Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Urb.lat.355

Numérisations

Certains Manifestes IIIF sont enrichis et peuvent contenir un index, une recherche plein texte, ou des annotations. Ils sont signalés ci-dessous par un astérisque au niveau du logo IIIF. Qu'est-ce qu'un Manifeste IIIF ? open_in_new

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Parch., XIVe s., 225 ff. (f. 1, 2 v°, 4-4 v°, 223 v° et 224 v° blancs), 2 col., sauf f. 224, 225-225 v°, 340 x 224 mm. Les f. 1-2 et 3-4 paraissent ajoutés; le f. 224 est un feuillet de garde remployé, le f. 225 peut-être aussi. Au f. 1 v°, miniature pleine page contenant dans sa moitié supérieure les protagonistes d'Hercules Furens: «Iuno, Amphitricon [sic] Megera [sic] Licus, Hercules, Furie infernales, Amphitricon (bis) Teseus »; au centre, l’auteur «poeta »; dans sa moitié inférieure le choeur représenté par sept personnages: «chorus », le peuple représenté par quatre personnages répartis en haut et en bas, à droite: «populus expectans ». Au f. 2, croquis circulaire en couleur des différentes zones du globe. Initiales d’or, certaines historiées, dont les tiges enluminées se prolongent en bordure aux f. 3, 35 v°, 36, 58, 69 v°, 90, 107, 126 v°, 127, 146, 146 v°, 165, 165 v°, 185, 185 v°. Au f. 5, bordure sur trois côtés de tiges enluminées avec feuillage trilobé de couleur et d’or et quelques grotesques; dans la marge inférieure blason des Montefeltro; initiale d’or historiée représentant un évêque et un dominicain, vraisemblablement Nicolas Trivet offrant son manuscrit à Niccolò Alberti, évêque d’Ostie et de Velletri. Nombreuses autres miniatures, centaure, lion, serpent, poissons, symboles du zodiaque aux f. 6-7, 28v°, 52, 52 v°-53. Quelques gloses marginales contemporaines et postérieures.

    f. 3-3 v°: Nicolavs ‹de Albertinis›, Epistula ad Nicolaum Treuetem (et Responsio Nicolai Treueti).

    inc.: «Licet quorumcumque studium quos audiuimus... » (éd. E. Franceschini, Il commento..., p. 1-4 et Studi e note..., p. 29-30).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 5-223: Seneca, Tragoediae (cum commentario Nicolai Treueti - ms. V des éditeurs, commentaire sur deux colonnes avec texte de Sénèque intercalé).

    f. 5-5 v°: Expositio N. Treueti.

    titre: «Incipit expositio fratris Nicholai Treueth de ordine fratrum predicatorum super tregedias [sic] Senece ».

    inc.: «TRia genera theologie...» (éd. E. Franceschini, Il commento..., p. 5-8; éd. partielle, V. Ussani Jr., Nicolai Treueti Expositio..., p. 3-5).

    f. 5 v°-35 v°: Hercules furens.

    pas de titre.

    les v. 125-162 sont omis.

    (Comment.) inc. col. 2: «in prima tragedia Senece cuius materia est furia Herculis... ».

    expl. col. 2: «... facere innocentes id est ut facias innocentes destruendo homines crudeles. Explicit prima tragedia que est de Hercule Furente » (éd. V. Ussani, op. cit., p. 5-176).

    f. 35 v°-58: Thyestes.

    titre: «Incipit Thiestes ».

    (Comment.) inc. col. 2: «SEcunda tragedia Senece est de Thieste cui pro argumento premittendum est quod Atreus et Thiestes fratres erant... ».

    expl. col. 2: «... trado te puniendum liberis tuis (v. 1112) scilicet quorum commestio sufficit mihi ad penam tuam. Et sic terminatur tragedia secunda (éd. E. Franceschini, Il commento..., p. 9-89). Le texte commence au f. 36.

    f. 58-69 v°: Phoenissae.

    pas de titre (addition du glossateur «Edippus ») .

    (Comment.) inc. col. 2: «TErcia tragedia secundum ordinem libri mei est Thebays. Cui pro argumento premittendum est quod... ».

    expl. col. 1: «... quolibet precio id est quandoque crudeli aut scelerato constant bene (v. 664) id est bene emuntur. Explicit Thebays ».

    f. 69 v°-90: Phaedra.

    titre: «Incipit Ypolitus ».

    (Comment.) inc. col. 1: «Qvarte tragedie que secundum ordinem libri quem habui est de Ypolito, loco argumenti... ».

    expl. col. 1: «incubet grauis tellus (v. 1280)... sed sepeliatur sub terra quod antiquitus fiebat tantum de ignobilibus. Explicit Ypolitus ».

    f. 90-107: Oedipus.

    titre: «Incipit Edyppus ».

    (Comment.) inc. col. 1: «Qvinta tragedia secundum ordinem libri quem habui dicitur Edyppus cui pro argumento premitti potest (suite col. 2 après le texte: «quod cum Layus...»).

    expl. col. 1: «... uti hiis ducibus mecum (v. 1061) scilicet ut me communicentur et hic non remaneant. Explicit Edippus ».

    f. 107-126 v°: Troades .

    titre: «Incipit Troas ».

    (Comment.) inc. col. 2: «SExta tragedia que Troas dicitur tali innititur argumento. Troia euersa et decennali bello... ».

    expl. col. 2: «... iam puppis laxat uela (v. 1179) scilicet ad recipiendum uentum et classis mouetque scilicet ad recedendum. Explicit Troas » (éd. M. Palma. op. cit. infra, p. 3-81).

    f. 126 v°-146: Medea.

    titre: «Incipit Medea ».

    (Comment.) inc. col. 2: «Tragedie septime que est de Medea premittendum est pro argumento quod Iason... ».

    (glose) inc. f. 127 en marge inférieure: [erret ignotas egens]. (v. 20): «Concordat cum quadam imprecatione Ouidii de in Ibin sic dicentis

    Exul, inops erres alienaque limina lustres

    Exiguum petas ore tremente cibum» (v. 113-114).

    expl. col. 2: «Vnus est (v. 1008). Inducitur Iason mortem filii plangens et dicens unus scilicet filius interfectus satis est pene scilicet mee. Explicit Medea ».

    f. 146-165: Agamemno.

    titre: «Incipit Agamenon ».

    (Comment.) inc. col. 2: «Octaue tragedie que Agamenon dicitur pro argumemento [sic] premittere possumus quod Thiestes... ».

    expl. col. 2: «...furibunda morere (v. 1012)... scilicet quando horrestes [sic] in ultionem patris occidet te matrem suam» (éd. P. Meloni, op. cit., p. 3-96).

    f. 165-185: Ps, Seneca, Octauia.

    pas de titre au début.

    (Comment.) inc. col. 2: «None tragedie que Octauia dicitur potest pro argumento premitti quod Claudius... ».

    expl. col. 2: «Roma gaudet cruore ciuis ‹v. 983› scilicet sicut apparet in morte Octauie. Explicit Octauia ».

    f. 185-223: Hercules Oetaeus.

    titre: «Incipit Hercules Oetheus ».

    (Comment.) inc. f. 185 v° col. 1: «DEcima et ultima tragedia est de Hercule Oetheo sic dicto ab Oetha... ».

    expl. col. 1: «... Mittes fulmina forcius ipso genitore tuo (v. 1996-1995) scilicet Ioue. A cuius aliorumque demonum fulmine et infestatione liberet nos Dominus Iesus Christus cui est honor et gloria in secula seculorum amen. Expliciunt tragedie Senece » (éd. P. Meloni, op. cit., p. 3-182).

    224: Fvlgentivs Planciades, Mythologiae (fragment).

    inc. mutilé: «// simphoniarumque pondera terminibus arismeticis [sic] per mela et rithmos... ».

    expl. : «... lux malarum et rerum spem semper obliuionem importat ».

    de la main du correcteur: «Fabii Plancidi Fulgentii mitologiarum liber explicit » (III, 10-12 - éd. R. Helm, Fabii Planciadis Fulgentii V.C. Opera..., Leipzig, Teubner, 1898, p. 79-80).

    — (add. contemporaine): ‹Carmen›.

    inc.: «Supremis, flauilla, iugis ditissima montis... ».

    expl.: «...Argesten et cetera» (5 v. - éd. d’après ce manuscrit C. Stornajolo Cod. Urb. lat., 1, p. 329; cf. H. Walther, Initia Carminum ac uersuum..., 1959, n° 18901).

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: Italie du Nord ?, écriture gothique régulière arrondie rappelant la bononiensis ; f. 224 écriture gothique italienne.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseur: Federico da Montefeltro dont les armes simples et les initiales «F.C. » sont peintes au f. 5 («Indice vecchio » 590) .

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.


Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • J. B. L. G. Seroux D’Agincourt, Histoire de l'art par les monumens, depuis sa décadence au IVe siècle jusqu’à son renouvellement au XVIe siècle, 3, Paris, 1823, p. 85-86 et v, pl. LXXII = f.
    • R. Peiper, De Senecae tragoediarum uulgari lectione constituenda, Breslau, 1893, p. 55
    • G. Richter, Kritische Untersuchungen zu Senecas Tragödien, Iena, 1899, p. 11
    • R. Peiper et G. Richter, L. Annaei Senecae tragoediae, Leipzig, 1902, p. x et xix
    • E. Bethe, Terentius. Codex Ambrosianus H 75 inf. phototypice editus, Leyde, 1903, p. 34
    • W. Creizenach, Geschichte des neueren Dramas, 1, Halle, 1911, p. 494 n. 2 et 519
    • R. Davidsohn, Geschichte von Florenz, 3, Berlin, 1912, p. 267 n. 3
    • C. E. Stuart, The mss. of the interpolated (A) tradition of the tragedies of Seneca (Class. Quart., 6, 1912, p. 13)
    • T. Düring, Zur Überlieferung von Senekas Tragodien. Ergänzung zu den Abhandlungen im Hermes-Band 42 und 47. I, 37 Handschriften in England. II, Der Kommentar des N. Treveth (um 1315) und sein Verhältnis zu c., Leipzig, 1913, p. 9 n. 1
    • F. Saxl, Verzeichnis astrologischer und mythologischer illustrierter Handschriften des lateinischen Mittelalters in römischen Bibliotheken (Sitzungsberichte der Heidelberger Akademie der Wissenschaften, Philos.-hist. Klasse, 6, 1915, p. 101, pl. X, fig. 22 = f. 140 v°
    • V. Ussani, Note alla Fedra di Seneca e al suo apparato critico (Atti della Reale Accademia di Archeologia, Lettere e Belle Arti di Napoli, n.s. 4, 1916, p. 3)
    • F. Ageno, Ottavia. Tragedia latina d’incerto autore recata in versi italiani, Florence, 1920, p. 14
    • F. Ehrle, Nikolaus Trivet, sein Leben, seine Quolibet und Quaestiones ordinariae, Münster, 1923, p. 13-15
    • L. Herrmann, Sénèque Tragédies, 1, Paris, 1924, p. xi
    • E. Franceschini, Il commento di Nicola Trevet al Tieste di Seneca (Orbis romanus, 11), Milan, 1938, p. xi (brève mention, 2 planches p. xiii = f. 1 v°, entre les pp. 72-73 = f. 2)
    • E. Franceschini, Studi e note di filologia latina medievale, I: Glosse e commenti medievali a Seneca tragico, Milan, 1938, p. 29, 44 et n. 5
    • E. Franceschini, Note di filologia latina medievale (Aevum, 12, 1938, p. 163)
    • T. H. Sluiter, L. Annaei Senecae Oedipus. Specimen editionis criticae, Groningue, 1941, p. 10 n. 1
    • U. Morrica, L. Annaei Senecae Thyestes. Phaedra. Incerti poetae Octauia, Turin, 1947, p. xxi, n. 1
    • V. Fabris, Il commento di Nicola Trevet all'Hercules furens di Seneca (Aevum, 26, 1953, p. 501 n. 1)
    • W. Stammler, Zum Fortleben des antiken Theaters im Mittelalter, dans Kleine Schriften zur Literaturgeschichte des Mittelalters, Berlin-Bielefeld-Munich, 1953, p. 28 n. 1 et 2
    • R. Giomini, L. Annaei Senecae Phaedra, Rome, 1955, p. 18 n. 15
    • V. Ussani jr., Nicolai Treveti Expositio Herculis furentis, Rome, 1959, p. xxix: f. 1 v°, entre les p. 6-7, reproduction des miniatures des f. 6, 6 v°, 7 col. 1, et entre les p. 10-11, miniatures des f. 7 col. 2, 7 v°, 28 v°
    • V. Ussani jr., Ovidio, Trist. III, 9, 33-34 e un codice delle tragedie di Seneca (Riv. cult. class. med., 1, 1959, p. 374 et n. 8)
    • V. Ussani jr., Appunti sulla fortuna di Ovidio nel Medioevo (Atti dei convegno internazionale Ovidiano [Sulmona, maggio 1958], 2, Rome, 1959, p. 166 n. 24, 170 n. 42 et 171)
    • V. Ussani jr., Per il testo delle tragedie di Seneca (Atti della Accademia Nazionale dei Lincei. Memorie. Class. di Sc. mor., stor. e fil., ser. VIII, 8, 1959, p. 493)
    • P. Meloni, Nicolai Triveti Expositio L. Annaei Senecae Agamemnonis, [Sassari], 1961, p. vii et xxvi
    • P. Meloni, Nicolai Treveti Expositio L. Annaei Senecae Herculis Oetaei, [Rome], 1962, p. ix et xvi
    • G. C. Giardina, La tradizione manoscritta di Seneca tragico (Vichiana, 2, 1965, p. 35 n. 5)
    • G. C. Giardina, Tragoediae cum apparatu critico, Bologne, 1966, p. 205 n° 564
    • A. Mazza, L’ inventario della «parua libraria » di Santo Spirito e la biblioteca del Boccaccio (Ital. med. e uman., 9, 1966, p. 56)
    • R. H. Philp, The manuscript tradition of Seneca’s tragedies (Class. Quart., 62, 1968, p. 152)
    • V. J. Koudelka, Il fondo «Libri » nell’ Archivio generale dell’ordine domenicano, II. Liber AA -Liber MMM (Archivum Fratrum Praedicatorum, 39, 1969, p. 182)
    • A. P. Mac Gregor, The ms. tradition of Seneca’s tragedies: “Ante renatas in Italia litteras” (Trans. Proceed. Amer. philol. Assoc., 102, 1971, p. 333)
    • M. Palma, Sen. Tro. 489-497 (Riv. cult. class. med., 13, 1971, p. 66-67), simple mention
    • M. Palma, Note sulla storia di un codice di Seneca tragico col commento di Nicola Trevet (Vat. lat. 1650) (Ital. med. e uman., 16, 1973, p. 321), simple mention
    • M. Palma, Nicola Trevet, Commento alle «Troades » di Seneca (Temi e Testi, 22), Rome, 1977, p. xli-xlii, xlvi, xlvii, l, lii-liii, 2 (description, collation du manuscrit).

Vie du document

Source des données