Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q63501
Manifeste IIIF
Numérisation :
Source des données : BnF Archives et manuscrits
F. 1-58v. (éd. J. F. Milon, Le Poenitentiarius de Guillaume de Gislarville, thèse de 3e cycle, Caen, 1973, d'après cet unique ms.).
F. 1-58v GUILLELMUS DE GISLARVILLA. « Incipit Penitenciarius magistri Willelmi de Gislarvilla. Primo de sciencia discernendi inter lepram et le[pram]. Quia statutum est quod sacerdotes sciant canones penitentiales ut D. XXXVIII, Nulli, Que ipsis, nostrorum est propositum eos in unum libellum redigere ad eruditionem minorum ut eis condignas pro peccatis penitencias penitentibus injungere. Beato Petro dictum est a Domino : Tu es Petrus... — ... asperitatis onus » ; cf. B. Hauréau, dans Hist. litt., XXXII (1896), 466 ; à la suite : « et vinum comparativum vel supellativum non positivum bibentibus » ;
F. 58v-62v Casus juridiques et moraux, avec renvois au texte du Pénitentiel et vers mnémoniques : « Magnum scelus est res pauperum prestare divitibus... », avec renvoi au f. 12 (58v) ; « Quid dicemus de mobilibus Judeorum... », avec renvoi au f. 12 (58v-59) ; « Coram suo sacerdote qui habet curam... », avec renvoi au f. 13v (59) ; « Confessio debet esse |amara contra delectationem... », avec renvoi au f. 14v (59-59v) ; « Quis, quid, ubi, per quos, quociens, cur, quomodo, quando|| » ; cf. Walther, Initia carminum, n° 16100 ; Proverbia, n° 25429a ; « Pauci sunt qui totam agant penitentiam... », avec renvoi au f. 19v ; « Quid faciet sacerdos de parrochiano qui mutus est... », avec renvoi au f. 20 (59v) ; « Quidam filium necessitate famis occidit et carnes comedit, post uxorem interfecit... », avec renvoi au f. 28v (59v-60) ; « De advocatis sciendum est quod si scientes causam foveant injustam... » ; « Curritur cum fure cum quis precipit... », « Subcumbit ratio, vincit caro, vincitur ipse||... » ; « De cupiditate beneficiorum. Plures dignitates in una ecclesia vel in diversis uni persone quantumlibet exercitate non debent committi... » (60-60v) ; « Tullius in Officiis : Nullum vicium tetrius est quam avaricia in principibus... » (61) ; « Prelati Ecclesie oblationes recipiunt ut pro eis intercedant ad Dominum... » (61-61v) ; « Queritur utrum tale juramentum sit symoniacum : quidam juravit episcopo... » ; « Fraudem faciunt clerici quicumque qui pro persona adquirenda vel non amittenda eunt ad matutinas... » (61v) ; « De magistris scolarum qui redditus habent assignatos... » (61v-62) ; « Unde quidam prelati remittentes sacerdotibus et clericis negligencias... — ... ad Dominum fundant preces supra de symonia ibi : accedentes (cf. f. 35v) et ibi : prelati ecclesie (cf. f. 61) » (62).
F. 62-62v Sentences, vers mnémoniques : « Argento nitido luteam si texeris ollam||... », 2 vers ; « Hyemps fuit a tempore Ade usque ad Moysem... » ; « Sompnus : bonorum. Contemplacio quies temporalium... » ; « Hostia preclara cordis mactatur in ara||... », 2 vers ; cf. Walther, Initia carminum, n° 8484 ; « Illius es heres feodi cui firmiter heres|| », ... (62) ; « Ultio sufficiens est ulcici potuisse||... » [HILDEBERTUS CENOMANENSIS] (Walther, Proverbia, n° 32099) ; « Reddit corda rea multorum stulta corea|| » ; « Maxima virtutum paciencia pugnat... » ; « Livor, amor, doctrina, cibus, miracula, cure||... », 2 vers ; « Dives divicias non congregat absque labore||... », 2 vers (Walther, Proverbia, n° 6059, var.) ; « Aspera vox ite set vox est blanda venite||... » ; cf. Walther, Proverbia, n° 1559, var. ; « Manuum expansio : anxietatem ; in Trenis : Expandit Syon manus suas... (Thren. I, 17)... » ; « Versus : Anxius expandit, aperit largus, simulator complicat||... », 2 vers ; « Est flos sine spe fructus : flos seculi : Exicatum est fenum... (Is. XL, 7) » ; « ... mutuatur : ab homine argentum vel aurum... » ; « Libera me a preteritis ne redeant... » ; « .VII. sunt artes liberales que liberant a penis inferni : gramatica docet recte scribere... — ... qui affectat spiritualia, unde, nostra conversatio est in celis... (Phil. III, 20) » (62v). — Addition contemporaine.
F. 63-86 Eccli. XIV, 25-LI, incomplet du début.
F. 86-90 « De satisfactione pro peccatis. Cor contritum et humiliatum... (Ps. L, 19). Versus : Spes venie, cor contritum, confessio culpe||... — ... imago Dei in nobis viciatur ». Texte sur la Pénitence composé pour la plus grande partie du poème « Poeniteas cito » édité sous le nom de Pierre de Blois (P.L., CCVII, 1154-1156), attribué aussi à Jean de Garlande, cf. Walther, Initia carminum, n° 13564, incomplet du début et de la fin, accompagné de citations bibliques, de gloses et de deux vers : « Nocte dieque suum portare in pectore testem||... » ; cf. Walther, Proverbia, n° 17057.
F. 90-90v « Quare confitendum sit ? Ostendit Eccli. XXXVIII, [15] : Qui delinquit adversus eum qui fecit eum incidit in manus medici... — ... per confessionem... ».
F. 90v Décret de Gratien, extrait sur la pénitence : « Qualiscumque enim sacerdos sit que sancta sunt coimquinari [sic] non possunt... — ... in omni sacerdote corpus Christi est perfectum. causa XVa, q. VIIIa, l. ultima » (Decret. c. 5, C. XV, q. 8). — Recettes. « Marrulum album, pedem caballi, urticam... » ; « Aliter : Accipe ordeum et pone in ollam... » ; « Accipe pedem equi et si volueris appone ysopum... » ; « Ad tussim expellendam radicem... » ; « Ad ventrem solvendum radicem folgerole que crescit in quercu bulli... — ... et bibe ». Addition du XIIIe s.
F. 91v Recettes en français : « Et por fere poison de Walles esprovée prenés hergremoigne... Por fere la poudre blanche por plaie prennés plain poing de coumin... — ... et l'asteles » (P. Meyer, dans Bulletin de la Société des anciens textes français, XXXII (1906), 45-46). — Addition du XIVe s.
Source des données : Jonas
A fait partie de la bibliothèque de Colbert.
Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source
Accipe hordeum et pone in ollam recentem ita quod olla sit semiplena...
f. 90v
Accipe pedem equi et si volueris appone hysopum et apium et brueriae summitatem...
Ad tussim expellendam, radicem pedis equi exsicca ad solem...
Ad ventrem solvendum, radicem folgerolae quae crescit in quercu bulli...
Anxius expandit, aperit largus, simulator complicat ac operans tollit...
f. 62v
Argento nitido luteam si texeris ollam // Non tamen idcirco...
f. 62
Aspera vox : ite, sed vox est blanda : venite//...
Beato Petro dictum est a Domino : Tu es Petrus... (Mt. XVI, 18)...
f. 1
Confessio debet esse amara contra delectationem, verecunda contra impudentiam...
f. 59
Cor contritum et humiliatum... (Ps. L, 19)
Spes veniae, cor contritum, confessio culpae...
f. 86
Coram suo sacerdote qui habet curam suae animae...
Curritur cum fure cum quis praecipit, cum...
f. 60
De advocatis sciendum est quod si scientes causam foveant injustam...
De magistris scholarum qui redditus habent adsignatos ad legendum, dicendum est quod in propria persona...
f. 61v
Dives divitias non congregat absque labore //...
Est flos sine spe fructus : flos saeculi : Exsiccatum... (Is. XL, 7)...
Fraudem faciunt clerici quicumque qui pro persona adquirenda vel non amittenda...
Hiems fuit a tempore Adae usque ad Moysem...
Hostia praeclara cordis mactatur in ara // Plus quam Deo cara...
Illius es heres feodi cui firmiter heres//...
Libera me a praeteritis ne redeant, a praesentibus ne noceant, a futuris ne veniant...
Livor, amor, doctrina, cibus, miracula, curae//...
Magnum scelus est res pauperum praestare divitibus...
f. 58v
Manuum expansio : anxietatem ; in Threnis (I, 17) : Expandit Sion...
Marrulum [sic pro Marrubium] album, pedem caballi, urticam...
Maxima virtutum patientia pugnat inermis...
Nocte dieque suum portare in pectore testem...
f. 90
Nullum vitium taetrius est quam avaritia in principibus...
f. 61
Pauci sunt qui totam agant paenitentiam in caritate...
f. 59v
Plures dignitates in una ecclesia vel in diversis uni personae quantumlibet exercitatae...
POR FERE LA POUDRE BLANCHE POR PLAIE...
f. 91v
POR FERE POISON DE WALLES ESPROVEE PRENES HERGREMOIGNE...
Praelati Ecclesiae oblationes recipiunt ut pro eis intercedant, sed si sunt in mortali peccato...
Qualiscumque enim sacerdos sit, quae sancta sunt coinquinari non possunt...
Quare confitendum sit, ostendit Ecclesiasticus XXXVIII (15) : Qui delinquit adversus eum... Cum ergo peccator incidat...
Quia statutum est quod sacerdotes sciant canones paenitentiales...
Quid dicemus de mobilibus Judaeorum, latronum, raptorum, feneratorum ?...
Quid faciet sacerdos de parochiano qui mutus est ? Non habet oris confessionem...
Quidam filium necessitate famis occidit et carnes comedit, post uxorem interfecit...
Quis, quid, ubi, per quos, quotiens, cur, quomodo, quando // Peccasti, dices...
Reddit corda rea multorum stulta chorea //...
Septem sunt artes liberales quae liberant a poenis inferni. Grammatica docet...
Somnus : bonorum. Contemplatio, quies temporalium...
Succumbit ratio, vincit caro, vincitur ipse // Custos...
Ultio sufficiens est ulcisci potuisse //...
Unde quidam praelati remittentes sacerdotibus et clericis neglegentias et omissiones...
Utrum tale juramentum sit simoniacum : quidam juravit episcopo...
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index