Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 4808

  • Titres attestés :
    • 1.° Aethici cosmographia : duodecimo saeculo exarata. — 2.° Itinerarium Antonii , Augusti, saeculo eodem exaratum. — 3.° Excerpta ex geographia Julii Honorii ; sive orbis descriptio compendiaria, litteris uncialibus exarata et ad octavum, nî fallor, saeculum referenda. — 4.° Itinerarium à Burdigala Hierusalem usque ; et ab Heraclea per Alaunam et per urbem Romam Mediolanum usque : decimo saeculo exaratum ; editum est ab Andrea Schotto. — 5.° Excerpta ex opusculis domni Hieronymi, de gentibus, fluviis et mensibus : ad decimum saeculum pertinent. — 6.° Anonymi opusculum cujus titulus est : De Hierosolyma relatio simplici sermone composita ; decimo saeculo videtur exarata. — 7.° Notitia provinciarum et civitatum Galliae, eodem saeculo exarata. — 8.° Nomina provinciarum Romanarum, eodem saeculo exarata. — 9.° Fragmenta è libro nono et decimo Valerii Maximi , saeculo decimo quinto exarata. — 10.° Vibii Sequestri liber de fluminibus, fontibus, lacubus, nemoribus, paludibus, montibus et gentibus, eodem saeculo exaratus. — 11.° Aethici , Philosophi, cosmographia à domno Hieronymo translata : sive potiùs prolusio et introductio ad physicam ; duodecimo saeculo exarata. — 12.° Aenigmata nonnulla versibus expressa et Longobardico charactere exarata. — 13.° Anonymi liber de proprietatibus provinciarum, seu terrarum omnium quae sub caelo sunt ; decimo quarto saeculo exaratus.
    • F. 1-52. Aethicus (pseudo-), Cosmographia . — Itinerarium Antonini
    • F. 88-119. Aethicus, Cosmographia
  • Autre libellé du document :
    • Département des manuscrits, Latin, 4808
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 4808
    • Paris. BnF, Latin 4808
    • Paris. BnF, lat. 4808
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Lieu de fabrication :
  • Support : Parchemin.

Numérisations

Textes du manuscrit

Source des données : Mandragore

Parties du manuscrit

BnF Archives et manuscrits

Enluminures et décors

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Manuscrit composite. La première unité codicologique (f. 1-52) est originaire de Metz.
    L'ensemble du manuscrit a appartenu à la bibliothèque de Pierre Pithou (1539-1596), dont la signature est visible au f. 1r. Plusieurs notes de sa main sont également conservées.
    Jacques-Auguste de Thou (1553-1617), sa signature grattée est lisible au f. 1r sous lumière u.-v.
    Jean-Baptiste Colbert (1619-1683), dont la cote est écrite au f. 1 : « Cod. Colb. 2565 ».
    Le manuscrit rentra dans la bibliothèque royale en 1732, avec d'autres mss ayant appartenu à Colbert. Il reçut la cote : « Regius 5203.3 » (f. 1r).

    Ms. restauré en 2017 grâce au mécénat de la Fondation Polonsky (dossier BnF 2017-094669-01).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • AMMANNATI, Giulia, STAGNI, Ernesto (2001), "Ancora sul manoscritto parigino latino 2769 (cc. 1-23) + 4808 (cc. 53-65)", Scrittura e civiltà, 25, p. 399-424
  • AVRIL, François, RABEL, Claudia, DELAUNAY, Isabelle (1995), Manuscrits enluminés d'origine germanique - Tome 1, Xe-XIVe siècle, Paris, Bibliothèque nationale de France, ici p. 87-88 [n° 72] (https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t54208766x/f119)
  • CAVALLO, Guglielmo (1996), "Iniziali, scritture distintive, fregi. Morfologie e funzioni", dans SCALON, Cesare (éd.), Libri e documenti d'Italia : dai Longobardi alla rinascita delle città, Udine, Arti grafiche friulane, p. 15-33, ici p. 23
  • D'ANGELO, Edoardo (2004), "Symphosii aenigmata", dans CHIESA, Paolo (éd.), CASTALDI, Lucia (éd.), La trasmissione dei testi latini del Medioevo, Firenze, SISMEL-Ed. del Galluzzo, (Te. Tra., 1), p. 415-418, ici p. 418
  • GAUTIER-DALCHÉ, Patrick (1997), "Les quatre sages de Jules César et la mesure du monde selon Julius Honorius : La tradition médiévale", dans GAUTIER-DALCHÉ, Patrick, Géographie et culture : la représentation de l'espace du VIe au XIIe siècle, Aldershot, Ashgate (Variorum Collected Studies Series, 592), p. 184-209, ici p. 184-185, 187-192 (f. 53-65) (https://doi.org/10.3406/jds.1986.1497, https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_1986_num_4_1_1497)
  • GORMAN, Michael Murray (2001), The manuscript traditions of the works of St Augustine, Firenze, SISMEL-Edizioni del Galluzzo, ici p. 261
  • LAPORTE, Jean (1963), "Grimo, abbé de Corbie et premier archevêque de Rouen", dans Corbie, abbaye royale, volume du XIIIe centenaire, Lille, Facultés catholiques, p. 47-60, ici p. 50-51
  • McKITTERICK, Rosamond (1989), "The Diffusion of Insular Culture in Neustria between 650 and 850: the Implications of the Manuscript Evidence", dans ATSMA, Hartmut (éd.), La Neustrie. Les pays au nord de la Loire de 650 à 850, Sigmaringen, Thorbecke, p. 395-432 (réimpr. dans McKITTERICK, Rosamond (1994), Books, scribes and learning in the Frankish Kingdoms, 6th-9th centuries, Aldershot, Variorum (Collected studies series, 452)), ici p. 407 (f. 121) (https://perspectivia.net/publikationen/bdf/atsma_neustrie_2/mckitterick_diffusion)
  • McKITTERICK, Rosamond (1994), Books, scribes and learning in the Frankish Kingdoms, 6th-9th centuries, Aldershot, Variorum (Collected studies series, 452), ici p. 5, note 9 (https://books.google.fr/books?id=pozgAAAAMAAJ, https://doi.org/10.4324/9781003557258)
  • PHILIPPART, Guy (1977), Les légendiers latins et autres manuscrits hagiographiques, Turnhout, Brepols (Typologie des sources du moyen âge occidental, 24-25), ici p. 28
  • RADICIOTTI, Paolo (1997), "Codice Parigino latino 2769 (carte 1-23) + 4808 (carte 53-65) : un manuscritto appartenuto a Cassiodoro ?", Cassiodorus. Rivista di studi sulla tarda antichità, 3, p. 301-308, ici p. 307
  • RADICIOTTI, Paolo (1999), "Cronache e commenti. A proposito dei manoscritti di Cassiodoro", Rivista di filologia e di istruzione classica, 127, 3, p. 363-377, ici p. 363 passim + fig. 2 (f. 53r)
  • SAENGER, Paul Henry (1997), Space between words : the origins of silent reading, Stanford (Calif.), Stanford university press, ici p. 230 (https://archive.org/details/space-between-words-the-origins-of-silent-reading)
  • WALLENWEIN, Kirsten (2017), Corpus subscriptionum : Verzeichnis der Beglaubigungen von spätantiken und frühmittelalterlichen Textabschriften (saec. IV-VIII), Stuttgart, Anton Hiersemann - Verlag (Quellen und Untersuchungen zur lateinischen Philologie des Mittelalters, 19), ici p. 75 sq.

Vie du document

Sources des données