Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3267

  • Titres attestés :
    • Gesta Pilati
    • Honorius Augustodunensis
    • Innocentius papa III
    • Quodvultdeus
    • Summa de baptismo
    • Summa poenitentiae
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3267
    • Paris. BnF, Latin 3267
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Quodvultdeus (03..-0450?) | Innocent III (pape, 1160?-1216) | Honorius Augustodunensis (1080?-1154?)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 82 ff à 2 colonnes.
  • Format :
    • 275 × 195 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Écriture méridionale. Les ff. 28v-36v sont d'une autre main du XIVe sGrandes initiales réservées (ff. 1, 57) ; initiales rubriquées ; rubriques ; Pieds-de-mouche. Réclames à chaque cahier. — Foliotation du XVe s. jusqu'au f. 31. — Notes, corrections et additions margin. contemp. ou légèrement post. — Au f. 82, mention de prix : « XV s. » (XVe s.). 82 ff à 2 colonnes. 275 × 195 mm.
  • Reliure :
    • Demi-reliure chagrin rouge au chiffre de Louis-Philippe ; titre au dos : « Summa de peccatis etc. ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-17 « Summa penitentie in qua continentur ea qua instituimur ad cognoscendum peccata et quomodo confiteamur. Sine gratia gratum faciente nullus est Deo gratus. Item sine gratia... — ... vel similia non committas » ; cf. mss. Latin 3267A f. 9v-27v ; 18216, f. 33-54 ; Hauréau, Not., VI, 90 ; — vers mnémotechniques sur les cas réservés : « Qui facit incestum, deflorans aut omicida... » ; « Casus reservatos ad papam. Per papam clerum feriens, falsarius, urens... » « Si pro delictis anathema quis efficiatur... » ; cf. mss. Latin 3267A, f. 27v, 3467, f. 235v, etc. (17).

    F. 17v-19 [QUODVULTDEUS, Sermo contra Judaeos, paganos et arianos, c. XI-XVI incomplet] « Vos inquam convenio, o Judei... — ... ad hoc potuit observari » (P. L., XLII, 1123-1126) ; cf. Wiegand, Das Homiliarium Karls des Grossen, 19 ; ms. Latin 18216, f. 54-56.

    F. 19-19v [De tribus Mariis] « Ex testimonio quatuor evangelistarum et exemplis Jeronimi... — ... omnipotencia est inseparabilis » ; cf. ms. Latin 1772, f. 96 ; — « Esmeria et Anna sorores fuerunt... » ; cf. Förster, die Legende vom Trinubium des hl. Anna, dans Festschrift J. Hoops, 1925, 114-115 ; — « Anna tribus nupsit : Joachim Cleophe Salomeque... » ; cf. ibid. 108 ; — tableau généalogique suivi de l'inscription : « Hec omnia picta hic patent in littera precedenti » ; cf. ms. Latin 18216, f. 56.

    F. 20-28 « Summa de baptismo et ejus effectu et de aliis sacramentis et casibus baptismi. Regula hec est. Notandum est quod baptismus potest considerari multipliciter... — ... paterna sollicitudine acquiruntur. Et hec vobis sufficiant. Explicit summa de viciis et virtutibus » [corr. en baptismo et aliis sacramentis] ; cf. ms. Latin 18216, f. 57-67v ; dans le ms. de Metz 91, cette oeuvre porte également l'explicit erroné : « Explicit summa de viciis et virtutibus » ; cf. Catal. gén. des mss. des bibl. publiques, t. 5, 1879, in-4° , 37.

    F. 28v-36v [Gesta Pilati] Prol. : « Factum est in anno XIX° imperii Tyberii Cesaris imperatoris Romanorum... — ... mandavit ipse Nichodemus litteris hebraicis » (28v) ; « Annas et Cayphas et Sonne [sic] et Datham... — ...in universis que in hoc volumine habentur. Expliciunt gesta Salvatoris. » (Tischendorf, Evang. apocr., 2e édit., 335-409, 413-416).

    F. 37-54v INNOCENTIUS III papa, « Liber miserie condicionis humane, editus a Lothario, sanctorum Sergii et Bachi dyacono cardinali, qui postea Innocencius tercius appellatus est ». Epit. dédic. « Domino patri carissimo P., Dei gracia Portuensi episcopo, Lotharius... » ; texte en 3 parties : « Quare de vulva matris... Si talia locutus est ille.... — .. sulphur ignis in secula seculorum. Explicit liber miserie condicionis humane. Deo gracias » (P. L., CCXVII, 701-746).

    F. 54v-55 Préceptes de morale et d'hygiène. « Septem sunt curialitates... » ; « Septem sunt incurialitates... » ; « Filie Caritatis sic maritantur... » ; « Seneca dicit : Cunctis esto benignus... » ; « Septem sunt dona Sancti Spiritus... » ; « Unum crede Deum nec jures vana per ipsum... » ; — [Regimen sanitatis singulis mensibus proprium] « Mense januarii vinum bonum bibe, sanguinem modicum minue... — ... Pocio : cynamomum, ysopum » (54v-55) ; — sur les vertus de la scabieuse : « Urbanus pro se scit virtutem scabiose... — ... bona spes » ; [ARNALDUS DE VILLANOVA, versus de regimine sanitatis] « Anglorum regi scripsit scola tota Salerni... — ... nec anum » (Collectio Salernit. I, 445 ; v, 1 ; v, 157) (55).

    F. 55-56 Table des chapitres du De miseria ; add. post.

    F. 57-81v [HONORIUS AUGUSTODUNENSIS] « Liber florum de rebus divinis qui vocatur Elucidarius ». Prol. : « Rogatus a condiscipulis suis quasdam questiunculas... — ... solita subtilitas » (57) ; « Incipiunt questiones discipuli ad magistrum. Gloriose magister, rogo ut inquisita mihi... — ... omnibus diebus vite tue. Amen. Explicit textus florum » (Y. Lefèvre, L'Elucidarium, 1954, 359-477, avec var. ; description du ms., 32) ; cf. ms. Latin 18216, 1-32.

    F. 81v-82 « Doctrina ad instruendum virum gloriosum ut possit salvari. Vir gloriosus Deum timeat et ex toto corde diligat... — ... de misericordia salvatoris. Amen » ; add. 1re moitié XVe s.

    Au f. 55, lire « Urbanus pro se... » [Flos medicinae scholae Salerni, v. 1116-1122] (éd. S. de Renzi, Naples, 1859, 31) ; « Anglorum regi scripsit... » [idem, v. 5-10, et non ARNALDUS DE VILLANOVA] (ibid., 1).

Intervenants

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • BETTI, Umberto (1953), "La ragione della permanenza di Cristo nell'Eucaristia : una soluzione teologica dimenticata", Studi francescani, 50, p. 149-168, ici p. 153

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Anglorum regi scripsit schola tota Salerni// Tu cenare cave...

    f. 55

    Anna tribus nupsit : Joachim Cleophae Salomeque, quae tres parit has...

    f. 19v

    Annas et Caiphas et Somna et Datan, Gamaliel...

    f. 28v

    [...] Cunctis esto benignus, nemini blandus...

    f. 54v

    Esmeria et Anna sorores fuerunt. Esmeria peperit Elisabeth...

    f. 19v

    Et surgens Joseph in medio eorum dixit ad Annam et Caipham...

    f. 33

    Ex testimonio quattuor evangelistarum et exemplis Hieronymi dicitur...

    f. 19

    Factum est, in anno nono decimo imperii Tiberii Caesaris imperatoris Romanorum...

    f. 28v

    Filiae caritatis sic maritantur, patientia in adversis, humilitas in prosperis...

    f. 54v

    Haec omnia picta hic patent in littera praecedenti...

    f. 19v

    Mense Januarii vinum bonum bibe, sanguinem modicum minue...

    f. 54v

    Notandum est quod baptismus potest considerari multipliciter, primo in quantum...

    f. 20

    Per papam clerum feriens, falsarius, urens //...

    f. 17

    Qui facit incestum, deflorans aut homicida //...

    f. 17

    Rogatus a condiscipulis suis quasdam quaestiunculas enodare...

    f. 57

    Seneca dicit : Cunctis esto benignus, nemini blandus...

    f. 54v

    Septem sunt curialitates, prima in privato sobrietas, in publico largitas...

    f. 54v

    Septem sunt dona sancti Spiritus, sapientia, intellectus, consilium...

    f. 54v

    Septem sunt incurialitates : loquacitas in convivio...

    f. 54v

    Si pro delictis anathema quis efficiatur // Os orare...

    f. 17

    [...] Si talia locutus est ille de se quem Deus sanctificavit...

    f. 37

    Sine gratia gratum faciente nullus est Deo gratus. Item sine gratia impossibile...

    f. 1

    Unum crede Deum nec jures vana per ipsum //...

    f. 54v

    Urbanus pro se scit virtutem scabiosae, nam purgat pectus...

    f. 55

    Vir gloriosus Deum timeat et ex toto corde diligat sua beneficia...

    f. 81v

    Vos, inquam, convenio, o judaei, qui usque in hodiernum diem negastis...

    f. 17v

    Baptême -- Summa de baptismo et aliis sacramentis
    BIBLIA SACRA -- Apocrypha Novi Testamenti Evangelium Nicodemi, partes I (Gesta Pilati) et II
    CALENDRIER -- Calendrier diététique
    Commandements de Dieu -- Vers
    DÉCORATION -- Initiales de couleur (XIVe s.)
    DOCTRINA AD INSTRUENDUM VIRUM GLORIOSUM UT POSSIT SALVARI
    Écriture -- méridionale (XIVe s.)
    Évêque -- Cas réservés Vers mnémoniques
    FAURE (Antoine) -- Possesseur
    FLOS MEDICINAE SCHOLAE SALERNI (excerpta)
    HONORIUS AUGUSTODUNENSIS -- Elucidarium
    INNOCENTIUS III, papa (Lotharius Signiensis) -- De Contemptu mundi sive De Miseria conditionis humanae
    Manuscrits -- Prix des manuscrits
    MARIAE (Tres) -- Généalogie Tableau
    MARIAE (Tres) -- Généalogie Versions en prose
    MARIAE (Tres) -- Généalogie Versions en vers
    Médecine -- Calendrier diététique
    Médecine -- Recettes Recettes diverses
    Morale -- Notes ou sentences
    Pape -- Cas réservés Vers mnémoniques
    Pénitence (sacrement) -- Summa paenitentiae
    PETRUS, card. ep. Portuensis -- Lettre de dédicace à lui adressée
    QUODVULTDEUS -- Sermo contra Judaeos, paganos et Arianos (excerpta)
    REGIMEN SANITATIS SINGULIS MENSIBUS PROPRIUM
    Sacrements -- Summa de baptismo et aliis sacramentis
    Savoir-vivre -- Préceptes
    SUMMA DE BAPTISMO ET ALIIS SACRAMENTIS
    SUMMA PAENITENTIAE
    Vers anonymes latins -- Divers

Source des données