Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3154

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 20v-21v. « Statuit Moyses... ». Ajouter cf. Stegmüller, Repert. comment. in Sent. , I, 485, n° 1225.

    F. 32-110v. JOHANNES BELETH. Ajouter (ms. P 6 de l'éd. H. Douteil, 1976, C.C.C.M. , XLI) ; cf. ibid. , XLI A , 12* et 188*-190*.

    La notice du ms., de la main de l'abbé Lebeuf, est collée sur le contreplat supérieur ; le papillon collé au bas du f. 2 reproduit avec variantes la notice du catalogue dressé par le père Bonaventure de Saint-Amable ; cf. Montfaucon, Bibl. bibl. mss. , II, 1039, n° 148 ; notice reprise dans le catalogue de 1730 ; cf. Delisle, Les Mss. de Saint-Martial , 61.


    F. 2-9v, 28-31v [PETRUS LOMBARDUS, Sententiarum liber I] fragm. Prol. : « De penuria et tenuitate nostra cum paupercula... — ... premisimus » (éd. Quaracchi, 1916, 1-3, var.) (28) ; table des ch. du l. I (ibid., 4-13) (28-29v) ; distinctiones 1 et 2, ch. 1-4 incomplet jusqu'à : « ... et ego jam concepta... » (ibid., 14-27) (29v-31v) ; dist. 32, ch. 2, depuis : « ... [animadverte] lector, Patrem dicit sapientem... » à dist. 38 et début de la dist. 39, ch. 1 et 2 incomplet, jusqu'à : « ... quod ab eterno non sciverit vel presciverit, quasi utrumque [simul esse possit...] » (ibid., 201, § 286 à 247, § 362) (2-9v).


    F. 10-15, 15-17v [NICOLAUS AMBIANENSIS ?, Comment. in Gilberti Porretani glossam in epist. s. Pauli ad Romanos] fragm. « Sicut Legis, ita Evangelii perfectio consistit in tribus... — ... infantes baptizati fideles dicantur... » (15-17v) ; « ... hoc enim sic creatus est ut necessitate peccandi... — ... et alios et ex istis infert. » (10-15) ; ce texte diffère partiellement de celui du ms. Latin 686, ff. 33-51 ; cf. P. Glorieux, Maîtres en théol., I, 264 ; H. Denifle, Die abendländischen Schriftausleger bis Luther, 2te Aufl., 1905, 40-49 (édit. fragm.) ; Landgraf, dans Zeitschrift f. Kathol Theol., LIV (1930), 202-211 et dans Mél. Mandonnet, 1930, II, 100 et 130 ; Engelhardt, dans Beitr. z. Gesch. d. Philos., XXX, 4-6 (1933), 79-114 ; Stegmüller, Repertorium biblicum M. A., n° 5670-5684.


    F. 18 [GEBUINUS, Archid. TRECENSIS, Sermo] « [Postquam i]mpleti sunt dies purgationis Marie... In hoc evangelio tria principaliter continentur... — ... Deo coeternus, qui eo vivit... » ; cf. Hauréau, Not., III, 152, 327-328 ;

    F. 18v-19 Sermon : « Justus ut palma florebit... Vita beati Jhoannis Babtiste... — ... mereamur in eternitate... » (publ. dans la P. L., CLXXVII, 1131-1134, dans l'appendice aux oeuvres d'HUGUES DE SAINT-VICTOR) ;

    F. 19-19v Sermon : « Justus germinabit sicut lilium... In rebus visibilibus... — ... transferi mereamur, prestante... » (ibid., 916-918, dans l'append. d'HUGUES DE SAINT-VICTOR) ;

    F. 19v Deux thèmes de sermons : « Beati qui habitant in domo tua... Festum istud Omnium Sanctorum instituit Beatus Bonefatius... » ; Benedictus qui venit in nomine Domini... Tres sunt adventus Christi... » ;

    F. 19v-20 Sermon : « Amen, dico vobis, si quis sermonem meum... Exe, exe, in Christo fratres... — ... diabolum superavit... » ;

    F. 20-20v [RADULFUSDE TURBINE (D'ESCURES), Archiep. CANTUARIENSIS, Sermo] « Intravit Jhesus in quosdam [sic] castelum... Quid ad gloriosam virginem, Dei genitricem... In Scriptura sacra res una... — ... Virgo Maria fuit. Quamvis enim... », incomplet (P. L., XCV, 1505-1506 et CLVIII, 644-645, sous le nom de S. ANSELME) ; cf. A. Wilmart, dans Arch. hist. litt. et doctr. M. A. II (1927) 16-27 ;

    F. 20v-21v « Statuit Moyses terminos circa montem... Sepe legitur Moyses, et ante terminos positos... — ... et hoc est : Cupientes aliquid etc. ». Commentaire sur le prologue des Sentences de Pierre Lombard ; cf. le prologue attribué à Pierre le Mangeur édité par R. M. Martin dans Rech. de théol., anc. et méd. III (1931), 61-62 et le prologue qui précède les gloses parfois attribuées à Pierre de Poitiers (ibid., 63-64) ; cf. O. Lottin dans Rech. de théol. anc. et méd. VII (1935), 70-73 et P. S. Moore, The works of Peter of Poitiers, 1936, 145-164.

    F. 21v-25 [PETRUS PICTAVIENSIS, Sermones] « Factum est autem vertente anno... Fratres, nolite, queso, moleste accipere... — ... quod meritis b. Marie semper virginis et omnium sanctorum prestare dignetur qui... » ; cf. Ph. S. Moore, op. cit., 28 (21v-23) ; « Benedictus Deus quoniam mirificavit misericordiam suam ... Vereor, fratres mei... — ... pervenias ad bonum eternum, quod nobis prestare... » ; cf. ibid., 28, lacune (23-25) ;

    F. 25-25v Sermons : « Locutus est Dominus ad Moysen dicens : Homo qui fuerit leprosus... Fratres karissimi, timeo quod quosdam... — ... eadem incurratis, juvante Domino nostro J. C. qui vivit... » (25) ; « Sint lumbi vesti precincti... Notandum est, fratres karissimi, quod aliud est... — ... perveniamus ad sabbatum eternitatis, juvante Domino nostro etc. » (25-25v).


    F. 26-27v [LIBER JOB, c. I, V. 1-11] avec glose marginale et interlinéaire se rapprochant de la glose ordinaire (Bâle, 1498, t. III, f. a5-a6) : « Moraliter per Job Christus, id est capud... »


    F. 32-110v JOHANNES BELETH : « Summa magistri Johannis Bellethi de ecclesiasticis officis currens per anni circulum » (publiée dans P. L., CCII, 13-166), avec importantes variantes et addition de deux notes. [Prooemium] « In primitiva ecclesia prohibitum erat ne quis loqueretur linguis... — ... saltem eruditionem dicamus » (32) ; prol. : « Auctor universitatis rerum altissimus... — ... ut quidam faciunt » (32-32v) ; texte : « His dictis de locis, dicendum est de temporibus... — ... et Judeis fuisse avariorem » (32v-110) ; — « Nota quod aliud aliquando facit pro substantia... » (110) ; « Nota quod Jubilus est quedam mentis exultatio... — ... in ultima resurrexione que significatur per Conpletorium utramque stolam habituri sumus. Explicit summa magistri Johannis Beleti » (110-110v) ; cf. Hauréau, Not. et extr., I, 88-97 ; van den Eynde, dans Antonianum XXVI (1951), 233-234 ; J. F. Maurel, dans Ecole des chartes, Positions des thèses... 1953, 77-80.


    F. 111-131v PETRUS [PICTAVIENSIS, Sententiarum liber primus, c. I-XXXV], avec prologue : « Incipit prefacio magistri Petri. In deserto manna colligentes... » et table des chapitres (ms. Pd de P. S. Moore et M. Dulong, Sententiae Petri Pictaviensis I, dans Publications in mediaeval studies, VII, (1943), 1-301) ; cf. Ph. S. Moore, op. cit., 25-50, avec descr. partielle du ms., 28-29.

Intervenants

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Provient de Saint-Martial de Limoges. Au f. 1v, incipits des hymnes des féries et fêtes, de la main de Bernard Itier ; — au f. 131v, note de la fin du XV e s. : « Reverendus in Christo pater et dominus, dominus Jacobus Jouviondi, abbas hujusmodi monasterii, traditit istum librum » ; cf. H. Duplès-Agier, Chroniques de St-Martial de Limoges , 1874, XIX, 26-27 ; Delisle, Cab. des Mss ., I, 392. — Au f. 110v, quelques essais de plume et début d'un hymne original (brouillon et mise au net partielle) où il est question des Albigeois : « Jam lucis orto sidere, | Lux fuscans soli spicula ... Electus plebe credula || Infideles ( le brouillon porte : Albigensses ») separare | Hosque Christo subjugare... » etc. (début du XIII e s.) ; au f. 131v, quelques lignes de la même main, semblant prouver que le volume était constitué dès le début du XIII e s. — Au f. 132, quelques dessins figurant une aigle héraldique, et (d'une main du début du XIII e s.) : « J. Vara ». — Au f. 1, un papillon de la main de l'Abbé Lebeuf donne un sommaire du contenu du recueil ; — autre sommaire, d'une main du XVIII e s. collé sur le contreplat supérieur.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • GOY, Rudolf, GOY, E. Hildegard (éd.) (2006), Die Handschriftliche Überlieferung der Werke Richards von St Viktor im Mittelalter, Turnhout, Brepols (Bibliotheca victorina, 18), ici p. 372 (avec notice brève)

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Amen, dico vobis : Si quis sermonem meum ... (Joh. VIII, 51)

    Incipit

    Exe, exe, in Christo fratres...

    f. 19v

    Auctor universitatis rerum altissimus et creator...

    f. 32

    Incipit du lemme biblique

    Beati qui habitant in domo tua, Domine ... (Ps. LXXXIII, 5).

    Incipit

    Festum istud Omnium Sanctorum instituit beatus Bonifacius...

    f. 19v

    Incipit du lemme biblique

    Benedictus Dominus quoniam mirificavit misericordiam ... (Ps. XXX, ??? 22)

    Incipit

    Vereor fratres mei ne vobis totiens convenientibus...

    f. 23 3549f. 8v

    Incipit du lemme biblique

    Benedictus qui venit in nomine Domini ... (Ps. CXVII, 26 ; Mt. XXI, 9 etc.).

    Incipit

    Tres sunt adventus Christi...

    f. 19v

    De penuria et tenuitate nostra cum paupercula...

    f. 28

    Incipit du lemme biblique

    Factum est autem vertente anno ... (II Reg. XI, 1)

    Incipit

    Fratres, nolite, quaeso, moleste accipere...

    f. 21v

    His dictis de locis, dicendum est de temporibus...

    f. 32v

    Incipit du lemme biblique

    Intravit Jesus in quoddam castellum ... (Lc. X, 38).

    Incipit

    Quid ad gloriosam Virginem, Dei genetricem...

    f. 20

    Jam lucis orto sidere // Lux fuscans soli spicula //...

    f. 110v

    Incipit du lemme biblique

    Justus germinabit sicut lilium ... (cf. Os. XIV, 6).

    Incipit

    In rebus visibilibus si sit...

    f. 19

    Incipit du lemme biblique

    Justus ut palma florebit ... (Ps. XCI, 13).

    Incipit

    Vita beati Johannis Baptistae...

    f. 18v

    Incipit du lemme biblique

    Locutus est Dominus ad Moysen dicens : Homo qui fuerit leprosus ... (Lev. XXII, 1, 4)

    Incipit

    Quicumque maculatus fuerit lepra ... (Lev. XIII, 44-46)

    f. 25

    Moraliter per Job Christus, id est caput et corpus designatur...

    f. 26

    Nota quod aliud aliquando facit pro substantia...

    f. 110

    Nota quod jubilus est quaedam mentis exsultatio...

    f. 110

    Incipit du lemme biblique

    Postquam impleti sunt dies purgationis ... (Lc. II, 22).

    Incipit

    In hoc evangelio tria principaliter continentur...

    f. 18

    Sicut legis, ita Evangelii perfectio consistit in tribus...

    f. 15

    Incipit du lemme biblique

    Sint lumbi vestri praecincti ... (Lc. XII, 35).

    Incipit

    Notandum est, fratres carissimi, quod aliud est praecingi...

    f. 25

    Statuit Moyses terminos circa montem ne egrederetur populus de castris ad videndum Dominum ... (cf. Ex. XIX, 21)... Saepe legitur Moyses...

    f. 20v

    Aigle. héraldique -- Dessin
    BERNARDUS ITERII -- Notes autographes ou copiste
    BIBLIA SACRA -- Vetus Testamentum Job cum glossa (excerpta)
    DÉCORATION -- Dessins à la plume
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XII e s.)
    GEBUINUS TRECENSIS -- Sermones
    Hymnes -- Hymnes divers
    J. VARA -- Mention (XIII e s.)
    JACOBUS JOUVIONDI, abbas Sancti Martialis Lemovicensis -- Possesseur
    JOHANNES BELETH -- De Officiis ecclesiasticis
    LEBEUF (abbé Jean) -- Notices autographes des manuscrits
    LIMOGES (Haute-Vienne) -- Abbaye Saint-Martial Possesseur
    NICOLAUS AMBIANENSIS -- Commentarius in Gilberti Porretani glossam in epistolam s. Pauli ad Romanos
    PETRUS LOMBARDUS, Parisiensis ep. -- Sententiae
    PETRUS LOMBARDUS, Parisiensis ep. -- Commentarii in opera In Sententiarum libros. In prologum
    PETRUS PICTAVENSIS, cancellarius ecclesiae Parisiensis -- Sententiae
    PETRUS PICTAVENSIS, cancellarius ecclesiae Parisiensis -- Sermones
    RADULPHUS DE CURIS, archiep. Cantuariensis -- Homilia de Adsumptione
    RELIURE -- Reliures XVIII e s. aux armes et chiffre royaux
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- Sermones singuli
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Johannes Baptista
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Omnium defunctorum commemoratio
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Sanctis et festis Omnium sanctorum festum

Source des données