Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Pal.lat.910

Numérisations

Certains Manifestes IIIF sont enrichis et peuvent contenir un index, une recherche plein texte, ou des annotations. Ils sont signalés ci-dessous par un astérisque au niveau du logo IIIF. Qu'est-ce qu'un Manifeste IIIF ? open_in_new

Aspects codicologiques

  • Papier (filigranes f. 2-9: var. Briquet 3974, Bergame, 1397; f. 10-322 et 347-356: var. Briquet 8372, Modène, 1484; f. 323-346: var. Briquet 9945, Parme, 1484), 356 ff. (pas de f. 351-354 par erreur; f. 9 v°-10 v°, 92-94 v°, 349 v°-350 v° et 355-356 v° blancs), 305x204 mm. Au f. 1 de garde, table du contenu de la main d’U. Fugger.

    Recueil de deux parties: 1) f. 2-9: XIVe-XVe s.; 2) f. 10-356: XVe s. (f. 11-91: a. 1467).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Heidelberger historische Bestände – digital

  • Langue(s) des textes dans le manuscrit : latin

    Titre(s) :
    1r-9v - Teil I
    2r-9r - Dares Phrygius: Historia de excifio Troiae
    11r-349r - Teil II
    11r-42r - Tibullus: Elegiae
    42v - Dimtus Marsus: Epitaphum Tibulli ; Vita Tibulli
    42v-78v - Ovidius: Ars amatoria
    78v-91v - Ovidius: Remedia amoris
    95r-111v - Ilias latina
    112r - Anthol. lat. 631
    112v-113r - Ps.-Ovidius: De lombardo et lumaca
    113v-114r - Ps.-Ovidius: De pulice
    114rv - Ovidius: Amores
    115r-116r - Ps.-Ovidius: De philomela
    116r-118v - Ps.-Lactantius: De aue Phoenice
    119r - Antonius Luschus: Carmen ad Mantuanum ducem et ad Padulfum Malatestam
    119v - Ps.-Ovidius: De mecamine aurium
    120r-123r - Ovidius: Heroides XV
    123v-125r - Basinius Parmensis: Epistula as Sigismundum Pandulfum Malatestam et Isotam Ariminensem
    125r-128r - PS.-Ovidius: De nuce
    128r-129v - Ovidiua: Medicamina faciei femineae
    129v-131v - Ps.-Ovidius: De mirabilius mundi
    132r - Ps.-Ovidius: De quatuor humoribus
    132r-133r - De rustico amante
    133v-139v - Ps.-Ovidius: De nuntio sagaci
    139v-243v - Ovidius: Carmina
    139v-149v - Ibis
    149v-205v - Tristia
    205v-243v - Amores
    306r-342r - Catullus: Carmina
    342rv - Beneventus Campesanus: Epigramma de resurrectone Catulli
    342v-349r - Maphaeus Vegius: Aeneidos liber XIII

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • 1 - f. 2-9: Dares Phrygivs, Historia de excidio Troiae.

    titre: «Incipit istoria de bello Grecorum et Troianorum a Darete Frigio composita et a Cornelio translata ».

    à la fin, liste des combattants tués;

    inc.: «Quis Troianorum quem Grecorum occiderit... ».

    expl.: «... Orcomenum, Palemonem, Epistiopum, Scedum» (éd. Meister, Teubner, 1873, p. viii-ix).

    2 - f. 11-42: Tibvllvs, Elegiae.

    pas de titre (cf. après la Vita Tibulli).

    f. 42: Domitivs Marsvs, Epitaphium Tibulli.

    pas de titre.

    — Vita Tibulli.

    inc.: «‹A›LBius Tibullus eques regalis...» (éd. F. W. Lenz, A. Tibulli... Carmina, Leipzig, Teubner, 1937, p. 106).

    à la fin: «‹A›lbii Tibulli poetȩ illustris liber tercius et ultimus feliciter explicit...».

    suivi de deux vers:

    «At me non ętas mutabit tota Sibillę

    Non labor Alcide non niger ille dies » (non identifiés).

    f. 42 v°-78 v°: Ovidivs, Ars amatoria.

    pas de titre.

    f. 78 v°-91 v°: Ovidivs, Remedia amoris.

    pas de titre.

    ~ f. 91 v°: Epitaphium Dantis.

    inc.: «‹I›ura monarchie... ».

    f. 95-111 v°: Ilias latina.

    à la fin: «Homeri libri explicit. Deo gratias».

    texte suivi d’un distique:

    «Pindarus hunc secum Pontum transuexit Homerus

    Scilicet Argiuum dedit esse poema latinum » (éd. d’après le ms. Pal. lat. 1611, E. Baehrens, Poetae latini minores, 3, Leipzig, Teubner, p. 4 en note).

    f. 112: Anthol. lat. 631.

    titre: «Epitaphium Hectoris ».

    — Anthol. lat. 630.

    titre: «Epitaphium Achillis ».

    f. 112 v°-113: Ps. Ovidivs, De lombardo et lumaca.

    à la fin: «Ouidius de lombardo et lumaca Explicit » (éd. F. W. Lenz, Das pseudo-ovidische Gedicht de lombardo et lumaca..., p. 210-213).

    f. 113 v°-114: Ps. Ovidivs, De pulice.

    à la fin: «Ouidius de pulice. Explicit » (éd. cf. supra, Pal. lat. 381, I, f. 142-142 v°).

    f. 114-114v°: Ovidivs, Amores (extrait).

    inc.: «‹N›ox erat et somnus lassos submersit... ».

    expl.: «...ante oculos nox fecit alta meos.

    Ouidius de somno explicit» (III, 5).

    f. 115-116: Ps. Ovidivs, De philomela (Anthol. lat. 762).

    à la fin du texte, deux vers extraits du Compendium de Hieremias de Montagnone:

    «Tu ualeas felix cum longo tempore Fenix

    Et faueat tellus magnus in orbe deus.

    Ouidius de philomena ac de aliis animalibus Explicit feliciter » (éd. des deux vers, P. Lehmann, Pseudo-antike Literatur des Mittelalters, Leipzig, 1927, p. 3; R. Avesani, Due nuovi codici dell'Ibis, dans Riv. cult. class. med., 2, 1960, p. 341 n. 34).

    f. 116-118 v°: Ps. Lactantivs, De aue Phoenice (Anthol. lat. 485a).

    titre: «Lactantii Firmiani de Fenice carmen felicite [sic] Inc‹ipit› ».

    ~ f. 119: Antonivs Lvschvs, Carmen ad Mantuanum ducem et ad Pandulfum Malatestam.

    f. 119 v°: Ps. Ovidivs, De medicamine aurium (ms. P de Lenz).

    titre: «Ouidius de speculo medicine [sic] » (éd. F. W. Lenz, Das pseudo-ovidische Gedicht De medicamine aurium..., p. 536-537).

    f. 120-123: Ovidivs, Heroides XV (Sapho ad Phaonem).

    à la fin: «Explicit liber epistole Sapho. FINIS ».

    ~ f. 123 v°-125: ‹Basinivs Parmensis›, Epistula ad Sigismundum Pandulfum Malatestam et Isotam Ariminensem.

    f. 125-128: Ps. Ovidivs, De nuce (ms. P de Lenz).

    à la fin: «Ouidius de nuce. FINIS » (éd. F. W. Lenz, Ps. Ovidii Halieuticae Fragmenta, Nux, Incerti consolatio ad Liviam, Turin, Paravia, 1956, p. 127-155).

    f. 128-129 v°: Ovidivs, Medicamina faciei femineae (ms. P de Lenz).

    titre: «Ouidius de medicamine faciei » (éd. F. W. Lenz, P. Ovidii Nasonis Remedia Amoris, Medicamina faciei..., p. 87-96).

    f. 129 v°-131 v°: Ps. Ovidivs, De mirabilibus mundi.

    titre f. 129 v°: «Ouidius de mirabilibus mundi ».

    inc. f. 130: «‹H›ic serpens uentis pernitior atque sagittis... ».

    expl. incomplet (le dernier vers manque): «... Luce sua multum datur nocte utentibus usum » (v. 135 - éd. M. R. James, Ouidius de mirabilibus mundi, dans Essays and Studies presented to William Ridgeway, Cambridge, 1913, p. 290-296; serait l’oeuvre de Thierry de Saint-Trond († 1107) d’après J. G. Préaux, Thierry de Saint-Trond auteur du poème pseudo-ovidien «De mirabilibus mundi », dans Latomus, 6, 1947, p. 353-366).

    f. 132-132 v°: Ps. Ovidivs, De quatuor humoribus.

    à la fin: «FINIS. Explicit Ouidius de quatuor elementis seu de quatuor complexionibus hominum » (éd. C. Pascal, Poesia latina medievale..., Catane, 1907, p. 107-110).

    ~ f. 132 v°-133: De rustico amante.

    inc.: «Rusticus immenso cepit feruescere motu... » (36 vers - cf. H. Walther, Initia carminum, n° 16970).

    f. 133 v°-139 v°: Ps. Ovidivs, De nuntio sagaci (ms. Q de l'édition).

    à la fin: «Liber Ouidii puellarum Explicit » (éd. A. Dain, op. cit. infra, p. 141-164 et E. H. Alton, De nuntio sagaci, dans Hermathena, 46, 1931, p. 61-79).

    f. 139 v°-243 v°: Ovidivs, Carmina.

    f. 139v°-149v°: Ibis (ms. P4 de La Penna).

    titre: «Eiusdem de Ibin INCIPIT ».

    f. 149v°-205v°: Tristia (ms. P de Owen).

    titre: «Eiusdem P. O. Nasonis Tristium liber primus incipit ».

    f. 205 v°-243 v°: Amores.

    titre: «Eiusdem cuius nomen non habetur nisi de sine titulo incipit liber primus feliciter ».

    autre titre ajouté en marge: «Publii Nasonis Ouidii Amorum liber primus feliciter incipit ».

    note marg.: «Ouidius quinque libros de amoribus composuerat, sed quia duos nimium salaces et lasciuos fecerat illos penitentia ductus extra cerpsit ».

    f. 243 v°-305 v°: Propertivs, Elegiae.

    pas de titre.

    f. 306-342: Catvllvs, Carmina.

    pas de titre.

    f. 342: Benevenvtvs Campesanvs, Epigramma de resurrectione Catulli.

    pas de titre.

    inc.: «‹A›d patriam uenio... » (éd. M. Schuster, Catulli Veronensis liber, Teubner, 1949, p. 100; B. L. Ullman, The transmission of the text of Catullus, dans Studi in onore di L. Castiglione, Florence, 1960, p. 1036).

    f. 342-349: Maphaevs Vegivs, Aeneidos liber XIII.

    pas de titre.

    inc.: «‹T›urnus ut extremo confectus Marte reliquit... ».

    expl. inachevé: «...Talibus orabant inter se et tecta subitant» (v. 447 - éd. A. C. Brinton, Maphaeus Vegius and his thirteenth book of the Aeneid..., Stanford, 1930, réimpr. New York, 1978, p. 78).

Intervenants

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne, 1 - écriture cursive du Nord de l'Italie.

    2 - écriture humanistique ronde. Le copiste des f. 11-91 donne ses initiales, «I.f. », et la date aux f. 42: «Albii Tibulli ... liber tercius et ultimus feliciter explicit die nono mensis Iunii 1467 per me I.f. ad I.p. » et 91: «Explicit Deo gratias 1467 die 18 mensis Iunii »; f. 243 v°, invocation: «Laus deo et Virgini Marie eius matris [sic] ».

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: 1-2 -Ulrich Fugger (au f. 1 cote: 30 seors.); bibliothèque palatine de Heidelberg (au f. 1 cote du transfert: C. 61/406).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.


Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • S. G. Owen, P. Ovidi Nasonis Tristium libri V, Oxford, 1889, p. xxv
    • C. Hosius, Die Handschriften des Properz (Rhein. Mus., N. F., 46, 1891, p. 578 et 580)
    • T. Simar, Les manuscrits de Properce du Vatican (Le Musée belge, 13, 1909, p. 89-90), lui attribue une origine allemande
    • A. Dain, De nuntio sagaci, dans G. Cohen, La comédie latine en France au XIIe s., 2, Paris, 1931, p. 117
    • G. Bonazzi, Le elegie di Sesto Properzio secondo la lezione genuina conservata dal manoscritto Vaticano-Palatino 910, Rome, 1939, p. x-xi
    • A. Ernout, Note sur Properce I, 8, 9-16 (Mélanges F. Grat, 1, Paris, 1946, p. 17)
    • P. J. Enk, Sexti Propertii Elegiarum liber I, Leyde, 1946, p. 51-54
    • F. Munari, Sugli «Amores » di Ovidio (Stud. it. filol. class., 23, 1948, p. 140-141 et 147 n. 4)
    • A. La Penna, Studi sulla tradizione di Properzio (Stud. it. filol. class., 26, 1952, p. 14-15)
    • F. W. Lenz, Die Wiedergewinnung der von Heinsius benutzten Ovidhandschriften in den letzten fünfzig Jahren (Eranos, 51, 1953, p. 80)
    • A. La Penna, Publii Ovidii Nasonis Ibis, Florence, 1957, p. cxliv-cxlv
    • F. W. Lenz, Das pseudo-ovidische Gedicht de Lombardo et lumaca (Maia, n.s., 9, 1957, p. 207)
    • F. W. Lenz, Das pseudo-ovidische Gedicht De medicamine aurium (Ovidiana, Paris, 1958, p. 528)
    • P. Lehmann, Eine Geschichte..., 2, p. 116, 121, 126 et 494
    • F. W. Lenz, De pulice libellus (Maia, n.s., 14, 1962, p. 309)
    • F. W. Lenz, P. Ovidii Nasonis Remedia Amoris, Medicamina faciei, Turin, 1965, p. xli
    • G. Cambier, Tibulle II, 5, 47 (Latomus, 31, 1972, p. 506), simple mention
    • M. D. Reeve, Heinsius’s manuscripts of Ovid (Rhein. Mus., 117, 1974, p. 143), simple mention.

Vie du document

Sources des données