Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.1705

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier (filigrane var. Briquet 11894: Gênes, 1430), XVe s. (1ère moitié ?), VI + 96 ff. (f. I-VI et 91-95v° blancs), 288 x 197 mm. Au f. 1, initiale très soignée d'or à rinceaux blancs rappelant les «bianchi girari» sur fond bleu, rouge et vert, ornée au milieu d’un petit oiseau à long bec rouge (cigogne ?); initiales du même style, sans oiseau aux f. 27v° et 71. Gloses marginales assez abondantes, seulement jusqu’au f. 31, d'une petite écriture arrondie soignée (peut-être celle du copiste), et rares gloses d’une écriture cursive plus tardive. Le f. 96 est une feuille de garde remployée.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 1: ... conferam//

    f. 2: // excellentes uix

    f. VIv°, 1-90v°: Cicero, De oratore (famille des mutili).

    précédé de deux sommaires ou accessus :

    f. VIv°: 1) titre: «‹M›Arcii Tulli Ciceronis ad Q. fratrem de officio oratoris liber primus feliciter incipit».

    inc.: «Totum autem opus continet libros tres in quorum primo disputatur de officio oratoris et an de ratione dicendi ars... -... In secunda uero quod Q. fratris auctoritas ad iddem [sic] eum mouit ibi tibi uero frater» (8 lignes).

    2) inc.: «‹C›onsumitur hoc opus in libros tres, in primo libro alterno sermone introducuntur Antonius et Crassus ut oratores Sceuola... -... In tertio libro Crassus tenet locum dicentis qui multa de elocutione et pronunciatione disputauit».

    (texte) titre f. 1: «LibeR Marci T. Ciceronis ad QuintVM fratrem De oraTORe primvs Incipit».

    (gloses) inc. marge droite: «TRactatus primus prohemialis que ratio Ciceronem ad scribendum induxit et cur tanta sit oratorum paucitas. Capitulum primum. Quod licterati otii dignitas et auctoritas Q. fratris Ciceronem ad scribendum compulerunt...» (cf. supra, titre de Vat. lat. 1697, f. 98).

    (texte) f. 27v°: «LibeR Secundus incipit, tvm Catullus ne gręci quidem...» (II, 5, 19).

    (glose) marge: «liber secundus cuius principium deficit tractatus primus in quo Crassus de preceptis artis disputare recusat...».

    f. 96-96v° (add.): Cicero, Oratio pro M. Marcello (extrait).

    pas de titre.

    inc. (ligne 2 au milieu): «silencii p. conscripti Quo eram his temporibus usus...»

    expl. inachevé: «... sermonibus omnis nostrorum imperatorum omnes exterarum gentium.» (1, 1-2, 5).

Ancien possesseur

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne (du Nord ?), f. 1-90v°, écriture humanistique ronde soignée. Note de copiste, f. 90v°:

    «Sor-Te super-norum scrip-tor Li-Bri poti-Atur»

    «Mor-Te malig-norum rap-tor li-Bri mori-Atur»

    (cf. H. Walther, Proverbia ..., 5, 1967, n° 30085, et supra, Ottob. lat. 1522); f. 96-96v° autre écriture humanistique cursive, légèrement penchée, peu soignée.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Battista Fiorelli (?), d'après l’ex-libris inscrit au f. 90v°: «LIBER ISTE EST MEY BAPTISTE DE FLORELLIS» (XVe s. ?); acquis au début du règne de Sixte IV († 1484), le manuscrit est attesté dans les inventaires de 1475, 1481 (f. 199, l. 20-21), 1518 (f. 70v°, l. 5), 1533 et 1550 (où il portait le n° 1075).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. d'Adriana MARUCCHI et de Paola SCARCIA PIACENTINI (1991), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 1re partie. Fonds Vatican latin, 224-2900, Paris, Éditions du CNRS (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 321-322 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_1991_cat_21_31)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

  • J. Fohlen, Les manuscrits classiques..., 1985, p. 13 et 45 (simples mentions).

Vie du document

Source des données