Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3537

  • Titre attesté :
    • Petrus Lombardus, Sermones.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3537
    • Paris. BnF, Latin 3537
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Pierre Lombard (1095?-1160?) | Pierre le Mangeur (1100?-1179?)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 80 ff. précédés et suivis d'1 f. garde papier.
  • Format :
    • 200 × 130 mm. (justification 170 × 100 mm.).
  • Aspects codicologiques :
    • Initiales en couleur et ornées. Rubriques. Références en marge, rubriquées surtout à partir du f. 33. — 1 cahier de 4 ff., 9 cahiers de 8 ff., 1 cahier de 4 ff. Réclame aux ff. 12v, 20v, 36v, 52v, 60v, 68v, 76v ; signature aux ff. 20v (II), 28v (III), 36v (IIII), 60v (VII), 68v (VIII), 76v (VIIII) ; ff. 1 et 80v blancs. — Corrections contemporaines. Les ff. 1-4 sont de 2 mains fin XIIe-début XIIIe s. 80 ff. précédés et suivis d'1 f. garde papier. 200 × 130 mm. (justification 170 × 100 mm.).
  • Reliure :
    • Demi-reliure basane au chiffre de Charles X. Titre doré sur pièce rouge au dos : « PETRI LOMBARDI SERMONES ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1v-4v Sermons ou fragments de sermons anonymes. « Veni sancte Spiritus... Deus spiritus est et iccirco rogandus est in spiritu... — ... sic impetremus, prestante Domino nostro Jhesu Christo » ; cf. mss. Latin 2952, f. 2-3v au début d'un recueil de sermons de Pierre le Mangeur, et 3301c, f. 43-45v ; M.M. Lebreton, dans Bull. d'inf. I.R.H.T., II (1953), 42 (1v-2v) ; — « [...] tencia qua supradictum est eum induisse ecclesiam... — ... subditi descendunt » (3-4v). — Addition de deux mains fin XIIe-début XIIIe s.

    F. 5-80 « Magistri Petri Lombardi » [Sermones] (édités pour la plupart par Beaugendre sous le nom d'Hildebert de Lavardin, éd. reprise par P.L., CLXXI). « De Adventu » (P.L., CLXXI, 370-376) (5-7) ; — « De Adventu » [sermo II] (ibid., 376-381) (7-9) ; — « De Natali » (ibid., 381-388) (9-11v) ; — « De sancto Stephano » (ibid., 715-720) (11v-13) ; — « De sancto Johanne evangelista » (ibid., 723-727) (13v-15) ; — « De Circumcisione » (ibid., 394-401) (15-18) ; — « In Epiphania » (ibid., 401-409) (18-21) ; — « De Purificatione » (ibid., 615-623) (21-23v) ; — « De Septuagesima » (ibid., 845-853) (23v-27) ; — [In Purificatione] (ibid., 623-627) (27-28v) ; — « De Adventu. Vidi Angelum Dei fortem... (Apoc. X, 1). Filius tonitrui in extasi... » (D. Van den Eynde, dans Miscellanea Lombardiana, Novare, 1957, 75) (28v-30) ; — [In Adventu Domini] (P.L., CLXXI, 368-370) (30-30v) ; — « In prima dominica quadragesime » (ibid., 443-451) (30v-33v) ; — « In die Cineris » (ibid., 451-456) (33v-35v) ; — « In media quadragesime » (ibid., 853-864) (35v-39v) ; — « Dominica ante Palmas » (ibid., 456-463) (39v-42) ; — « In Ramis palmarum » (ibid., 491-502) (42-46v) ; — « De Annunciatione » (ibid., 605-610) (46v-48) ; — « De Cena » (ibid., 510-524) (48-53v) ; — « In receptione penitencie » (ibid., 524-530) (53v-55v) ; — « In Parasceve » (ibid., 796-806) (55v-59) ; — « Item de eodem die » (ibid., 685-695) (59-62v) ; — « In die Resurrectionis dominice » (ibid., 556-564) (62v-65v) ; — « De eodem die » (ibid., 352-363) (65v-69) ; — « De paschali tempore sive ante passionem » (ibid., 871-873, éd. incomplète ; fin éditée par Hauréau, dans Not. et Extr., XXXII2, 152-158, d'après ce manuscrit) (69-72) ; — « In letaniis » (P. L., CLXXI, 567-572) (72-73v) ; — « De Trinitate et Pascha » (ibid., 432-439, éd. incomplète ; fin éditée par Hauréau, op. cit., 121-124) (73v-77v) ; — « In Ascensione. Non est vir in domo sua... (Prov. VII, 19). Obtatus nobis, dilectissimi, dominice Ascensionis dies... — ... immortales et beati et sic semper cum Domino erimus. Quod nobis ipse prestare dignetur... » (D. Van den Eynde, dans Miscellanea Lombardiana, Novare, 1957, 80-86) (77v-80) ; cf. Hauréau, Notices, I, 216-223, II, 80-81, III, 65 ; Not. et Extr., XXXII2, 107-166, passim ; détail des incipit dans Petri Lombardi Libri IV Sententiarum, Quaracchi, 1916, I, XXX-XXXIII ; Schneyer, Repert. lat. Serm., IV, 700-704.

Intervenants

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Provient, sans doute, de l'abbaye de Moissac ; cf. liste des manuscrits de cette abbaye envoyés à Colbert en mai 1678 : « Pierre Lombard... un petit [volume] in-octavo, des sermons » (Delisle, Cab. des mss., I, 522, n° 19). La bibliothèque de Colbert ne comptait pas d'autres manuscrits des Sermons de Pierre Lombard. Entré, en 1732, à la Bibliothèque royale avec les manuscrits de Colbert.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • Petrus Lombardus (1971-1981), Sententiae in IV libris distinctae, Grottaferrata, Collegio San Bonaventura (Spicilegium Bonaventurianum, 4-5), ici t. I.1, p. 94*-95*

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Adduxit me Dominus... (Ez. XL, 2)

    Incipit

    Sicut non satiatur...

    f. 27

    Incipit du lemme biblique

    Aspiciebam in visione noctis... (Dan. VII, 13).

    Incipit

    Caelestibus Daniel flagrans desideriis...

    f. 5

    Incipit du lemme biblique

    Audita feci tibi nova... (Is. XLVIII, 6)

    Incipit

    Verba sunt ista Spiritus sancti...

    f. 46v

    Incipit du lemme biblique

    Bonus est Dominus... (Thren. III, 25)

    Incipit

    Cum faciem Dei nostri...

    f. 72

    Incipit du lemme biblique

    Congregabuntur filii Juda et filii Israel... (Os. I, 11).

    Incipit

    Hujus diei sollemnitas...

    f. 18

    Incipit du lemme biblique

    Convertere Israel ad Dominum... (Os. XIV, 3)

    Incipit

    Hoc est caeleste et salubre...

    f. 30v

    Incipit du lemme biblique

    Convertimini et agite paenitentiam... (Ez. XVIII, 30)

    Incipit

    Adtendite fratres quam dulci voce...

    f. 53v

    Incipit du lemme biblique

    Convertimini filii revertentes, et sanabo... (Jer. III, 14).

    Incipit

    Non est hoc hominis...

    f. 73v

    Incipit du lemme biblique

    Domini est adsumptio nostra... (Ps. LXXXVIII, 19).

    Incipit

    Dominus dominantium...

    f. 9

    Incipit du lemme biblique

    Dominus de Sinai venit... (Deut. XXXIII, 2)

    Incipit

    Amantissimus Dei famulus...

    f. 21

    Incipit du lemme biblique

    Egredere de terra tua... (Gen. XII, 1).

    Incipit

    Magnum quidem est ac difficile...

    f. 35v

    Incipit du lemme biblique

    Egredimini et videte, filiae Sion... (Cant. III, 11).

    Incipit

    Qui verba tantum sectantur...

    f. 30

    Incipit

    Sicut nemo novit...

    f. 65v

    Incipit du lemme biblique

    Filius accrescens Joseph... (Gen. XLIX, 22).

    Incipit

    Israel filiis congregatis...

    f. 62v

    Incipit du lemme biblique

    In Aegyptum descendit populus... (Is. LII, 4).

    Incipit

    Dolendum primi hominis...

    f. 23v

    Incipit du lemme biblique

    In monte Sion erit salvatio... (Abd. I, 17)

    Incipit

    Suavis et dulcis promissionis buccina...

    f. 15

    Incipit du lemme biblique

    In Sion levate signum... (Jer. IV, 6)

    Incipit

    Verba ista quibus congregari...

    f. 42

    Jacob benedictiones daturus filiis...

    f. 7

    Incipit du lemme biblique

    Judicium audivimus a Domino... (cf. Jer. XLIX, 14)

    Incipit

    Sicut non satiatur oculus visu...

    f. 11v

    Incipit du lemme biblique

    Non est vir in domo tua... (Prov. VII, 19)

    Incipit

    Optatus nobis, dilectissimi, dominicae Ascensionis dies...

    f. 77v

    Incipit du lemme biblique

    Pone mensam, contemplare... (Is. XXI, 5)

    Incipit

    Hujus diei sacramentum...

    f. 48

    Incipit du lemme biblique

    Secundum dies ligni... (Is. LXV, 22)

    Incipit

    His verbis Spiritus sanctus per Isaiam...

    f. 13v

    Incipit du lemme biblique

    Seminate vobis in justitia, et metite... (Os. X, 12).

    Incipit

    Quoniam isti sunt dies...

    f. 39v

    Incipit du lemme biblique

    Si exaltatus fuero a terra... (Joh. XII, 32).

    Incipit

    Humilis et mansuetus David...

    f. 59

    Incipit du lemme biblique

    Spiritus oris nostri... (Thren. IV, 20)

    Incipit

    Haec sunt verba Jeremiae in Threnis...

    f. 55v

    Incipit du lemme biblique

    Statue tibi speculam... (Jer. XXXI, 21).

    Incipit

    Pia et salutaris...

    f. 69

    Incipit du lemme biblique

    Usque quo piger dormies ?... (Prov. VI, 9)

    Incipit

    Sicut vigilantibus promittitur...

    f. 33v

    Incipit du lemme biblique

    Veni, sancte Spiritus, reple... [Versus in Pentecosten].

    Incipit

    Deus spiritus est et ideo rogandus est ut spiritus...

    f. 1v

    Incipit du lemme biblique

    Vidi angelum Dei fortem descendentem de caelo... (Apoc. X, 1)

    Incipit

    Filius tonitrui in exstasi...

    f. 28v

    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XIIe s.)
    MOISSAC (abbaye de), dioc. de Cahors -- Possesseur
    PETRUS COMESTOR -- Sermones singuli
    PETRUS LOMBARDUS, Parisiensis ep. -- Sermones
    PETRUS LOMBARDUS, Parisiensis ep. -- Sermo
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Charles X
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- Sermones singuli
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- In Pentecoste

Source des données