures jam baptizati ad vomitum revertuntur » ; cf. Labrosse, Oeuvres de Nicolas de Lyre, dans Études franciscaines, XXXV (1923), 177-182 ; Glorieux, Maîtres en Théol., II, 216 ; Littérature quodlibétique, II, 201.

    F. 342-345v JOHANNES XXII papa [Constitutiones Ordinis fratrum Minorum], précédées d'une lettre d'envoi à l'Université de Paris, 21 nov. 1324 : « Johannes... dilectis filiis doctoribus et scolaribus universis Parisius commorantibus... Contra latratus nonnullorum erroneos et insanos... » (Denifle et Châtelain, Chart. Univ. Paris., II, 276-277, n° 833) (342), « Quia nonnumquam quod conjectura profuturum... » [Extravag. Johannis XXII, tit. XIV, c. 2] (342-342v) ; « Ad conditorem canonum non est dubium pertinere... » [ibid., XIV, c. 3] (342v-343v) ; « Cum inter nonnullos viros scolasticos... » (ibid., XIV, c. 4] (343v-344), « Quia quorundam mentes sic pater mendacii... » (ibid., XIV, c. 5) (344-345v).

Intervenants

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Manuscrit probablement envoyé par Boudon, trésorier de France à Montpellier à Colbert le 10 décembre 1680 ; cf. ms. Latin 9364, f. 53 et add. du ms. Latin 2850.

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Ad conditorem canonum non est dubium pertinere cum statuta...

    f. 342v

    Bona extra caritatem facta valent. Primo ad extremi judicii supplicium...

    f. 237v

    Contra latratus nonnullorum erroneos et insanos qui os suum ponentes...

    f. 342

    Cum inter nonnullos viros scholasticos saepe contingat...

    f. 343v

    Effectus hostiae : Inflammat (caritatem) ; memorat (passionem Domini) ; sustentat (in gratiam) ; roborat, auget (virtutes)...

    f. 147v

    Incipit du lemme biblique

    Expeditis per Dei gratiam... [Raimundi de Pennaforti Summa de casibus l. III].

    Incipit

    Responsio secundum Raimundum est talis : in principio hoc ostendit Apostolus...

    f. 113v

    Hostia dividitur in partes : tincta beatos...

    f. 147v

    Illa reviviscunt quae mortificata fuerunt //...

    f. 236v (en marge)

    In hac tabula ubicumque fit simpliciter libri vel quaestionis...

    f. 298v

    Incipit du lemme biblique

    In prima parte dictum est de quibusdam criminibus etc. [Raimundi de Pennaforti Summa de casibus l. II].

    Incipit

    Primo ergo quaero quid sit homicidium...

    f. 57

    In primo ergo libro, titulo primo, de simonia, rubricella de jure patronatus...

    f. 288

    Nativitatis Domini, Penthecostesque, Johannis, Laurentii...

    f. 40

    Ne libri qui de Summa Confessorum jam scripti erant appositione statutorum...

    f. 288

    Petrus et Andreas, Paulus cum Simone, Judas...

    f. 40

    Quae mihi vel cujus mea natum fonte levavit //...

    f. 268

    Quia nonnumquam quod projectura profuturum condidit...

    f. 342

    Quia quorumdam mentes sic pater mendacii dicitur excaecasse...

    f. 344

    Quoniam dubiorum nova quotidie difficultas emergit casuum...

    f. 1

    Quoniam in foro paenitentiali circa matrimonium frequenter dubitationes...

    f. 254v

    Incipit du lemme biblique

    Quoniam inter crimina ecclesiastica simoniaca haeresis... [R. de Pennaforti Summa de casibus I].

    Incipit

    Ut tam periculosa pestis melius caveri possit...

    f. 2v

    Quoniam, ut ait Hieronymus de simonia, titulus primus...

    f. 285v

    [...] Responsio secundum Raimundum est talis : In principio hoc ostendit Apostolus...

    f. 113v

    Sabbata jejunes si sint in luce secunda...

    f. 40

    Saepe reum moneat confessor ne recidivet //...

    f. 221

    Saepius et multis confessio fit quia nescit // Quae sit vera...

    f. 220v

    Saluti animarum et proximorum utilitati secundum ordinis mei professionem...

    f. 1v

    Si furiosus aut infans seu dormiens hominem mutilet aut occidat...

    f. 58

    Sit tibi potus aqua, cibus aridus, aspera vestis //...

    f. 174

    Ut patuit per Heli, non cernet lumina caeli //...

    f. 122v

    [...] Ut tam periculosa pestis melius caveri possit...

    f. 2v

    Utrum ex Scripturis receptis...

    f. 338

    Utrum unus abbas possit praesidere in diversis monasteriis...

    f. 298v

    BOUDON, trésorier de France à Montpellier -- Manuscrits transmis par lui à Colbert
    CLEMENS V papa -- Epistola. Excerptum
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    Correcteur -- Mentions de correcteur
    DÉCORATION -- Décoration française (XIVe s.)
    DÉCORATION -- Encadrement peint et or (XIVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales historiées (XIVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales peintes et or (XIVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales peintes et or (XIVe s.) à décor animal
    FRERES MINEURS -- Bulles les concernant
    Jeûne -- Vers
    JOHANNES XXII, papa -- Epistolae
    JOHANNES FRIBURGENSIS LECTOR, O.P. -- Initiale historiée (XIVe s.)
    JOHANNES FRIBURGENSIS LECTOR, O.P. -- Summa confessorum
    JOHANNES FRIBURGENSIS LECTOR, O.P. -- Tabulae Summae de casibus s. Raymundi de Pennaforti
    NICOLAUS DE LYRA -- Probatio Adventus Christi, redactio Ia
    RELIURE -- Reliures aux armes de Colbert (Jean-Baptiste)
    Titres (incipit ou explicit) -- Soulignés de fioritures à la plume (XIVe s.)
    Vers anonymes latins -- Divers

Source des données