Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 2872

Numérisations

Manifeste IIIF

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Voir t. III, 407.

    F. 1-24v. (ms. B de l'éd. Fr. Behrends, The Letters and poems of Fulbert of Chartres, Oxford, 1976) ; cf. ibid., XLIV-XLV et LX-LXX, passim.

    F. 25-28v. Fragment (ff. 89-90 et 95-96) du dernier cahier du ms. Latin 14167. [FULBERTUS CARNOTENSIS, Carmina] (ms. P (lat. 14167) de l'éd. cit.) (25-27v) ; — [FULBERTUS CARNOTENSIS, Notae astronomicae] (éd. M. Mc Vaugh et Fr. Behrends, dans Manuscripta, XV (1971), 172-177).

    F. 29-130v. Copie incomplète du ms. Vatic. Reg. lat. 278 ; cf. M.-Th. Vernet et A. Wilmart, dans Bull. d'inf. I.R.H.T., VI (1957), 21 ; Fr. Behrends, éd. cit., XLV.

    Sur l'ensemble du manuscrit, voir M.-Th. Vernet-A. Wilmart, art. cit., 20-22. Recueil factice formé par Nicolas Le Fèvre qui le légua à J. A. de Thou dont la signature grattée se trouve au f. 1. La partie 2 ¶ (fragment du ms. Latin 14167) provient de St-Père de Chartres ; cf. ibid., 24-25. Le f. 130v serait de la main de Papire Masson. Le manuscrit correspond au n° 638 des manuscrits de J. A. de Thou ; cf. ms. Dupuy 653, f. 33v.

    f. 31v : cf. J. Leclercq, dans Revue hist. de droit, 1944, 68, n. 3.


    F. 1-24v FULBERTUS CARNOTENSIS [Epistolae] numérotées en marge de 1 à 89, au XVIIe s. (P. L., CXLI, 190-192, epist. 2) (1-2v) ; — (ibid., 241-242, epist. 84) (2v) ; — (ibid., 206-208, epist. 11-15) (2v-3v) ; — (ibid., 214-215, epist. 28) (3v-4) ; — (ibid., 220-221, epist. 37) (4) ; — (ibid., 237-238, epist. 74-77) (4-5) ; — (ibid., 247-250, epist. 97-99) (5-6v) ; — (ibid., 231, epist. 61-62) (6v-7) ; 8 (ibid., 219-220, epist. 36) (7-7v) ; — (ibid., 215, epist. 29) (7v-8) ; — (ibid., 208, epist. 17) (8) ; — (ibid., 242-244, epist. 86-90) (8-9) ; — (ibid., 221-222, epist. 38) (9-10) ; — (ibid., 195-196, epist. 4) (10) ; — « Abste [sic, pour : Absit], frater, ut credatur verum esse quod scripsisti... » (10) ; — (ibid., 240-241, epist. 82) (10-10v) ; — (ibid., 222-224, epist. 39-45) (10v-11v) ; — (ibid., 204-205, epist. 7) (11v-12) ; — (ibid., 224-226, epist. 46-49) (12-12v) ; — (ibid., 251, epist. 102) (12v) ; — (ibid., 226-227, epist. 50) (12v-13) ; — (ibid., 212-213, epist. 26) (13-14) ; — (ibid., 227, epist. 51-53) (14v) ; — (ibid., 251-253, epist. 103-107) (14v-15v) ; — (ibid., 217-218, epist. 32-33) (15v-16) ; — (ibid., 244-245, epist. 91) (16-16v) ; — (ibid., 208, epist. 16) (16v-17) ; — (ibid., 208-210, epist. 18-22) (17-17v) ; — (ibid., 231-235, epist. 63-68) (17v-19v) ; — (ibid., 228, epist. 54) (19v-20) ; — (ibid., 253, epist. 108) (20) ; — (ibid., 228, epist. 55-56) (20-20v) ; — (ibid. 250, epist. 100) (20v) ; — (ibid. 228-229, epist. 57) (20v-21) ; — (ibid., 250, epist. 101) (21) ; — (ibid., 245, epist. 92) (21) ; — (ibid., 213-214, epist. 27) (21-21v) ; — (ibid., 242, epist. 85) (21v) ; — (ibid., 239-240, epist. 80) (21v-22) ; — (ibid., 245, epist. 93) (22v) ; — (ibid., 235-236, epist. 69-70) (22v-23) ; — (ibid., 245-246, epist. 94-95) (23-23v) ; — (ibid., 229-230, epist. 58) (23v-24) ; — (ibid., 236-237, epist. 71-73) (24-24v) ; — (ibid., 215, epist. 30) jusqu'à : «... et fortitudinis nostre modum sciscitatus... » (24v).


    F. 25 [FULBERTUS CARNOTENSIS, Tractatus contra Judaeos] depuis : «... [Mes]sias sed et postea reversi... » (ibid., 317-318), suivi d'une invocation : « Da mihi peccatori, clementissime... ».

    F. 25-28v [Carmina] quelques-uns attribués à Fulbert de Chartres : « Pre gaudio pacis. Sanctum simpliciter... » (ibid., 349, n° 20) ; cf. Chevalier n° 18637 (25-25v) ; — « Rithmus de Trinitate. Verbum Dei Spiritumque... » (ibid., 342, n. 4) ; cf. Chevalier n° 21355 (25v) ; — « Rithmus de fide, spe et caritate. Incorporee persone gratia colloquii convenerunt... » (Ch. Pfister, De Fulberti carn. ep. vita et operibus, 1885, 5) (25v-26) ; — « Rithmus de sententiis philosophorum de summo bono. Inter illa que profani bona putant... » (ibid. 33-34) (26) ; — « Rithmus de distantia dialectice et rethorice. Multi rethores vocantur atque dialectici... » (ibid. 6) (26-26v) ; — « Rithmus de abbate Johanne brevis stature. In gestis patrum veterum quiddam legi ridiculum... » (P. L., CXLI, 350-351, n° 25) ; cf. Bibl. hag. lat., n° 4383 ; J. Leclercq et J.-P. Bonnes, Jean de Fécamp ; Paris, 1946, p. 24, n. 3 (26v) ; — [De signis et mensibus et diebus et horis, compendium computi] depuis : «... Hoc igitur numero proprium sol perficit annum... » (ibid., 347-348, n° 17) (27-27v) ; — Quatre vers sur les signes du zodiaque : « Abdebaran [sic]Tauro Geminis... » (Ch. Pfister, op. cit., 37) (27v) ; — Glossaire de comput et d'astrologie (28-28v) ; — Prose de s. Martin : « Inter patres monastici... » (ibid., 344, n° 8) ; cf. Chevalier nos 9036, 9037 et suppl. (28v).


    F. 29-54 FULBERTUS CARNOTENSIS [Epistolae] (P. L., CXLI 218, epist. 34), depuis : « ... nos ad presens incommodis... » jusqu'à : «... adversitatibus non adjuverint... », la partie supérieure du feuillet ayant été arrachée (29) ; — (ibid., 215-216, epist. 30) jusqu'à : « ... quod absit apud extraneum... » (29v-30v) ; — (ibid., 216-215, epist. 31) ; avec lacune par suite de la mutilation du f. 31 (31-31v) ; — (ibid., 214-215, epist. 28) (31v-32v) ; — (ibid., 251, epist. 104) (32v-33) ; — (ibid., 205, epist. 9) (33) ; — (ibid., 221, epist. 38, fragm.) depuis : «... subdecano defuncto, petiit a nobis... » jusqu'à : «... et gladiis in ipso [atrio principalis] ecclesiae trucidarunt... » (33-33v) ; — (ibid., 220-221, epist. 37) (34) ; — (ibid., 231, epist. 61) (34-34v) ; — (ibid., 253, epist. 108) (34v-35) ; — (ibid., 252, epist. 105) (35) ; — (ibid., 210, epist. 21) (35-35v) ; — (ibid., 238, epist. 69) (35v-36) ; — (ibid., 222, epist. 39-40) (36-37) ; — (ibid., 205, epist. 8) (37-37v) ; — (ibid., 246-247, epist. 96 (37v-38) ; — (ibid., 240, epist. 81) (38v) ; — (ibid., 189-190, epist. 1) (38v-39v) ; — (ibid., 210, epist. 23) (39v-40) ; — (ibid., 237, epist. 74) (40v) ; — (ibid., 228, epist. 55) (40v-41) ; — (ibid., 210, epist. 22) (41-41v) ; — (ibid., 228, epist. 56) (41v-42) ; — (ibid., 242-243, epist. 86) (42-43v) ; — (ibid., 195-196, epist. 4) (43v-44) ; — (ibid., 243, epist. 87) (44) ; — (ibid., 252-253, epist. 106) (44v-45v) ; — (ibid., 229-230, epist. 58) (45v-46) ; — (ibid., 238, epist. 75) (46v-47) ; — (ibid., 235, epist. 70) (47) ; — (ibid., 227, epist. 52) (47v) ; — (ibid., 238, epist. 76) (47v) ; — (ibid., 250, epist. 100) (48) ; — (ibid., 243-244, epist. 88) (48-49) ; — (ibid., 231, epist. 62) (49-49v) ; — (ibid., 218-219, epist. 35) (49v-51v) ; — (ibid., 224, epist. 44) (51v-52) ; — (ibid., 228-229, epist. 57) (52-53) ; — (ibid., 251, epist. 103) (53-53v) ; — (ibid., 250, epist. 101) (53v-54).

    F. 54-54v « Hymnus de beato Martino. Inter patres monachalis... » (ibid., 344, n° 8) ; cf. Chevalier nos 9036, 9037 et suppl.

    F. 54v-61v [Tractatus contra Judeos] depuis : «... Magna dissensio inter filios hominum... » (ibid., 313-818).

    F. 61v-103 [Epistolae] « Electio Abrahae » (ibid. 254-255, epist. 110 et 111) (61v-65v) ; — (ibid., 230, epist. 59) (65v-66) ; — (ibid., 211, epist. 24) (66v-67) ; — (ibid., 263-265, epist. 114) (67-68v) ; — (ibid., 266, epist. 116) (68v) ; — (ibid., 265-266, epist. 115) (68v-69v) ; — (ibid., 266-270, epist. 117-121) (70-79) ; — (ibid., 211-212, epist. 25) (79-80v) ; — (ibid., 270-271, epist. 122-124) (80v-82v) ; — (ibid., 241, epist. 83) (82v-83v) ; — (ibid., 271-272, epist. 125-127, avec variantes (83v-85) ; — (ibid., 272-278, epist. 128-139) (85-101v) ; — (ibid., 255, epist. 109) (101v-103) ;

    F. 103-104 « Sermo ad populum. Fratres venerabiles, kmi. filii Dei, aliquid vobis... » (ibid., 317, n° 1) ;

    F. 104-105 « Rithmus. Verbum Dei Spiritumque... » (ibid., 342, n° 4) ; cf. Chevalier n° 21355 ;

    F. 105-111v « Sermo [quod] Deus unus est in Trinitate. Moyses ait : In principio... » (ibid. 331-334, n° 7) ;

    F. 111v-115 « Sermo de Eucharistia et baptismo. Hoc vero tempore, postea quam resurrectio... » (ibid. 334-336, n° 8).

    F. 115-117 [Sermo]. « Clama, ne cesses ; quasi tuba... Qui fecerunt, ut emendent... — ... ne forte ad nihilum redigas me. »

    F. 117-118 [De peccatis capitalibus]. « Si quis hominem occiderit... » (ibid., 339) ;

    F. 118-122v [Epistolae] (ibid., 239, epist. 78-79) ;

    F. 122v-130 [Carmina]. « Hymnus. Organum mentis tibi... » (ibid., 351, n° 26) ; cf. Chevalier n° 14.227 (122v) ; — « Rithmus de Joanne Abbate. In gestis veterum patrum quiddam legi ridiculum... » (ibid., 350-351, n° 25) ; cf. Bibl. hag. lat., n° 4383. (123-123v) ; « De anno versus. Annum sol duodena... » (ibid., 347-348, n° 17) (124-125v) ; — « De suscepto episcopatu. Angele concilii magni... (Ch. Pfister, op. cit., 48) (125v) ; — [Divisio librae]. « De libra. Libra vel as... » (Hauréau, Notices, VI, 9-10) ; cf. Pl. A. Yeldham. dans Archeion, VIII (1927) 313-327. (126-126v) ; — Quatre vers sur les signes du zodiaque : « Aldebaran Tauro Geminis... » (Ch. Pfister, op. cit., 37) (126v) ; — « De cruce versus. Vexillum regis... » (P. L., CXLI, 345 n° 12) cf. Chevalier n° 21484 (126v-127v) ; « Oratio ad Deum. Tu qui de nichilo... » (ibid., 350 n° 22) ; cf. Chevalier n° 20688 (127v-128) ; — « De continentia ab illicitis. Primus ab illicitis... » (ibid., 345-346, n° 13) (128-128v) ; — « Cur peccata caveamus. Tres causae faciunt... » (ibid., 346, n° 14) (128v-129) ; — « Gradus castitatis. Sex gradibus consummatur... » (ibid., 349-350, n° 21) (129-129v) ; — « Prandii ratio. Prandia lauta modum... » (ibid., 349, n° 19 fin) (129v-130) ; — « Sanctum simpliciter... » (ibid., 349, n° 20) ; cf. Chevalier n° 18637 (130-130v).

    F. 130v « De sancto Dyonisio et sociis. Ave te Christe... » ; — « De sancto Laurentio. O bone Laurenti martyr... » ; cf. Chevalier n° 10932 et suppl. ; — « De sancto Lamberto. Magna vox valde sonora... » (ibid., 344, n° 4). — Addition XVIIe s.

Intervenant

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • FALMAGNE, Thomas (2019), "Une troisième version du catalogue des manuscrits de Jacques-Auguste de Thou retrouvée à New York", Bulletin du bibliophile, n° 2, p. 294-320 (https://doi.org/10.3917/bubib.370.0092)
  • ROUCHE, Michel (dir.) (2008), Fulbert de Chartres, précurseur de l'Europe médiévale ? : [Millénaire de Fulbert, 1006-2006], Paris, PUPS, ici p. 123
  • SAENGER, Paul Henry (1997), Space between words : the origins of silent reading, Stanford (Calif.), Stanford university press, ici p. 166-167, 284 (https://archive.org/details/space-between-words-the-origins-of-silent-reading)

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Aldebaran, Tauro, Geminis Menkeque Rigelque//Frons...

    f. 27v et 126v

    Angele concilii magni te consulo Christe // Ambiguo quid agam...

    f. 125v

    Annum sol duodena means per signa rotundat// Singula ter denis...

    f. 124

    Ave te Christe gloriose martyre//...

    f. 130v

    Incipit du lemme biblique

    Clama, ne cesses//... (Is. LVIII, 1)

    Incipit

    Qui fecerunt, ut emendent...

    f. 115

    Da mihi peccatori, clementissime Pater, per Jesum Christum filium tuum inspirante gratia...

    f. 25

    Fratres venerabiles, carissimi filii Dei, aliquid vobis volumus memorare...

    f. 103

    In gestis patrum veterum quiddam legi ridiculum//...

    f. 26v et 123

    Incorporeae personae gratia colloquii // Convenerunt in cubile cujusdam notarii //...

    f. 25v

    Inter illa quae profani bona putant, maxime solent amare quietem junctam opulentiae...

    f. 26

    Inter patres monachalis // Vel clericalis ordinis // Virtutis excellentia...

    f. 54

    Inter patres monastici // Vel clericalis ordinis // Martinus est virtutibus insignis...

    f. 28v

    Libra vel as ex unciolis constat duodenis...

    f. 126

    Magna vox valde sonora // Te decet per omnia//...

    f. 130v

    Multi rhetores vocantur atque dialectici propter libros Ciceronis...

    f. 26

    O bone Laurenti, martyr venerande per orbem //...

    f. 130v

    Organum mentis tibi, quaeso nostrae // Temperans...

    f. 122v

    Prandia lauta modum turbant plerumque diaetae // Indulges...

    f. 129v

    Primus ab illicitis hominum se continet ordo //...

    f. 128

    Sanctum simpliciter Patrem cole pauperum caterva //...

    f. 25 et 130

    Sex gradibus consummatur perfectio casta // Primo dum vigilas...

    f. 129

    Si quis hominem occiderit sponte, septem annis paeniteat...

    f. 117

    Tres causae faciunt homines peccata cavere // Horror supplicii...

    f. 128v

    Tu qui de nihilo mundum fixisse probaris // Nam tibi materies...

    f. 127v

    Verbum Dei spiritumque legifer in Genesi // Rex David secundo psalmo...

    f. 25v et 104

    Vexillum regis venerabile cuncta regentis // O crux sancta...

    f. 126v

    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DUPUY (frères Jacques et Pierre) -- Titre au dos des reliures de la main de l'un d'eux (Manuscrits de Jacques-Auguste de Thou)
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Contra Judaeos tractatus (fragmenta)
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Epistolae
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Hymni et carmina
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Hymni et carmina. Divisio librae
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Hymni et carmina. Legenda rhythmica de s. Johanne Colobo
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Paenitentiale de peccatis capitalibus
    FULBERTUS CARNOTENSIS ep. -- Sermones
    Hymnes -- Hymnes divers
    LAMBERTUS TRAJECTENSIS ep. (s.) -- Versus
    LAURENTIUS (s.), diac., martyr Romae -- Versus
    LE FEVRE (Nicolas) -- Notes autographes
    LE FEVRE (Nicolas) -- Possesseur
    MARTINUS TURONENSIS ep. (s.) -- Proses
    MASSON (Papire) -- Notes autographes
    Prières -- Prières diverses
    RELIURE -- Reliures XVIIe s.
    RELIURE -- Reliure Parchemin naturel souple
    THOU (Jacques-Auguste de) -- Possesseur

Source des données