Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3137

  • Titre attesté :
    • Juan Maldonado (Maldonat), Annotationes in universam theologiam.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3137
    • Paris. BnF, Latin 3137
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Juan Maldonado (1533-1583)
  • Date de fabrication :
  • Support : Papier ; filigranes : pot à anse, main tenant fleuron.
  • Composition :
    • VIII-515 ff.
  • Format :
    • 275 × 190 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Écritures cursives. Rubriques et manchettes en partie à l'encre rouge. Quelques notes margin. de plusieurs mains. — Réclames. — Les ff. VI, 114v-118v, 491v-515 sont blancs. Foliotations anciennes superposées dans une partie du ms. : « 1-135 » (130-254v) ; « 96-332 » (255-491). — Note f. 491 : « folia scripta hujus libri 488 ». — Cahiers signés : A-P.8 ; A.6-Z.6 ; Aa. 6-Zz. 6 ; Aaa. 6-Mmm. 6. Le cahier signé 3.Q.6-6.Q.6, f. 231-254v, paraît avoir été intercalé après coup. — Plusieurs ff. portent en marge le nom de Maldonat. Au f. 1 : « Aggressus est D. Maldonatus hanc universae theologiae tractationem die 10 mense octob. an. 1570, in Collegio Claromontano, vulgo Jesuitarum » ; f. 120 : « Maldonatus hanc aggressus est disputationem idibus octob. 1571 » ; f. 202 : « Haec quae sequuntur de secunda ettertia parte disputationis de daemonibus non sunt dictata a domino Maldonato sed excerpta ab ore loquentis ipsius Maldonati » ; f. 231 : « Quae hic apponuntur de daemonibus sunt tanquam scopae dissolutae, quia non sunt dictata a D. Maldonato, sed excerpta ab ore illius disputantis diebus festis, sed non dictantis... » ; d'une autre main : « Haec disputatio de daemonibus eadem est cum superiori, excerpta ab ore disputantis D. Maldonati per duos discipulos ejusdem Maldonati ». — Aux ff. 1, 119, 393v, etc., signatures de N. Bréjard, dont l'ex-libris se trouve au f. VII et au f. 515v : « Hic liber est Nicolai Brejardi, gymnasiarchae et primarii Collegii Trium Episcoporum, vulgo Cameracensis, in alma universitate Parisiensi » ; plusieurs notes de sa main dans le ms. — A l'intérieur du premier plat : « ex-lib. Ant. Rousselet », et au f. VII note du XVIIIe s. : « Acquis de M. l'abbé Rousselet. ancien théologal de Péronne, au mois d'avril 1729 pour la bibliothèque du Roy. Ce volume est un original écrit sous les yeux du P. J. Maldonat, dans le Collège de Clermont, en l'année 1570 et 1571... ». Baluze 289. Ce ms. est bien cité dans le catalogue de vente de la bibliothèque de Baluze : Bibliothecae Baluzianae parstertia (1719), 42. Il a dû à ce moment-là passer entre les mains de l'abbé Rousselet pendant quelques années. La cote de Baluze figure au f. 1 au-dessus de la cote de la Bibliothèque du Roi.VIII-515 ff.275 × 190 mm.
  • Reliure :
    • Reliure ancienne parchemin souple. Au dos, titre manuscrit : « Johannis Maldonati jesuitae Summa theologiae ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-114 « D. Maldonadi Hispani de Societate Jesu Commentationes (mot ajouté) in universam theologiam. De constitutione theologiae. Sex quaestionum explicatione theologia constituitur... — ... de Christo et sacramentis » (Tellechea, dans Scriptorium Victoriense, 1954, 46-75) (1-15) ; — « Prima pars theologiae, quae est de Deo per se. Disputatio de Deo tres partes habet... —... traditur in Scriptura » (15v-43v) ; — « De Trinitate. Disputatio omnis de Trinitate sex capitibus comprehenditur... — ... distin. 11 quaestione unica » (44-144).

    F. 119 « In 2. librum Magistri Sententiarum, Praelectiones domini Maldonati, jesuitae, Parisiis anno Domini millesimo quingentesimo septuagesimo primo, idibus octobris » ;

    F. 120-382 « Secunda pars theologiae de rebus a Deo factis. Disputatio de rebus effectis philosophiae et theologiae confinis est... — ... ad primum argumentum » (120-146) ; — « Secunda pars disputationis... Disputatio de angelis... — ... naturaliter etiam quiescet » (146v-195v) ; — « De daemonibus. Disputatio de daemonibus tripartita est... — ... vident faciem Dei » (195v-202) ; — « Secunda [quarta] pars disputationis de daemonibus, quae est de distinctione et differentia daemonum. Daemonum distinctio sumitur ex septem rebus... — ... etiam utilibus remediis... Hactenus de natura angelica et daemonibus. Sequitur de homine... » (202-230v) ; — « Alia disputatio de daemonibus. Daemonum distinctio sumitur septem ex rebus... — ... se esse energumenum » ; même texte que f. 202-230v avec var. (231-255v) ; — « Disputatio de homine. Disputatio de homine quatuor partibus constat... — ... et ad Coloss. 3 » (255v-269v) ; — « Tertia pars disputationis de animo. De animi facultatibus ac de libero arbitrio. De aliis facultatibus animi disputare... De nomine liberi arbitrii... — ... sed deserendo facit ». D'une autre main : « Hactenus dictavit D. Maldonatus hoc anno Domini 1572 post festum D. Johannis Baptistae » (Opera varia theologica, Paris, 1677, III, 1-43, sauf l'introduction f. 270) (270-325) ; — « Disputatio de secundo statu hominis. Hoc loco dicendum est de divinis donis... De gratia. De gratia quatuor necessario queruntur... — ... q. 91 et 100 » (ibid., 43-54, sauf l'introduction f. 325v) (325v-340v) ;— « De tertio statu hominis sub peccato originali. Peccatum originale duobus modis appellatur... — ... applicabitur baptismus flaminis » (ibid., 54-89) (349v-382).

    F. 382v-453 « De tertia parte theologiae, quae est de comparatione Dei et creaturarum. [De scientia et prescientia Dei] In hac tertia parte quatuor praesertim sunt... — ... necessariam in aeternitate » (382v-393v) ; — « De voluntate... De providentia » (Opera varia theologica, III, 89-94, sauf l'introduction f. 394) (394-399v) ; — « De praedestinatione » (ibid., 94-131) (400-453) ; au f. 453 : « Finis tractatus de praedestinatione quae [sic] erat postrema in hac tertia parte theologiae. Sequetur ergo quarta pars theologiae ».

    F. 454-491 « Quarta pars theologiae. In hac quarta parte disputatur de justitia... — ... propter nostra opera » (ibid., 131-156). Les ff. 487-491 donnent la fin du « Secundus genus testimoniorum quo probatur justificatio operum » depuis « in omni//gente qui facit justitiam » ; — au f. 491 : « Hic finem suis praelectionibus imposuit D. Johannes Maldonatus, nec suam omnino theologiam absolvit propter quaedam jurgia et lites inter eum et theologos Sorbonicos Parisienses exortas de conceptione Beatae Mariae semper Virginis. Tandem dictus Dominus Maldonatus diplomate pontificio et episcopi Parisiensis declaratione a calumnia liberatus. N. Brejardi » (Prat, Maldonat, Paris, 1856, 267-268).

    F. I-Vv Notice biographique sur Maldonat : « De Maldonado. Extraict du livre de Scriptoribus Societatis Jesu des Pères Alegambe et Sotwel jésuites, de l'édition de Rome in fol. 1675 » (Bibliotheca Scriptorum Societatis Jesu, opus inchoatum a R. P. Petro Ribadeneira... 1602. Continuatum a R. P. Philippo Alegambe... usque ad annum 1642, recognitum et productum ad annum Jubilaei 1675, a Nathanaele Sotvello [Southwell]... Romae, 1675, 473-476) ; cahier ajouté au XVIIIe s.

    Voir t. IV, 490.

Intervenant

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Ce manuscrit était entré avec les autres manuscrits de Baluze dans la bibliothèque du roi en 1719. Porté en déficit, il a été racheté à l'abbé Rousselet en 1729 ; cf. note dans le manuscrit lat. 1712, f. II, de la main de l'abbé de Targny et Arch. A.R. 65, f. 95-95v.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • TELLECHEA IDÍGORAS, José Ignacio (1954), "Metodologia teologica de Maldonado", Scriptorium Victoriense, 1, n° 2, p. 183-255

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Daemonum distinctio sumitur ex septem rebus...

    f. 202

    Daemonum distinctio sumitur septem ex rebus...

    f. 231

    De aliis facultatibus animi disputare...

    f. 270

    De gratia quattuor necessario quaeruntur...

    f. 325v

    Disputatio de angelis duas habet partes...

    f. 146v

    Disputatio de daemonibus tripartita est...

    f. 195v

    Disputatio de Deo tres partes habet...

    f. 15v

    Disputatio de homine quattuor partibus constat...

    f. 255v

    Disputatio de rebus effectis philosophiae et theologiae confinis est...

    f. 120

    Disputatio omnis de Trinitate sex capitibus comprehenditur...

    f. 44

    Duo nomina explicanda sunt quae ambiguitatem habent : liberum, arbitrium...

    f. 270

    Hoc loco dicendum est de divinis donis...

    f. 325v

    In hac quarta parte disputatur de justitia...

    f. 454

    In hac tertia parte quattuor praesertim sunt de quibus a theologis...

    f. 382v

    Peccatum originale duobus modis appellatur...

    f. 340v

    Sex quaestionum explicatione theologia constituitur...

    f. 1

    ALEGAMBE (Philippo), S.J. -- Bibliotheca scriptorum Societatis Jesu. Excerptum de Maldonato
    BALUZE (Étienne) -- Possesseur
    BREJARD (Nicolas) -- Ex-libris autographe
    BREJARD (Nicolas) -- Notes autographes
    BREJARD (Nicolas) -- Signatures
    FILIGRANES -- Main au naturel, face interne sommée d'un fleuron
    FILIGRANES -- Pot à une anse avec le nom de C. Brayer ou Duraver (?)
    MALDONADO (Juan), S.J. -- Notice biographique
    MALDONADO (Juan), S.J. -- Annotationes in universam theologiam. Partes I-IV
    RELIURE -- Reliure Parchemin naturel souple à rabats
    RELIURE -- Éléments annexes Titre manuscrit au dos de la reliure
    RIBADENEYRA (Petro de), S.J. -- Bibliotheca scriptorum Societatis Jesu (Romae, 1676). Excerptum de Maldonato
    ROUSSELET (Ant.) -- Possesseur
    SOUTHWELL (Le P. Nathanael Bacon, dit) -- Extrait de son édition de Ribaneyra (P.) et Alegambe (Ph.), Bibliotheca scriptorum Societatis Jesu
    TARGNY (Louis, abbé de) -- Mention

Source des données