Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3387

  • Titre attesté :
    • Guillelmus de Ockham
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3387
    • Paris. BnF, Latin 3387
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Guillaume d'Ockham (1285?-1347)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 265 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 290 × 215 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Initiales rouges et bleues. Rubriques. Piedsde-mouche en couleur. Manchettes. — Réclames à chaque cahier ; traces de signatures anciennes (a, b) aux deux premiers cahiers ; ensuite signatures du XVIIe s. de v 2 à v 22. — Au f. 1, titre : « Opus nonaginta dierum » de la main de Baluze. — Fit partie de la bibliothèque du Collège de Foix à Toulouse, d'où il passa en octobre 1680 dans celle de Colbert ; cf. Delisle, Cab. des mss., I, 500 et 508. 265 ff. à 2 colonnes. 290 × 215 mm.
  • Reliure :
    • Reliure XVIIe s. maroquin rouge aux armes et chiffre de J.-B. Colbert. Titre au dos : « Opuscula Okam ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-175 GUILLELMUS DE OCKHAM, Opus nonaginta dierum. [Prologue] : « Doctoris gencium et magistri b. Pauli irrefragabili auctoritate decernitur omnia esse probanda... — ... ibi : Premissa quoque » (1) ; — « Premittit ergo prologum seu prohemium dicens : Johannes episcopus... Quia vir reprobus... Ista verba quo ad quatuor que continent ab adversariis inpugnantur... — ... nec deffendere intendebat » (1-163v) ; — [Épilogue] : « Hoc opus nonaginta dierum, quamvis cursim et sermone nullatenus falerato, multo tamen complevi labore... — ... subtiliter judicare. Explicit hic tractatus editus a fratre Guilhelmo de Ocham, ordinis Fratrum Minorum, sacre theologie magistro. Amen. Hic liber est scriptus ; qui scripsit sit benedictus. Amen » (163v) ; — table des chapitres, formant sommaire de l'oeuvre : « Ad evidenciam clariorem tam istius tabule quam operis precedentis... Premittit ergo prologum... — ... est hereticus manifestus » (164-172) ; — table alphabétique des matières : « In suprascripta tabula, principalia... Appellare licet a papa heretico... — ... Christum et apostolos... nec ad mores ; quod impugnatur » (172-175) (Ms. P de Guillelmi de Ockham, Opera politica, Manchester, I (1940), éd. J. G. Sikes et R. F. Bennett, 293-374, pour les ch. 1-6 ; II (1963), éd. H. S. Offler, 375-858, pour les ch. 7-124).

    F. 175-213v [GUILLELMUS DE OCKHAM, Tractatus contra Johannem XXII] « Non invenit locum penitencie Johannes XXII : tanquam narretur et falso... Ut pateat evidenter quod retractatio quam Johannes XXII fecisse refertur... — ... juste corectioni et rationabili me submitto. Explicit. Deo gratias. Amen » (éd. d'après ce ms. par H. S. Offler, éd. cit., III (1956), 29-156) ; cf. analyse et éd. partielle dans R. Scholz, Unbekannte Kirchenpolitische Streitschriften... 1327-1354, Rome, 1911-1914, I, 149-152 ; II, 396-402 ;

    F. 213v-214 Addition : « Item, in constitutione : Quia vir reprobus, error alius perniciosus... — ... illorum que nondum fuerunt » ; cf. R. Scholz, op. cit., II, 403.

    F. 214v-262 [GUILLELMUS DE OCKHAM, Tractatus contra Benedictum XII] « ... Incipit prologus in sequentem tractatum. Ambulavit et ambulat insesanter [sic] non re sed nomine Benedictus XIIus... — ... non differam retractare. Explicit... » (214v) ; — L. I-VII. « Incipit tractatus et liber primus tractans et ostendens quod Benedictus papa XIIus nonnullas hereses Johannis pape XXII in ejus statitus [sic pro : statutis] dogmatizatas... Dogmatum perversorum, que Johannes XXIIus pertinaciter tenuit... — ... interdum per alios potentes de sede deponit, cui sit gloria, potestas et inperium... » (H. S. Offler, éd. cit., III, 165-322 d'après ce ms.) ; cf. R. Scholz, op. cit., I, 152-161 ; II, 403-417 (214v-262) ;

    F. 262v-265 [Epistola ad Fratres Minores apud Assisium congregatos] « Religiosis viris Fratribus Minoribus universis anno Domini millesimo CCCXXXIIII° in festo Pe[n]tecostes apud Assisium congregatis, frater Guilhelmus de Ocham... Noveritis itaque, et cuncti noverint Christiani... — ... convertere Omnipotens dignetur. Amen » (H. S. Offler, éd. cit., III, 6-17, d'après ce ms.).

    Correspond vraisemblablement au n° 8 de la liste des mss. du Collège de Foix à Toulouse envoyés à Colbert le 7 octobre 1680 ; cf. Delisle, Cab. des mss., I, 500.

Intervenant

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Ad evidentiam clariorem tam istius tabulae quam operis...

    f. 164

    Ambulavit et ambulat incessanter non re sed nomine Benedictus XIIus...

    f. 214v

    Doctoris gentium et magistri beati Pauli irrefragabili auctoritate decernitur omnia esse probanda...

    f. 1

    Dogmatum perversorum, quae Johannes XXII pertinaciter tenuit...

    f. 214v

    Hoc Opus nonaginta dierum, quamvis cursim et sermone nullatenus phalerato, multo tamen complevi labore...

    f. 163v

    [...] Ista verba quoad quattuor quae continent ab adversariis impugnantur...

    f. 1

    Item, in constitutione : Quia vir reprobus, error alius perniciosus...

    f. 213v

    Non invenit locum paenitentiae Johannes XXII : tamquam narretur et falso...

    f. 175

    Noveritis itaque, et cunctis noverint christiani quod fere quattuor...

    f. 262v

    Praemittit ergo prologum seu prooemium dicens : Johannes episcopus...

    f. 1

    [...] Quia vir reprobus Michael de Caesena... [Johannes XXII]. Ista verba quoad quattuor quae continent ab adversariis impugnantur...

    f. 1

    Ut pateat evidenter quod retractatio quam Johannes XXII fecisse fertur...

    f. 175

    BALUZE (Étienne) -- Notes ou titres autographes
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XIVe s.)
    FRERES MINEURS -- Epistola Guillelmi de Ockham ad Fratres Minores apud Assisium congregatos (1334)
    GUILLELMUS DE OCKHAM, O.F.M. -- Contra Benedictum XII tractatus
    GUILLELMUS DE OCKHAM, O.F.M. -- Contra Johannem XXII tractatus
    GUILLELMUS DE OCKHAM, O.F.M. -- Epistola ad Fratres Minores apud Assisium congregatos
    GUILLELMUS DE OCKHAM, O.F.M. -- Opus nonaginta dierum
    RELIURE -- Reliures aux armes de Colbert (Jean-Baptiste)
    TOULOUSE (Haute-Garonne) -- Collège de Foix. Possesseur

Source des données