Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.5960

Aspects codicologiques

  • Parch., I + 267 ff. Au f. I, notes diverses peu lisibles, définitions grammaticales, etc.

    Recueil de trois parties: 1) f. 1-4: XIIe-XIIIe s., 2 col., 212 x 140 mm; 2) f. 5-263: XIIe s., sauf les f. 246-263 refaits au XIIIe s., 215 x 150 mm. Initiales romanes à entrelacs et palmettes de couleur, celles des f. 53v° et 65 sont en forme de dragon. Abondantes gloses marginales et interlinéaires de plusieurs mains contemporaines et du XIIIe s., surtout au début, aucune aux f. 246-263v°. Le f. 36 (205 x 132 mm) a été ajouté pour combler une lacune; 3) f. 264-267: XIIIe s., 215 x 147 mm, le parchemin est assez grossier.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //Alie sunt uocales

    f. 6: //Tibi ergo hoc

    ~ f. I (add. XVe s.): ‹Carmina›.

    1) «Heu mihi iam nequo [sic] lacrimis retinere fluentis ».

    2) plus bas: «Salue uere ducis probitas noua gloria mundi ».

    ~ f. Iv° (add. XIVe s.): ‹Carmen›.

    texte: «Omnis fons Muse noua cerno sacra Meduse

    Nec fio saxum sed amaram mellio taxum ».

    - Vita Prisciani

    pas de titre.

    inc.: «In unaquaque prefatione tria ab auctoribus noticie commemoranda (?) sunt: persona auctoris, locus, tempus... ».

    expl.: «... Circonstancie ideo dicunt eo quod circumstant capita librorum, salue» (19 lignes).

    suit un titre pour les Institutiones grammaticae copiées plus bas: «Feliciter incipit ars Prisciani uiri eloquentissimi grammatici Cesariensis. Feliciter scripsi ego Teodorus («scriba » ajouté en interligne) Dionisius u. di. («disertissimi » ajouté en interligne) memorialis sacri scrinii epistularum et adiutor uiri M. («Marci Dionisii » ajouté en interligne) Questoris in Vrbe Roma Constantinopoli die Kal. octubris [sic] Indictione quinta Olibrio u. consule » (éd. de ce titre M. Hertz, dans H. Keil, Gramm. latini, 2, Leipzig, 1855, p. VIII n. 23).

    ~ - ‹Differentiae seu Glossa (extrait)›.

    texte: «Hoc interest inter dissertum [sic] et eloquentem quod disertissimus dicitur qui de omnibus rebus breuiter narrat. Eloquentissimus qui plene narrat ».

    1 - ~ f. 1-4v°: ‹Grammatica›.

    inc.: «Ad humani regimen sermonis ad humane nature flagilitatis (?) remedium Deus triplex uoluit esse artificium... ».

    l'expl. peu lisible paraît mutilé.

    2 - f. 5-263v°: Priscianvs, Institutiones grammaticae (I-XVI).

    titre (add. du XIVe s.): «Titulus prohemii / Ialiano [sic] consuli ac patricio Priscianus salutem / Titulus notarii / Flaccus Theodorus Dionisii uiri disertissimi Memorialis Epistularum sacri scrinei [sic] ac coadiutor / Marcii uiri clarissimi questoris sacri palacii propria manu scripsi hunc librum Vrbe Roma Con /stantinopolitana, tercia indictione quarto Kal. Iulii XIIII Olimpiadis Olimpio et Olinbrio [sic] consulibus, Iustino et Iustiniano principibus Augustis ».

    gloses peu lisibles au f. 5.

    (gloses) inc. f. 6v° en marge: «Philosophi diffiniunt A uoce incipit que est materia humane locutionis et quia est genus littere et omne genus naturaliter...».

    (glose du XIIIe s.) inc. f. 6v° plus bas: «Philosophi diffiniunt uocem esse aerem tenuissimum ictum, philosophi subintelegas [sic] phisici et hoc racione potest probari quia (?) omnis diffinitio fit per causam... ».

    (texte) f. 35 en bas, le texte passe de «... dicunt et μεον pro meion et πληον pro iteion [sic]» (II, 8, 46 - ed. cit., p. 71, l. 11-12) à «INEVS Est autem quando abiectione... » (II, 9, 47 - ed. cit., p. 73, l. 10).

    l’omission est signalée par une grande croix en marge, et le passage omis, également signalé par une grande croix, a été copié, d'une main presque contemporaine au verso du f. 36: «uel ideo qui .i. pen‹ultimam› puram... -... in eodem Niceam Ephesumque mittebat » (II, 8, 46-9, 47 - ed. cit., p. 71, l. 12-73, l. 9).

    f. 84-84v°, add. à la fin du liv. V: «HOC penum peni hoc penus penoris... -... quero te quero a te », suivi de deux lignes et demie en grec (ed. cit., p. 192-193).

    f. 224, à la fin du liv. XII, souscription: «Theodorus memorialis st [sic] epistarum [sic] et adiutor quȩstoris s̅p̅i scripsi manu mea in urbe Roma Constantinopoli nonis febrarii Mauortia [sic] consulȩ».

    f. 245v° (XIIe s.): «... manifestabat respicio, retro aspicio, reuertor, retrouertor// » (XIV, 54 - ed. cit., p. 57, l. 10).

    f. 246 (XIIIe s.): «//recurro retrocurro uel ex hoc natum esse aduerbium... ».

    f. 263v°, expl.: «... nec lucidus ether. Sidera polus ».

    3 - f. 264-267: Ps. Priscianvs, De accentibus.

    titre: «Incipit liber Prisiani [sic] de accentu » (éd. crit. M. Hertz, op. cit. supra, 3, p. 519-528).

    ~ f. 267v° (add. du XVe s.): ‹De nominibus uentorum›.

    texte: «Sunt Subsolanus Vulturnus [...]

    Circius occasum zefirusque fauonius afflant

    Sed (?) ueniunt aquilo boreas [..]eus (?) ab archto (?)

    Deque (?) [...] motus et affricus auster» (extrait du Flos medicinae Scholae Salerni, pars I, v. 42-43, 45 et 44 - éd. S. De Renzi, Collectio Salernitana, Naples, 5, 1859, p. 2-3; cf. H. Walther, Initia carminum..., n° 18872).

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne, 1 - écriture semi-cursive, deux mains alternant, la seconde (f. 3v° milieu de la col. 2 -4, milieu de la col. 2) est plus épaisse et plus régulière; 2 - f. 5-245v°, grosse écriture ronde, f. 246-263v°, grosse écriture gothique encore assez ronde; 3 - petite écriture semi-cursive.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Pietro, fils de Benedetto d'Arezzo (XVe s.), dont l'ex-libris en écriture humanistique ronde est au bas du f. 263v° «Iste liber est mei Petri domini Benedictini Aretini » et peut-être au f. 267v° «di Piero Toschano»; Jacopo della Torre (fin XVe s.), dont l'ex-libris en écriture cursive très négligée est au f. I: «Ego Iachobus de lature sum posesor [sic] istius libri est mei »; Lelio Ruini, év. de Bagnoreggio († 1621), dont les livres ont été acquis par la Bibliothèque Vaticane en 1623 (note d’Alessandro Ranaldi au f. I: «Emptus ex libris Illustrissimi D. Lelii Ruini episcopi Balneoregiensis an. 1623 »).

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 579 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • G. Ballaira, Per il catalogo dei codici di Prisciano, Turin, 1982, p. 107-109 n° 73, description détaillée
    • Réf.: BMBV (2005) p. 681
    • MEL 23 (2002) 4181.

Vie du document

Source des données