Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Pal.lat.1357

Numérisations

Certains Manifestes IIIF sont enrichis et peuvent contenir un index, une recherche plein texte, ou des annotations. Ils sont signalés ci-dessous par un astérisque au niveau du logo IIIF. Qu'est-ce qu'un Manifeste IIIF ? open_in_new

Aspects codicologiques

  • Parch., sauf f. 23-31 et 40 en papier moderne et blancs, XIIIe s., I +157 ff. (+f. 108 bis; f. 157-157 v° blancs), 2 col., 345 x 256 mm. Aux f. 41, 79 et 80, initiales jaunes, rouges et vert foncé à rinceaux. Croquis astronomiques ou géométriques illustrant le texte aux f. 1 v° et 64-73.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Heidelberger historische Bestände – digital

  • Langue(s) des textes dans le manuscrit : latin

    Titre(s) :
    1r-20r - Honorius Augustodunensis: Imago mundi
    20r-20v - Notitia prouinciarum
    20v-21r - Notitia Galliarum
    21r-22r - "Divisio orbis terrarum"
    22r-22v - "Ciutates transmarinarum regionum"
    32r-39v - Iordanes: Getica
    41r-52r - Ps.-Beda Venerabilis: De mundi coelestis terrestrisque constitutione liber
    53r-79r - Guillelmus de Conchis: De philosophia mundi
    79r-123r - Solinus: Collectanea rerum memorabilium
    123r-125r - Ps.-Aethicus: Cosmosgraphia
    125r-131r - Ps.-Alexander Magnus: Epistula ad Aristotelem de itinere suo et de situ Indiae
    131r-134r - Iulius Valerius: Res gestae Alxandri Magni
    134r-134v - Epistula
    134v-137r - Paulus Orosius: Historia aduersus paganos
    137r-138r - Dimensuratio prouinciarum
    138r-148v - Isidorus Hispalensis: Etymologiae
    148v-151v - Iulius Hornorius: Cosmographia
    151v-152v - Versus de Asia et de universi mundi rota
    152v-154r - De Sweuis
    154r-156v - Ps.-Methodius Patarensis: Reuelationes

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • ~ f. 1-20: ‹Honorivs Avgvstodvnensis›, Imago mundi (incomplet).

    f. 20-20 v°: Notitia prouinciarum.

    titre: «INCIPIVNT Nomina XI regionum continentium infra se prouincias C.XIII Italia, Gallia, ... Britania».

    inc.: «IN Italia prouintie sunt nunc XVII. Campania in qua...».

    expl.: «...Flauia Maxima Valentina. Item nomina prouintiarum uel ciuitatum in prouinciis que ciuitates sunt » (éd. A. Riese, op. cit. infra, p. 130-132; T. Mommsen, op . cit. infra, p. 535-542).

    f. 20 v°-21: Notitia Galliarum.

    titre: «INcipiunt nomina ciuitatum prouintiarum Gallie ».

    inc.: «Prouincia Lugdunensis .I. habet ciuitates numero IIII. Metropol. ciuit. Lugdunensium... ».

    expl.: «... ciuitas Vinsiciensium id est Ventio » (éd. A. Riese, op. cit. infra, p. 141-144; T. Mommsen, op. cit. infra, p. 584-612 -d’après T. Mommsen, ce manuscrit est une copie du ms. Reg. lat. 1896, f. 2v°-3).

    ~ f. 21-22: «DIVISIO ORBIS TERRARVM ».

    inc.: «Orbis diuiditur tribus nominibus EVROPA ASIA LYBIA VEL AFFRICA... ».

    ~ f. 22-22 v°: «Ciuitates transmarinarum regionum ».

    inc.: «Ciuitates Egypti Alexandria, Alphigratiana Cinensis... ».

    ~ f. 32-39 v°: ‹Iordanes, Getica› (texte remanié? - fragment).

    ~ f. 41-52: ‹Ps. Beda Venerabilis, De mundi coelestis terrestrisque constitutione liber › (incomplet).

    suivi f. 52-53 d’un passage non identifié:

    inc.: «Attendendum est quia rerum alie habent necessitatem absolutam...».

    expl.: «... falsum est, antequam enim parcialitas forma affuit que partes fecit etiam partibus caruit ».

    ~ f. 53-79: ‹Gvillelmvs de Conchis›, De philosophia mundi.

    f. 79-123: Solinvs, Collectanea rerum memorabilium.

    titre: «COMMENTA Iulii Solini siue gramatici polyhistor ab ipso editus et recognitus De situ orbis terrarum et de singulis mirabilibus que in mundo habentur. SOLINVS ADVENTO ».

    texte précédé du prologue: «‹Q›VONIAM QVIDAM [sic] IMPACIENCIVS... » (éd. T. Mommsen, C. Iulii Solini collectanea..., p. 217) et, f. 79-80, d’une table des Capitula.

    ~ f. 123-125: Ps. Aethicvs, Cosmographia (extraits).

    f. 125-131: Ps. Alexander Magnvs, Epistula ad Aristotelem de itinere suo et de situ Indiae.

    titre: «Incipit epistula Alexandri regis magni // f. 125 v° // Macedonis ad magistrum suum Aristotilem de situ Indie et eiusdem uastitate ».

    inc. f. 125 v°: «Semper memor tui...» (éd. crit. W. W. Boer, Epistula Alexandri ad Aristotelem ad codicum fidem edita, La Haye, 1953, p. 1-60).

    f. 131-134: Ivlivs Valerivs, Res gestae Alexandri Magni (extraits - ms. V de Ross).

    1) f. 131-133 v°, titre: «Item eiusdem Alexandri ad eundem Alexandrem (corr. margin. «Aristotelem ») magistrum suum ».

    inc.: «Opere precium est mi magister... ».

    expl. : «... amicum fuit que re de te uale. Explicit epistola ad Aristotilem magistrum suum » (III, 17, 14-27 - éd. B. Kuebler, Iuli Valeri Alexandri Polemi res gestae Alexandri Macedonis..., Leipzig, p. 123 l. 18 -135 l. 17).

    2) f. 133 v°-134, titre: «Item Alexandri ad Olimpiadem matrem suam epistola ».

    inc.: «Super his quidem que in principiis...».

    expl.: «... fidem censeo pretermittenda. Nunc uale » (III, 27, 49-53 - éd. B. Kuebler, op. cit. supra, p. 157 l. 11 -161 l. 27).

    ~ f. 134-134 v°: ‹Epistula›.

    inc.: «Fama refert quod reges Parthorum nemo potest salutare sine munere. Tibi autem mi domine dicere scilicet... » (même incipit dans les mss. Einsiedeln, Stiftsbibl. 262 (XIe s.), p. 65; Wolfenbuttel, Herzog August Bibl., Gud. lat. 335 (XIe s.), f. 65-66; Bâle, Oeffentl. Bibl. der Univ., B.V. 18 (XIVe s.), f. 110).

    ~ f. 134 v°-137: Pavlvs Orosivs, Historia aduersus paganos (extrait: I, 2).

    ~ f. 137-138: Dimensuratio prouinciarum.

    inc.: «India ulterior finitur ab oriente Oceano Eoo...».

    ~ f. 138-148 v°: Isidorvs Hispalensis, (Etymologiae [extrait: liv. XII]).

    ~ f. 148v°-151v°: Ivlivs Honorivs, Cosmographia (recensio B: extraits).

    ~ f. 151 v°-152 v°: ‹Versus de Asia et de uniuersi mundi rota›.

    inc.: «Asya ab oriente uocata... » (cf. H. Walther, Initia carminum, n° 1569).

    ~ f. 152 v°-154: ‹De Sweuis›.

    titre: «Qualiter Sweui terram que nunc incolunt primum obtinuissent ».

    inc.: «In plaga septentrionali quedam prouincia adiacet mari...».

    expl.: «...et terras ipsas circumquaque in suum dominium contraxerunt».

    ~ f. 154-156 v°: Ps. Methodivs Patarensis, Reuelationes (transl. lat. -recensio breuis, incomplète?).

Intervenants

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

  • Origine: allemande (Allemagne du Sud, d’après Ross, op. cit. infra), diverses écritures gothiques régulières assez allongées et de gros module.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Achille Gassar; Ulrich Fugger; bibliothèque palatine de Heidelberg (au f. 1 cote ancienne: 1362, et cote du transfert: C. 101/1148).

Notes

Source des données : Biblissima

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • LONATI, Elisa (2017), "Pseudo-Bède, De mundi caelestis terrestrisque constitutione liber. La création du monde céleste et terrestre, traduction et édition de Mylène Pradel-Baquerre, Cécile Biasi et Amand Gévaudan, sous la direction de Béatrice Bakhouche, avec la collaboration de Jérôme Lagouanère, Paris, Classiques Garnier, 2016 (Textes littéraires du Moyen Âge, 44)", Archivum latinitatis medii aevi, 75, p. 489-494, ici p. 491 (https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_2017_num_75_1_1245)
  • PELLEGRIN, Élisabeth, FOHLEN, Jeannine, JEUDY, Colette, RIOU, Yves-François, avec la coll. d'Adriana MARUCCHI et de Paola SCARCIA PIACENTINI (1982), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome II, 2me partie. Fonds Palatin, Rossi, Ste-Marie Majeure et Urbinate, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 108 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1982_cat_21_22)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • K. A. Pertz, De cosmographia Ethici libri tres, Berlin, 1853, p. 15 n. 112, 37-39 et 119
    • L. Bethmann, Nachrichten über die ... Sammlungen von Handschriften..., p. 352-354
    • A. Riese, Geographi latini minores, Heilbronn, 1878, p. xxxiv-xxxv
    • T. Mommsen, Chronica minora, 1 (M.G.H., Auct. Antiq., 9, 1), Berlin, 1892, p. 567 n° 42
    • T. Mommsen, C. Iulii Solini collectanea rerum memorabilium, Berlin, 1895, p. xlix
    • K. Strecker, Poetae latini aevi carolini, 4, 2, Berlin, 1923, p. 546 n° 7
    • D. J. Ross, Letters of Alexander. A new partial ms. of the unabbreviated Julius Valerius (Classica et Medievalia, 12, 1952, p. 38-52), liste de variantes
    • P. Lehmann, Eine Geschichte..., 1, p. 187 et 2, p. 503-504.

Vie du document

Sources des données