Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3283

  • Titres attestés :
    • Exempla ex sermonibus Jacobi de Vitriaco.
    • Nicolaus de Byard O. P., Sermones de tempore et de sanctis.
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3283
    • Paris. BnF, Latin 3283
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Nicolas de Byart | Jacques de Vitry (116.?-1240)
  • Date de fabrication :
  • Support : Parchemin.
  • Composition :
    • 203 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 255 × 165 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Initiales rouges et bleues à filigranes et à antennes. Rubriques. Pieds-de-mouche. — Réclames à chaque cahier. — Nombreuses corrections et additions marginales et interlinéaires contemporaines ; quelques notes à la plume ou au crayon ocre, du XIVe s. — Au f. 202v, sentence de la main de Pierre Faucon, prieur de Bonport : « Duodecim sunt per que perit mondus... » ; cf. PSEUDO-CYPRIANUS, De duodecim abusivis saeculi. — Le f. de garde 203 est constitué par deux actes collés, l'un passé par des religieuses de l'abbaye de Fontaines-Guérard (dioc. d'Évreux) en juillet 1496 (203), l'autre par des religieux de l'abbaye de Bonport (dioc. d'Évreux) le 12 septembre 1491 (203v). 203 ff. à 2 colonnes. 255 × 165 mm.
  • Reliure :
    • Demi-reliure chagrin rouge au chiffre de Louis-Philippe, refaite. Titre au dos : « Jacobi de Vitriaco Sermones ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-131 [NICOLAUS DE BYARD, Sermones] « Preparate corda vestra Domino... Dicitur vulgariter : Qui est garniz si n'est honiz... » (1-3) ; — « Divicias et paupertatem... Dicitur : De sage home sage demande... » (3-5v) ; — « Antequam comedam suspiro... Si verum est quod dicitur : Tantes viles tantes gisis [sic]... » (5v-7) ; — « Adaperiat Dominus cor vestrum... In perfecta predicatione... » (7-8v) ; — « Per totum Adventum. Si moram fecerit... Dicitur vulgaliter que mout ennoie a qui atent... » (8v-10v) ; — « Dom. Ia in Adventu. Induamur arma lucis... Speculatores castrorum cum cognoverunt... » (10v-11v) ; — « Ecce rex tuus venit... Dicitur vulgariter : Parole, puis que reis l'a dite... » (11v-13) ; — « ... Venit tibi... Nota quod Dominus venit tripliciter... » (13-13v) ; — « ... Benedictus qui venit in nomine Domini... Predicator debet venire... » (13v-16) ; — « Dom. IIa in adventu Domini. Erit radix Jesse... Cum aliquis magnus venturus est... » (16-17) ; — « Levate capita vestra... Dicitur vulgariter ke au semblant konoist l'en l'oume... » (17-19) ; — « Dom. IIIa. Hic est de quo scriptum est : Ego mittam... Dicitur vulgariter : A sage seignor sage mesnie... » (19-21) ; — « Sic nos existimet homo... Si mundani se solent... » (21-23) ; — « Dom. IIIIa. Medius nostrum stetit... Sepe accidit quod aliquis querit... » (23-24v) ; — « ... Gaudete in Domino semper... Semper solent magistri operum... » (24v-25v) ; — « ... Pax Dei que exuperat... Karissimi, Apostolus in epistola... » (25v-28v) ; — « De vigilia natalis Domini vel de die. Videbit omnis caro salutare Dei... Cum pater familias accendit... » (28v-30) ; — « Redemptionem misit Dominus populo... Dicitur : Qui ne peche si encort... » (30-31) ; — « ... Ewangelizo vobis gaudium magnum... Dicitur quod nimis cito venit... » (31-32) ; — « Misit Verbum suum... Solent artifices villas adire... » (32-32v) ; — « Habitantibus in regione unbre... Consuetudo est ubique quod candela... » (32v-34) ; — « Dom. Ia oct. Natalis. Si filius et heres... Ubique et in omni terra... » (34-37v) ; — « Dom. infra oct. Epiphanie. Exhibeatis corpora vestra... Cum subditi alicujus principis... » (37v-38v) ; — « Dom. Ia post oct. Epiphanie. Vocatus est Jhesus et discipuli ejus... Dicitur quod bonum est dare... » (38v-40v) ; — « Dom. IIa post oct. Epiphanie. Tetigit eum dicens : Volo, mundare... Dicunt vetule, et forte verum est... » (40v-42) ; — « Dom. IIIa post oct. Epiph. Domine salva nos, perimus... In discreta petitione tria requiruntur... » (42-43) ; — « Dom. in LXXa. Voca operarios et redde illis... Dicitur vulgariter : Qui s'aquite ne s'encombre... » (43-44v) ; — « ... Quid hic statis tota die... Nota quod propter quatuor... » (44v-46) ; — « Omnis qui in agone contendit... Meeilleur [?] vaut engins ke force... » (46-47) ; — « Dom. in LXa » (en marge). « Exiit qui seminat... Multociens vobis dixi... » (47-49) ; — Libenter gloriabor in infirmitatibus... In principio invocemus auxilium Dei... » (49-50v) ; — « ...Exiit qui seminat... Dicitur : qui [sic] pain et vin c'est viande a pelerin... » (50v-51v) ; — « Dom. in La. Major autem horum est caritas... In epistola hodierna docet Apostolus... » (51v-53) ; — « Respice, fides tua te salvum fecit... Dicitur : Qui de bon est soet eut... » (53-54v) ; — « In capite jejunii. Cum jejunas unge caput tuum... Non est aliquis dominus... » (54v-56v) ; — « Auditu auris audivi te nunc... Quod oculus non vidit... » (56v-57) ; — « ... Sanctificate jejunium... Sicut non est aurum... » (57-58v) ; — « Nunc ergo dicit Dominus : Convertimini ad me... In conversione peccatoris quatuor sunt neccessaria... » (58v-60) ; — « Dom. Ia in XLma. Cum jejunasset Jhesus XL diebus... Qui en jeu entre jeu consente... » (60-61v) ; — « ... Ecce nunc tempus acceptabile... Solet dici quod postquam festa... » (61v-62v) ; — « Dom. IIa. Ecce mulier Cananea egressa... Dicitur que bosoi[n]g fait vielle troter... » (62v-64) ; — « ... Hec est voluntas Dei sanctificatio vestra... Consuetudo est omnium magnatum... » (64-65) ; — « Dom. IIIa in XLma. Erat Jhesus eiciens demonium... Duo grossa non possunt... » (65-66v) ; — « Dom. IIIIa in XLma. Accepit Jhesus panes... Vulgariter dicitur : Qui n'a pain ha fain... » (66v-68v) ; — « Jhesus autem abscondit se... Dicitur : N'a fol baer, n'a fol tensier... » (68v-70v) ; — « Dom. in Ramis palmarum. Hoc sentite in vobis... Dicitur vulgariter quod nescit sanus... » (70v-71v) ; — « In die festo Pasce. Epulari et gaudere oportet... In hac sollempnitate pascali... » (71v-73v) ; — « In die sancto Pasce. Surexit Dominus vere... Dicitur : Parole, puis ke roi l'a dite... » (73v-76v) ; — « Dom. in oct. Pasce. Stetit Jhesus in medio discipulorum... Dicitur quod non est pudor cadere... » (76v-78) ; — « Dom. IIa post oct. Pasca [sic]. Nosco oves meas... Dicitur vulgariter que au senblant conoist l'en l'ome... » (78-79v) ; — « Dom. IIIa post oct. Pasche. Mulier cum parit tristiciam habet... Dicitur vulgariter quod non habetur bonus et pulcher equus... » (79v-81) ; — « Dom. IIIIa post oct. Pasche. Ille arguet mundum de peccato... Scribitur quod ille facit... » (81-83) ; — « Dom. Va post oct. Pasche. Petite et accipietis... Dicitur vulgariter : Satis emit qui petit, Ases achate qui demande... » (83-85v) ; — « Dom. Ia post festum s. Trinitatis. Homo quidam erat dives... Si leonis furocitas [sic]... » (85v-87) ; — « Dom. IIa post Trin.. Misit servum suum hora cene... Tria solent homines movere... » (87-89) ; — « Homo quidam fecit cenam magnam... Consuetum est quod qui habundanter supat parum dignat [sic]... » (89-90v) ; — « Dom. [IIIa] post Trin. Gaudium erit angelis... Non satis fideliter... » (90v-91v) ; — « Dom. Va post Trin. Exi a me quia homo peccator sum... Consideratio operum Dei... » (91v-92v) ; — « Dom. VIa post Trin. Nisi habundaverit justicia... Qui plus emprunte e plus coste... » (92v-94v) ; — « Dom. VIIa post Trin. Misereor super turbam... Dicitur vulgariter k'aprent cheval en danteure... » (94v-96) ; — « Dom. VIIIa post Trin. Non omnis qui dicit mihi : Domine... Dicitur vulgariter : ki bien fait bien aura... » (96-97) ; — « ... Omnis arbor que non facit fructum... Cum quis arborem... » (97-98) ; — « Dom. IXa post Trin. Hic diffamatus est apud illum... Dicitur vulgariter : Voisin seit tot... » (98-100v) ; — « Dom. Xa post Trin. Si cognovisses et tu... Dicitur vulgariter que oil ne voit cuer ne deut... » (100v-102v) ; — « Dom. XIa post Trin. Descendit hic justificatus... Dicitur vulgariter : A la cort le roi chascun i est por soi... » (102v-105v) ; — « Dom. XIIa post Trin. Bene omnia fecit... Artifex sive operarius... » (105v-107) ; — « Dom. XIIIa post Trin. Beati oculi qui vident... Non est sensus in homine... » (107-108) ; — « Dom. XIIIIa post Trin. Jhesus preceptor, miserere... Petitio alicujus debet... » (108-110) ; — « Dom. XVa post Trin. Primum querite regnum Dei... Dicitur vulgariter quod ad majus negocium currendum est... » (110-111) ; — « Dom. XVIa post Trin. Ecce defunctus efferebatur... Si verum est quod dicitur vulgariter ke chescune veille son duel plaint... » (111-112) ; — « Cum vocatus fueris ad nupcias... Consuetum est apud ortholanos... » (112-114) ; — « Dom. XVIIIa post Trin. Diliges proximum tuum... Consuetudo est magistrorum fidelium... » (114-115v) ; — « Vade in domum tuam... Dicitur vulgariter : Ki bien est ne ne [sic] se meve... » (115v-117) ; — « ... Surge, tolle letum tuum... In principio rogabitis Dominum... » (117-118v) ; — « Dom. XXa post Trin. Amice, quomodo huc intrasti... Consuetudo est sapienter... » (118v-121v) ; — « Dom. XXIa post Trin. Erat quidam regulus... Dicitur vulgariter ke cur ne poit mentir... » (121v-123v) ; — « Dom. XXIIa post Trin. Procidens autem servus ille... Si verum est quod dicitur ke un jor de terme C solz vaut ...» (123v-125) ; — « Dom. XXIIIa post Trin. Reddite que sunt Cesaris... Consuetudo fidelium et justorum est... » (125-126v) ; — « ... Reddite que sunt Cesaris... Sicut aliquociens dixi... » (126v-128v) ; — « Dom. XXIIIIa post Trin. Veni impone manum tuam... Si Deus tantam virtutem dedit... » (128v-130) ; — « Ubicumque fuit corpus congregabuntur aquile... Chevaler ne vet soul... » (130-131) ; cf. ms. Latin 13579, f. 3-185v.

    F. 131-180v [Sermones de sanctis] « De evangelistis. Ecce super montes pedes euvangelizantis... Si quis enim de patria sua... » (131-132) ; — « De apostolis. Hoc est preceptum meum ut diligatis invicem... Dicitur enim : Selon le segnor la mesnie... » (132v-133v) ; — « De apostolis. Tollite jugum meum... Cum quis nutrivit bovem... » (133v-134v) ; — « De uno martire. Qui odit animam suam... Dicitur vulgariter : Qui non dat... » (134v-135v) ; — « De pluribus martiribus. Fortes facti sunt in bello... Si gesta forcia antiquorum... » (135v-137) ; — « De uno confessore. Justum deduxit Dominus per vias... Super omnia que sunt... » (137-138v) ; — « De uno confessore. Exaltavi electum de plebe mea... Ubique terrarum consuetum est... » (138v-140) ; — « Negociamini dum... Respice pannum in capite... » (140-141) ; — « De s. Andrea. Ascendam in palmam... Sicut ignis in stuppis... » (141-142) ; — « De s. Nicholao. Deus, docuisti me... Karissimi, legimus in Ysaia... » (142-144) ; — « De s. Lucia et de qualibet alia virgine. Ecce sponsus venit... Divites noviter maritati... » (144-145v) ; — « De conversione s. Pauli. Vas electionis michi est iste... Solent canpones [sic] in via sua... » (145v-146v) ; — « In festo b. Mathie. Domine ostende quem elegeris... Petrus et alii apostoli fecerunt... » (146v-148) ; — « De b. Johanne Baptista. In Domino laudabitur anima mea... Vulgariter dicitur ke bonté autre garde et colee sa per... » (148-149v) ; — « In festo assumptionis b. Virginis. Astitit regina a dextris tuis... Consuetudo sapientis est... » (149v-151v) ; — « Fecit michi Dominus magna... Quia, ut ait Augustinus, opera... » (151v-153) ; — « In festo Omnium sanctorum. Laudate Dominum in sanctis ejus... Solent viellatores gesta proborum militum... » (153-154) ; — « De eodem. Gloria hec est omnibus sanctis ejus... Consueverunt nobiles... » (154-156) ; — « De b. Martino. Feneratur Domino qui pauperis miseretur... Karissimi, mons [sic pro : mos] est sapientum operatorum... » (156-158) ; — « De b. Katerina. Devoravit virga Aaron... Dicitur vulgariter : Ki Deu veut aideier nus ne li puet nuire... » (158-159v) ; — « De b. Petro. Ipse liberavit me de laqueo... Quomodo conveniant verba ista... » (159v-161v) ; — « Ubi duo vel tres congregati fuerint... Vulgariter dicitur quod compagnie Deu la fist ... » (161v-162) ; — « Domine Deus exaudi clamorem... In verbo isto primo magestas Dei... » (162-162v) ; — « Mulier timens Deum ipsa laudabitur... Vulgariter dicitur : In vespere laudatur dies... » (162v-164) ; — « De b. Clemente. Attende tibi et doctrine. Verba sunt Apostoli I Thim... » (164-168v) ; — « Iste sermo potest dirigi ad omnes prelatos martirium pro Ecclesia Dei sustinentes. Fortitudo et decor indumentum ejus... Consuetudo est quod omnes... » (168v-170) ; — « De b. virgine Maria. Rorate celi desuper... Homines quando habuerunt caristiam... » (170-172) ; — « De b. Johenne [sic] Baptista. Ille erat lucerna ardens... Lucerna pedibus meis... Ille dicitur bonus medicus... » (172-174v) ; — « De b. Petro et Paulo. Suspendium elegit anima mea... Dicat Petro suspensus... » (174v-176v) ; — « ...ad b. Jacobum vel ad rogationes... Nescitis quid petatis... Hec sunt verba Domini dicentis... » (176v-178) ; — « Dom. in Passione. Judica me Deus... Consuetum est enim... — ... et amicum. Eze. XVIII : Si impius egerit penitentiam... non meditabor. Rogemus etc. » (178-180v) ; cf. ms. Latin 13579, f. 186-248v ; Latin 15383, f. 1-180v, et avec lacunes et dans un ordre différent, Latin 3295, f. 1-142 ; B. Hauréau, Notices, II, 275-292.

    F. 181-202 JACOBUS DE VITRIACO. « Incipiunt exempla magistri Jacobi de Vitriaco ». Extraits de ses sermons : « Navis per se descendit flumen, sed non per se ascendit... — ... langores nostros ipse tulit, id est peccata nostra etc. Deo gracias » ; cf. mss. Latin 13472, f. 1-32 ; 16529, f. 137-161 ; Th.-F. Crane, The Exempla... from the Sermones vulgares... of Jacques de Vitry, Londres, 1890, XLVII, et 1-131, texte, rédaction et classement différents ; J. Th. Welter, L'Exemplum, 123.

Intervenants

Historique de la conservation

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Provient de l'abbaye de Bonport ; cf. E. Deville, dans Revue des Bibliothèques, XVIII (1908), 282.

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Incipit du lemme biblique

    Accepit ergo Jesus panes... (Joh. VI, 11).

    Incipit

    Vulgariter dicitur : QUI N'A PAIN HA FAIN...

    f. 66v

    Incipit du lemme biblique

    Adaperiat Dominus cor vestrum... (II Mach. I, 4).

    Incipit

    In perfecta praedicatione triplex apertio legis divinae...

    f. 7

    Incipit du lemme biblique

    Adstitit regina a dextris tuis... (Ps. XLIV, 10).

    Incipit

    Consuetudo sapientis est semper in principio sui operis...

    f. 149v

    Incipit du lemme biblique

    Adtende tibi et doctrinae... (I Tim. IV, 16)

    Incipit

    Verba sunt Apostoli I Tim. instruentis ipsum...

    f. 164

    Incipit du lemme biblique

    Amice, quomodo huc intrasti... (Mt. XXII, 12).

    Incipit

    Consuetudo est sapienter et benigniter corripientium...

    f. 118v

    Incipit du lemme biblique

    Antequam comedam suspiro... (Job III, 24)

    Incipit

    Si verum est quod dicitur : TANTES VILES TANTES GISIS [sic]...

    f. 5v

    Incipit du lemme biblique

    Ascendam in palmam... (Cant. VII, 8).

    Incipit

    Sicut ignis in stuppis latere non potest...

    f. 141

    Incipit du lemme biblique

    Auditu auris audivi te... (Job XLII, 56).

    Incipit

    Quod oculus non vidit cor si dolet...

    f. 56v

    Incipit du lemme biblique

    Beati oculi qui vident quae vos videtis... (Lc. X, 23).

    Incipit

    Non est sensus in homine sive membrum...

    f. 107

    Incipit du lemme biblique

    Bene omnia fecit, et surdos fecit audire... (Mc. VII, 37).

    Incipit

    Artifex sive operarius quicumque commendabilis est de tribus...

    f. 105v

    Incipit du lemme biblique

    Benedictus qui venit in nomine Domini... (Ps. CXVII, 26 ; Mt. XXI, 9 etc.).

    Incipit

    Praedicator debet venire in nomine Domini...

    f. 13v

    Incipit du lemme biblique

    Cognosco meas... (Joh. X, 14)

    Incipit

    Dicitur vulgariter QUE AU SAMBLANT CONNOIT ON L'OME...

    f. 78

    Incipit du lemme biblique

    Cum jejunas, unge caput... (Mt. VI, 17).

    Incipit

    Non est aliquis dominus vel episcopus vel comes vel alius...

    f. 54v

    Incipit du lemme biblique

    Cum jejunasset Jesus quadraginta diebus... (Mt. IV, 2).

    Incipit

    QUI EN JEU ENTRE JEU CONSENTE...

    f. 60

    Incipit du lemme biblique

    Cum vocatus fueris ad nuptias... (Lc. XIV, 8).

    Incipit

    Consuetum est apud hortulanos et agricolas...

    f. 112

    Incipit du lemme biblique

    Descendit hic justificatus... (Lc. XVIII, 14).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : A LA CORT LE ROI CHASCUN I EST POR SOI...

    f. 102v

    Incipit du lemme biblique

    Deus, docuisti me... (Ps. LXX, 17)

    Incipit

    Carissimi, legimus in Isaia quod Dominus vocat praedicatorem...

    f. 142

    Incipit du lemme biblique

    Devoravit virga Aaron virgas eorum... (Ex. VII, 12).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : KI DEU VEUT AIDIER NUS NE LI PUET NUIRE...

    f. 158

    Incipit du lemme biblique

    Diliges proximum tuum... (Rom. XIII, 9).

    Incipit

    Consuetudo est magistrorum fidelium...

    f. 114

    Incipit du lemme biblique

    Divitias et paupertatem ne dederis mihi... (cf. Prov. XXX, 8)

    Incipit

    Dicitur : DE SAGE HOME SAGE DEMANDE...

    f. 3

    Incipit du lemme biblique

    Domine Deus, audi clamorem populi hujus... (Num. XX, 6).

    Incipit

    In verbo isto primo majestas Dei confitetur...

    f. 162

    Incipit du lemme biblique

    Domine, ostende quem elegeris... (Act. I, 24)

    Incipit

    Petrus et alii apostoli fecerunt sicut modo faciunt...

    f. 146v

    Incipit du lemme biblique

    Domine, salva nos, perimus... (Mt. VIII, 25).

    Incipit

    In discreta petitione tria requiruntur, quae in hac petitione notantur...

    f. 42

    Duodecim sunt per quae perit mundus : sapientia sine bonis operibus...

    f. 202v

    Incipit du lemme biblique

    Ecce defunctus efferebatur... (Lc. VII, 12).

    Incipit

    Si verum est quod dicitur vulgariter : KE CHESCUNE VEILLE SON DUEL PLAINT...

    f. 111

    Incipit du lemme biblique

    Ecce mulier Chananaea a finibus illis egressa... (Mt. XV, 22).

    Incipit

    Dicitur QUE BOSOING FAIT VIELLE TROTTER...

    f. 62v

    Incipit du lemme biblique

    Ecce nunc tempus acceptabile... (II Cor. VI, 2).

    Incipit

    Solet dici quod postquam festa et gaudia cessaverunt...

    f. 61v

    Incipit du lemme biblique

    Ecce rex tuus venit tibi mansuetus... (Mt. XXI, 5).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : PAROLE, PUIS QUE REIS L'A DITE...

    f. 11v

    Incipit du lemme biblique

    Ecce sponsus venit... (Mt. XXV, 6).

    Incipit

    Divites noviter maritati ad domum suam...

    f. 144

    Incipit du lemme biblique

    Ecce super montes pedes evangelizantis... (cf. Is. LII, 7)

    Incipit

    Si quis enim de patria sua pro delicto...

    f. 131

    Incipit du lemme biblique

    Epulari et gaudere oportebat... (Lc. XV, 32).

    Incipit

    In hac sollemnitate paschali Deus et solus potens...

    f. 71v

    Incipit du lemme biblique

    Erat Jesus ejiciens daemonium... (Lc. XI, 14).

    Incipit

    Duo grossa non possunt in uno sacco...

    f. 65

    Incipit du lemme biblique

    Erat quidam regulus... (Joh. IV, 46).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : KE CUR NE POIT MENTIR...

    f. 121v

    Incipit du lemme biblique

    Erit radix Jesse... (Rom. XV, 12).

    Incipit

    Cum aliquis magnus venturus est in aliquam civitatem...

    f. 16

    Incipit du lemme biblique

    Evangelizo vobis gaudium magnum... (Lc. II, 10).

    Incipit

    Dicitur quod nimis cito venit domum qui malos rumores apportat...

    f. 31

    Incipit du lemme biblique

    Exaltavi electum de plebe mea... (Ps. LXXXVIII, 20).

    Incipit

    Ubique terrarum consuetum est...

    f. 138v

    Incipit du lemme biblique

    Exhibeatis corpora vestra... (Rom. XII, 1).

    Incipit

    Cum subditi alicujus principis praeparare volunt ei prandium...

    f. 37v

    Incipit du lemme biblique

    Exi a me, quia homo peccator sum... (Lc. V, 8).

    Incipit

    Consideratio operum Dei in aspicientibus...

    f. 91v

    Incipit du lemme biblique

    Exiit qui seminat... (Lc. VIII, 5).

    Incipit

    Dicitur : QUI [sic] PAIN ET VIN, C'EST VIANDE A PELERIN...

    f. 50v

    Incipit

    Multotiens vobis dixi quod omne bonum venit a Deo...

    f. 47

    Incipit du lemme biblique

    Fecit mihi magna qui potens est... (Lc. I, 49).

    Incipit

    Quia, ut ait Augustinus, opera enim Trinitatis indivisa sunt...

    f. 151v

    Incipit du lemme biblique

    Feneratur Domino qui pauperis miseretur... (Prov. XIX, 17)

    Incipit

    Carissimi, mos est sapientium operatorum in principio sui operis...

    f. 156

    Incipit du lemme biblique

    Fortes facti sunt in bello... (Hebr. XI, 34).

    Incipit

    Si gesta fortia antiquorum recitantur in gesta Caroli...

    f. 135v

    Incipit du lemme biblique

    Fortitudo et decor indumentum ejus... (Prov. XXXI, 25).

    Incipit

    Consuetudo est quod omnes in magnis sollemnitatibus...

    f. 168v

    Incipit du lemme biblique

    Gaudete in Domino semper... (Phil. IV, 4).

    Incipit

    Semper solent magistri operum discipulos suos bene inchoantes gratulari...

    f. 24v

    Incipit du lemme biblique

    Gaudium erit coram angelis Dei... (Lc. XV, 10).

    Incipit

    Non satis fideliter dominum suum amat qui secum de commodo suo...

    f. 90v

    Incipit du lemme biblique

    Gloria haec est omnibus sanctis... (Ps. CXLIX, 9).

    Incipit

    Consueverunt nobiles et magnates hominibus de terra sua...

    f. 154

    Incipit du lemme biblique

    Habitantibus in regione umbrae mortis... (Is. IX, 2).

    Incipit

    Consuetudo est ubique quod candela illuminat de nocte...

    f. 32v

    Incipit du lemme biblique

    Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra... (I Thess. IV, 3).

    Incipit

    Consuetudo est omnium magnatum qui volunt habere servos...

    f. 64

    Incipit du lemme biblique

    Hic diffamatus est apud illum... (Lc. XVI, 1).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : VOISIN SEIT TOT...

    f. 98

    Incipit du lemme biblique

    Hic est de quo scriptum est : Ecce ego mitto angelum... (Mt. XI, 10).

    Incipit

    A SAGE SEIGNOR SAGE MESNIE...

    f. 19

    Incipit du lemme biblique

    Hoc enim sentite in vobis... (Phil. II, 5).

    Incipit

    Dicitur vulgariter quod nescit sanus quomodo est aegro...

    f. 70v

    Incipit du lemme biblique

    Hoc est praeceptum meum... (Joh. XV, 12).

    Incipit

    Dicitur enim : SELON LE SEGNOR LA MESNIE...

    f. 132v

    Incipit du lemme biblique

    Homo quidam erat dives qui induebatur... (Lc. XVI, 19).

    Incipit

    Si leonis ferocitas visa catuli flagellatione...

    f. 85v

    Incipit du lemme biblique

    Homo quidam fecit cenam magnam... (Lc. XIV, 16).

    Incipit

    Consuetum est quod qui abundanter supat parum dignat [sic]...

    f. 89

    Incipit du lemme biblique

    Ille arguet mundum de peccato... (Joh. XVI, 8)

    Incipit

    Scribitur quod ille facit cujus auctoritate fit...

    f. 81

    Incipit du lemme biblique

    Ille erat lucerna ardens... (Joh. V, 35).

    Incipit

    Lucerna pedibus meis... (Ps. CXVIII, 105). Ille dicitur bonus medicus...

    f. 172

    Incipit du lemme biblique

    In Domino laudabitur anima mea... (Ps. XXXIII, 3)

    Incipit

    Vulgariter dicitur : KE BONTE AUTRE GARDE ET COLEE SA PER...

    f. 148

    Incipit du lemme biblique

    Induamur arma lucis... (Rom. XIII, 12).

    Incipit

    Speculatores castrorum cum cognoverunt...

    f. 10v

    Incipit du lemme biblique

    Ipse liberavit me de laqueo... (Ps. XC, 3)

    Incipit

    Quomodo conveniant verba ista beato Petro...

    f. 159v

    Incipit du lemme biblique

    Jesu, praeceptor, miserere nostri... (Lc. XVII, 13).

    Incipit

    Petitio alicujus debet propter quattuor exaudiri...

    f. 108

    Incipit du lemme biblique

    Jesus autem abscondit se... (Joh. VIII, 59).

    Incipit

    Dicitur : N'A FOL BAER, N'A FOL TENSIER...

    f. 68v

    Incipit du lemme biblique

    Judica me, Deus... (Ps. XLII, 1).

    Incipit

    Consuetum est enim quod cum aliquis trahitur...

    f. 178

    Incipit du lemme biblique

    Justum deduxit Dominus per vias rectas... (Sap. X, 10).

    Incipit

    Super omnia quae sunt expedit viatori habere socium...

    f. 137

    Incipit du lemme biblique

    Laudate Dominum in sanctis ejus... (Ps. CL, 1).

    Incipit

    Solent viellatores gesta proborum militum...

    f. 153

    Incipit du lemme biblique

    Levate capita vestra... (Lc. XXI, 28).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : KE AU SEMBLANT KONOIST L'EN L'OUME...

    f. 17

    Incipit du lemme biblique

    Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus meis... (II Cor. XII, 9).

    Incipit

    In principio invocemus auxilium Dei...

    f. 49

    Incipit du lemme biblique

    Major autem horum est caritas... (I Cor. XIII, 13).

    Incipit

    In epistola hodierna docet Apostolus qualis debet esse...

    f. 51v

    Incipit du lemme biblique

    Medius autem vestrum stetit... (Joh. I, 26).

    Incipit

    Saepe accidit quod aliquis quaerit quod in manu tenet...

    f. 23

    Incipit du lemme biblique

    Misereor super turbam... (Mc. VIII, 2).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : K'APRENT CHEVAL EN DANTEURE...

    f. 94v

    Incipit du lemme biblique

    Misit servum suum hora cenae... (Lc. XIV, 17).

    Incipit

    Tria solent homines movere ut veniant ad festa...

    f. 87

    Incipit du lemme biblique

    Misit Verbum suum et sanavit eos... (Ps. CVI, 20).

    Incipit

    Solent artifices villas adire et frequentare...

    f. 32

    Incipit du lemme biblique

    Mulier cum parit tristitiam habet... (Joh. XVI, 21).

    Incipit

    Dicitur vulgariter quod non habetur bonus et pulcher equus...

    f. 79v

    Incipit du lemme biblique

    Mulier timens Deum ipsa laudabitur... (Prov. XXXI, 30).

    Incipit

    Vulgariter dicitur : In vespere laudatur dies...

    f. 162v

    Navis per se descendit flumen, sed non per se ascendit...

    f. 181

    Incipit du lemme biblique

    Negotiamini dum venio... (Lc. XIX, 13).

    Incipit

    Respice pannum in capite et in cauda...

    f. 140

    Incipit du lemme biblique

    Nescitis quid petatis... (Mt. XX, 22).

    Incipit

    Haec sunt verba Domini dicentis et respondentis Jacobo...

    f. 176v

    Incipit du lemme biblique

    Nisi abundaverit justitia... (Mt. V, 20).

    Incipit

    QUI PLUS EMPRUNTE E PLUS COSTE...

    f. 92v

    Incipit du lemme biblique

    Non omnis qui dicit mihi : Domine... (Mt. VII, 21).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : KI BIEN FAIT BIEN AURA...

    f. 96

    Incipit du lemme biblique

    Omnis arbor quae non facit fructum... (Mt. VII, 19).

    Incipit

    Cum quis arborem in horto plantavit...

    f. 97

    Incipit du lemme biblique

    Omnis qui in agone contendit... (I Cor. IX, 25).

    Incipit

    MEEILLEUR VAUS ENGINS KE FORCE...

    f. 46

    Incipit du lemme biblique

    Pax Dei quae exsuperat... (Phil. IV, 7).

    Incipit

    Carissimi, Apostolus in epistola hodierna docet nos...

    f. 25v

    Incipit du lemme biblique

    Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit... (Joh. XVI, 24).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : Satis emit qui petit : ASES ACHATE QUI DEMANDE...

    f. 83

    Incipit du lemme biblique

    Praeparate corda vestra Domino... (I Reg. VII, 3).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : QUI EST GARNIZ SI N'EST HONIZ...

    f. 1

    Incipit du lemme biblique

    Primum quaerite regnum Dei... (Mt. VI, 33).

    Incipit

    Dicitur vulgariter quod ad majus negotium currendum est...

    f. 110

    Incipit du lemme biblique

    Procidens autem servus ille ... (Mt. XVIII, 26).

    Incipit

    Si verum est quod dicitur : KE UN JOR DE TERME C SOLZ VAUT...

    f. 123v

    Incipit du lemme biblique

    Qui odit animam suam... (Joh. XII, 25)

    Incipit

    Dicitur vulgariter : Qui non dat quod amat, non accipit illud...

    f. 134v

    Incipit du lemme biblique

    Quid hic statis tota die... (Mt. XX, 6).

    Incipit

    Nota quod propter quattuor debet homo argui de otio...

    f. 44v

    Incipit du lemme biblique

    Reddite ergo quae sunt Caesaris... (Mt. XXII, 21).

    Incipit

    Consuetudo fidelium et justorum est...

    f. 125

    Incipit

    Sicut aliquotiens dixi : Nullus potest habere plenitudinem...

    f. 126v

    Incipit du lemme biblique

    Redemptionem misit Dominus populo... (Ps. CX, 9).

    Incipit

    Dicitur : QUI NE PECHE SI ENCORT...

    f. 30

    Incipit du lemme biblique

    Respice, fides tua te salvum fecit... (Lc. XVIII, 42).

    Incipit

    Dicitur : QUI DE BONS EST SOUEF ENT...

    f. 53

    Incipit du lemme biblique

    Rorate caeli desuper... (Is. XLV, 8).

    Incipit

    Homines quando habuerunt charistiam uno anno...

    f. 170

    Incipit du lemme biblique

    Sanctificate jejunium... (Joel I, 14).

    Incipit

    Sicut non est aurum quidquid lucet...

    f. 57

    Incipit du lemme biblique

    Si cognovisses et tu... (Lc. XIX, 42).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : QUE OIL NE VOIT, CUER NE DEUT...

    f. 100v

    Incipit du lemme biblique

    Si filius et heres per Deum... (Gal. IV, 7).

    Incipit

    Ubique et in omni terra consuetudo est adprobata...

    f. 34

    Incipit du lemme biblique

    Si moram fecerit, exspecta eum... (Hab. II, 3).

    Incipit

    Dicitur vulgariter QUE MOUT ENNOIE A QUI ATENT...

    f. 8v

    Incipit du lemme biblique

    Sic nos existimet homo... (I Cor. IV, 1).

    Incipit

    Si mundani se solent de domo et familia regis...

    f. 21

    Incipit du lemme biblique

    Stetit Jesus in medio discipulorum, et dixit eis : Pax vobis... (Joh. XX, 19)

    Incipit

    Dicitur quod non est pudor cadere...

    f. 76v

    Incipit du lemme biblique

    Surge, tolle lectum tuum... (Mt. IX, 6).

    Incipit

    In principio rogabitis Dominum... Alias dixi : QUI BIEN EST NE SE MOVE...

    f. 117

    Incipit du lemme biblique

    Surrexit Dominus vere et apparuit Simoni... (Lc. XXIV, 34).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : PAROLE, PUIS KE ROI L'A DITE...

    f. 73v

    Incipit du lemme biblique

    Suspendium elegit anima mea... (Job VII, 15).

    Incipit

    Dicat Petro suspensus primam partem et Paulus hodie...

    f. 174v

    Incipit du lemme biblique

    Tetigit eum dicens : Volo, mundare... (Mt. VIII, 3).

    Incipit

    Dicunt vetulae et forte verum est...

    f. 40v

    Incipit du lemme biblique

    Tollite jugum meum super vos... (Mt. XI, 29).

    Incipit

    Cum quis nutrivit bovem, non est mirum si jugum...

    f. 133v

    Incipit du lemme biblique

    Ubi sunt duo vel tres congregati... (Mt. XVIII, 20).

    Incipit

    Vulgariter dicitur quod COMPAGNIE DEU LA FIST...

    f. 161v

    Incipit du lemme biblique

    Ubicumque fuerit corpus, illic congregabuntur... (Mt. XXIV, 28).

    Incipit

    CHEVALER NE VET SOUL...

    f. 130

    Incipit du lemme biblique

    Vade in domum tuam... (Mt. IX, 6).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : KI BIEN EST NE SE MEVE...

    f. 115v

    Incipit du lemme biblique

    Vas electionis est mihi iste... (Act. IX, 15).

    Incipit

    Solent caupones in via sua ponere...

    f. 145v

    Incipit du lemme biblique

    Veni, impone manum tuam super eam... (Mt. IX, 18)

    Incipit

    Si Deus tantam virtutem dedit aliquibus lapidibus pretiosis...

    f. 128v

    Incipit du lemme biblique

    Venit tibi... (Mt. XXI, 5)

    Incipit

    Nota quod Dominus venit tripliciter, ut dominus ad servos...

    f. 13

    Incipit du lemme biblique

    Videbit omnis caro salutare Dei... (Lc. III, 6).

    Incipit

    Cum paterfamilias accendit candelam, non ponit eam in angulo...

    f. 28v

    Incipit du lemme biblique

    Voca operarios et redde illis mercedem... (Mt. XX, 8).

    Incipit

    Dicitur vulgariter : QUI S'AQUITE NE S'ENCOMBRE...

    f. 43

    Incipit du lemme biblique

    Vocatus est Jesus et discipuli ejus... (Joh. II, 2)

    Incipit

    Dicitur quod bonum est dare de tortello suo...

    f. 38v

    Actes ou fragments d'actes en français -- (XVe s.)
    BONPORT (abbaye de), dioc. d'Évreux -- Acte en français passé par les religieux de Bonport (1491)
    BONPORT (abbaye de), dioc. d'Évreux -- Possesseur
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DÉCORATION -- Encadrement de couleur bleu et rouge (XIIIe et XIVe s.)
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    DE DUODECIM ABUSIVIS SAECULI
    FONTAINE-GUERARD (abbaye de), dioc. d'Évreux -- Acte passé par les religieuses de l'abbaye (1496)
    JACOBUS DE VITRIACO, card. -- Sermones ad status sive vulgares. Excerpta (exempla)
    NICOLAUS DE BYARD, O.F.M. -- Sermones de sanctis. Collectio
    NICOLAUS DE BYARD, O.F.M. -- Sermones de tempore. Collectiones
    PETRUS FALCO, prior Beatae Mariae de Bono portu -- Mention autographe
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Louis-Philippe

Source des données