Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3656

  • Titre attesté :
    • Moneta Cremonensis, Summa adversus Catharos et Valdenses.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3656
    • Paris. BnF, Latin 3656
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Moneta Cremonensis (11..-1250?)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin. Réglure à l'encre.
  • Composition :
    • 292 ff. à 2 colonnes, précédés et suivis de 4 ff. de garde papier.
  • Format :
    • 185 × 130 mm. (justification 125 × 85 mm.).
  • Aspects codicologiques :
    • L'hypothèse avancée sans justification par A. Dondaine, Arch. Fr. Praed., XIX (1949), 298, n. 35, selon laquelle ce manuscrit serait partiellement autographe ne semble pas devoir être retenue. — Initiales bleues ou rouges à filigranes et à antennes rouges ou bleus. Rubriques. Titres courants rubriqués. Piedsde-mouche rouges ou bleus. — Vingt-six cahiers de 12 ff., sauf le 13e de 6 ff. (146-151), le 15e et le 22e de 10 ff. (164-173, 248-257), le 19e et le 23e de 14 ff. (210-223, 258-271), le 25e de 8 ff. (284-291) et le 26e de 2 ff. (292-293). Réclames généralement rognées. La foliotation saute sans lacune de texte de 43 à 46 ; un f. 5bis. Le f. 265 est blanc. — Nombreuses additions marginales qui paraissent de peu postérieures à la copie du ms. — Au f. 293v, mention très effacée sur 5 lignes (XIVe s.). Au f. 292v, mention du XVe s. en partie effacée qui semble concerner la mise en gage du manuscrit : « Die IIII ° mensis setembris ego... quemdam librum (en surcharge istum librum) Musetto Rubeo judeo pro XX sol., pro usuris VI den. per quemlibet mensem... est solutum sibi... ». — A fait partie de la bibliothèque du cardinal Mazarin ; cf. Omont, Anciens inventaires, IV, 325, et vraisemblablement auparavant de celle de Gabriel Naudé ; cf. catalogue des mss. de Naudé dans Latin 13081, f. 19 et Ph. Labbe, Nova bibliotheca mss. librorum, Parisiis, 1653, 27. 292 ff. à 2 colonnes, précédés et suivis de 4 ff. de garde papier. 185 × 130 mm. (justification 125 × 85 mm.).
  • Reliure :
    • Reliure maroquin rouge aux armes et chiffre royaux. Titre doré au dos : « MONETAE SUMMA IN KATAROS ». Tranches jaspées.

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-290v MONETA CREMONENSIS. « Incipit Summa contra Kataros et Valdenses, compilata a fratre Moneta, ordinis Predicatorum, ad fidei catholice corroborationem... » (1) ; « Incipit prefacio. Tempus faciendi, Domine, dissipaverunt... (Ps. CXVIII, 126). Verba ista sunt Spiritus sancti... — ... et cruce, sicut et primi » (ed. Th. A. Ricchinius, Romae, 1743, 1-6) (1-3) ; — L. I. « Capitula primi libri. Descripta fide utrorumque Catharorum... » (3) ; « Nunc autem primum articulum prosequamur, ostendentes... — ... prophetaverunt. Explicit... » (ibid., 6-107) (3-62) ; — L. II, précédé de la table des chapitres : « Pertractata hec [sic] operis particula... De oppinionibus erroneis eorum qui ponunt unum principium... Circa primum queramus utrum ista visibilia... — ... in sui potestate. Jo. VI Sicut Pater suscitat, etc. » (ibid., 109-223) (62-130v) ; — L. III, précédé de la table des chapitres : « Pertractata hujus operis prima de secunda parte... Sicut diximus primum capitulum hujus partis est de Johanne Baptista ...— ... unum baptisma » (ibid., 225-275) (131-154v) ; — L. IV, précédé de la table des chapitres : « Incipit quartus de sacramentis... Nunc ad quartam partem hujus operis veniamus que in novem capitula distinguitur... Sicut diximus in tertio capitulo prime particule, hujus quarte partis primum capitulum... — ... auctoritas. Matth. » (ibid., 277-388) (154v-203v) ; — L. V, précédé de la table des chapitres ; « Pertractatis quatuor particulis hujus operis accedamus ad quintam... Circa primum capitulum sciendum est quod duplex ecclesia — ... benigno Jhesu duce, qui cum Patre et Spiritu sancto unus est substantialiter Deus, cui est honor et gloria... Amen. Explicit Summa fratis Monete, ordinis Predicatorum, contra Catharos et Valdenses » (ibid., 389-560) (203v-290v) ; cf. Quétif-Echard, SS. Ord. Praed., I, 123 ; A. Borst, Die Katharer, Stuttgart, 1953, 17, n. 18.

    F. 291-293 Sermon anonyme pour la fête de la Trinité. « [T]ripliciter sol exurens montes... (Eccli. XLIII, 4). Antequam exponimus verba jam dicta, videamus causam festivitatis hodierne, id est Sancte Trinitatis... — ... et hanc dulcedinem perducat nos Jhesus etc. ».

Intervenant

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • BOEUF, Estelle (2007), La bibliothèque parisienne de Gabriel Naudé en 1630 : les lectures d'un libertin érudit, Genève, Droz (Travaux du Grand siècle, 28), ici p. 8-9 (note n° 10)

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Circa primum capitulum sciendum est quod duplex ecclesia invenitur in mundo isto...

    f. 204

    Circa primum quaeramus utrum ista visibilia et transitoria formata et distincta secundum species...

    f. 62

    Nunc ad quartam partem hujus operis veniamus quae in novem capitula distinguitur...

    f. 154v

    Nunc autem primum articulum prosequamur, ostendentes quod unicuique sit...

    f. 3

    Pertractatis quattuor particulis hujus operis, accedamus ad quintam...

    f. 203v

    Sicut diximus in tertio capitulo primae particulae hujus quartae partis, primum capitulum est de baptismo...

    f. 155

    Sicut diximus, primum capitulum hujus partis est de Johanne Baptista, de quo tractabimus hoc ordine...

    f. 131

    Incipit du lemme biblique

    Tempus faciendi, Domine, dissipaverunt... (Ps. CXVIII, 126)

    Incipit

    Verba ista sunt Spiritus sancti...

    f. 1

    Incipit du lemme biblique

    Tripliciter sol exurens montes... (Eccli. XLIII, 4).

    Incipit

    Antequam exponimus verba jam dicta, videamus causam festivitatis hodiernae...

    f. 291

    [...] Utrum ista visibilia et transitoria formata et distincta secundum species...

    f. 62

    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    Manuscrits -- Manuscrits mis en gage
    MAZARIN (Jules, card.) -- Possesseur
    MONETA CREMONENSIS, O.P. -- Summa adversus Catharos et Valdenses
    MUSETTUS RUBEUS, Judaeus -- Mention (XVe s.)
    NAUDE (Gabriel) -- Possesseur
    RELIURE -- Reliures XVIIe-XVIIIe s. aux armes et chiffre royaux
    RELIURE -- Éléments annexes Tranches jaspées
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- Sermones singuli
    Sermones inter unius auctoris collectionem -- De Trinitate

Source des données