Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.11458

  • Autre libellé du document :
    • Vat. lat. 11458
    • BAV, Vat. lat. 11458
    • Bibliothèque vaticane, Vat. lat. 11458
    • Vatican. BAV, Vat.lat.11458
    • Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.11458
  • Conservé à : Vatican. Biblioteca apostolica vaticana
  • Date de fabrication :
  • Lieu de fabrication :

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier (filigranes f. 1-32 et 53-66: var. Briquet 3895, Allemagne-Alsace, 1415-1421; f. 33-52: var. Briquet 2416, Limbourg-France, 1405-1420; f. 67-96: var. Briquet 2677, Reggio d'Émilie, 1416-1418; f. 97-116: var. Briquet 6306, Padoue-Rome, 1438), XVe s. (a. 1417?) 115 ff. + 1 blanc (f. 23-23v°, 28-32v°, 50-50v°, 51v°-52v°, 94v°-96v° et 115v° blancs; plusieurs foliotations anciennes: de 1 à 8 (ensuite rognée) = f. 1-32; de 1 à 34 = f. 33-66 et de 1 à 28 = f. 67-94), 215 x 155 mm. Gloses et corrections marginales de la main de Poggio Bracciolini.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //pecunia a Postumo

    f. 1-22v°: Cicero, Orationes.

    f. 1-8: Pro C. Rabirio Postumo (ms. V des éditeurs).

    titre: «M. TVLLII CICERONIS PRO C. RABIRIO POSTVMO INCIPIT ».

    cf. la dernière mise au point de C. Klodt, op. cit. infra, 1992.

    f. 8v°-14: Pro C. Rabirio perduellionis reo.

    titre: «M. TVLLI CICERONIS PRO C. RABIRIO PERDVELLIONIS INCIPIT ».

    f. 11v°, plusieurs lignes en blanc (lacune habituelle entre les § 6, 19 et 7, 20) et note en marge: «in exemplari uetustissimo deficit una pagina ».

    expl. inachevé (?): «... Capitolino improborum ciuium», note en marge: «In exemplari deficiunt due charte que fuerunt abscise ».

    f. 14v°-22v°: Pro Q. Roscio Comoedo

    titre: «PRO ROSCIO COMOEDO»

    inc.: «Malitiam nature crederetur... »

    à la fin, note marginale: «deficit residuum ».

    f. 24-25: Probvs, De iuris notarum.

    titre: «INCIPIT VALERII PROBI DE IVRIS NOTARVM ».

    (Praef.) inc.: «Est etiam circa perscribendas... ».

    (texte) expl. incomplet: «... iudicium solui. B. E. E. P. P. V. Q. P. P. bona ex edicto », suivi de la note: «deficit residuum » (éd. Th. Mommsen, dans H. Keil, Gramm. lat., 4, 1869, p. 271-275; E. Seckel et B. Kuebler, Iurisprudentiae anteiustinianae reliquias..., 1, Leipzig, Teubner, 1908, p. 83-88).

    f. 25v°-27v°: Marivs Victorinvs, Ars grammatica (extrait: I, 4)

    titre: «EXCERPTIO ORTHOGRAPHIAE EX MARIO VICTORINO D‹OCTORI› E‹XIMIO› »

    inc.: «Nunc res admonuit non absurdum... ».

    expl.: «... in naui et torculari id est ΛΕΝΩΙ. Finit excerptio orthographie Marii Victorini d. e.» (éd. H. Keil, Gramm. lat., 6, p. 7-26; I. Mariotti, Marii Victorini. Ars grammatica, Florence, 1967, p. 70-90; pour d'autres manuscrits de cet extrait, cf. Vat. lat. 1493, f. 66v°-70 (Manuscrits classiques latins..., III, 1, Paris, 1991, p. 80).

    f. 33-49v°: Cicero, Oratio pro A. Caecina.

    titre: «M. TVLLII CICERONIS PRO A. CAECINA ».

    f. 51: ‹Descriptio cuiusdam codicis continentis libros Ciceronis De oratore›.

    description d'un manuscrit perdu avec indication des feuillets qui contenaient le texte mutilé (I, 1-128, 157-193; II, 13-III, 17; III, 110-fin: voir détails dans J. Ruysschaert, Codices Vaticani latini..., p. 94); d'après T. Foffano, op. cit. infra, p. 127, il s'agirait peut-être d’un manuscrit copié par Jean de Montreuil et vu par Poggio Bracciolini à Cluny).

    titre: «De oratore ».

    inc.: «fuit prima sincopa. Si quis si forte tardior... ».

    - Notae in orationes Ciceronis De lege agraria et In Pisonem.

    (incipit et explicit des textes copiés aux f. 53-94).

    f. 53-115: Cicero, Orationes.

    f. 53-75: De lege agraria.

    titre: «M. TVLLII CICERONIS DE AGRARIA LEGE CONTRA RVLLVM TR‹IBVNVM› PL‹EBIS› INCIPIT».

    inc. incomplet: «Quae res aperte petebatur... », avec cette note en marge: «In quodam antiquo uolumine deficiunt due charte in principio quare non est principium orationis » (éd. L. Fruechtel, M. Tulli Ciceronis scripta..., Orationes pro A. Cluentio, De lege agraria..., Leipzig, Teubner, 1935, p. 143 en note).

    (Orat. 2) note en haut du f. 57: «In exemplari uetustissimo hoc erat in margine: Emendaui ad Tyronem et Laecanianum acta ipso Cicerone et Antonio consulibus oratio XXIIII. In exemplo sic fuit: Statilius Maximus rursum emendaui ad Tyronem et Laecanianum et dom. (?) et alios ueteres III oratio eximia » (éd. L. Fruechtel, op. cit. supra, p. 155 en note et O. Pecere, op. cit. infra, p. 74).

    (Orat. 3) expl.: «... flagitantibus conuocauerunt differant [sic] ».

    f. 75-94: In L. Pisonem (ms. X des éditeurs)

    titre: «M. TVLLII CICERONIS IN L. PISONEM INCIPIT».

    note en marge du début: «Ex Asconio Pediano apparet hoc non esse principium orationis sed aliquantum deesse ».

    f. 97-102: Pro L. Flacco (extraits).

    titre: «L. Flacci »; autre titre (add. dans la marge supér.): «Ex oratione M. Celii [sic] »

    inc.: «‹L›itterarum si ueras protulissent... » (17, 39).

    expl.: «... in latum [sic] est egentium » (23, 54).

    f. 102-115: Pro M. Fonteio.

    suit sans séparation le texte précédent.

    titre (add. en marge): «hic incipit pro Fonteio ».

    inc. incomplet: «Hoc pretore oppressam esse ere alieno Galliam... » (5, 11).

Intervenant

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

  • Origine: italienne, écritures humanistiques cursives. Les f. 1-94 ont été identifiés par A. Campana (cf. Nel Cinquantesimo, op. cit. infra, p. 79) comme étant la copie autographe des huit discours de Cicéron retrouvés par Poggio Bracciolini en 1417 lors de ses voyages en France et en Allemagne, découverte dont ce dernier fait part dans la note du f. 49v°: «Hanc orationem antea culpa temporum deperditam Poggius latinis uiris restituit et in Italiam reduxit cum eam diligentia sua in Gallia («latent» raturé) reclusam in siluis («inter ari?» raturé) Lingonum adinuenisset conscripsissetque ad Tullii memoriam et doctorum hominum utilitatem » et dans celle du f. 94: «Has septem M. Tullii orationes que antea culpa temporum apud Italos deperdite erant Poggius florentinus perquisitis plurimis Gallie Germanieque («biblyotheci » raturé) summo cum studio ac diligentia biblyothecis cum latentes comperisset in squalore et sordibus in lucem solus extulit ac in pristinam dignitatem decoremque restituens latinis musis dicauit » (éd. J. Ruysschaert, op. cit. infra, 1959, p. 94 et 95 et A. C. de La Mare, op. cit. infra, 1973, p. 79, d'après laquelle le volume aurait été annoté non seulement par Poggio Bracciolini mais aussi par Niccolò Niccoli et plus tard par Pomponio Leto); les f. 97-117, plus tardifs, n’ont pas été écrits mais seulement annotés par Poggio Bracciolini.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Marc-Antoine Muret († 1585); le Collège des Jésuites de Rome, d’après l’ex-libris assez effacé du f. 1: «‹Collegii Romani Soc. Iesu Cat. Inscr. ex bibl. Mureti›»; au verso du plat supérieur sur l’étiquette donnant la description du volume, note concernant Gaspare Garatoni (1743-1817), éditeur de Cicéron, qui utilisa le manuscrit: «Hoc codice usus est Garatonus ab ipsoque nuncupato Codice Mureti »; le manuscrit a été donné en 1912 par Pie X à la Bibliothèque Vaticane.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 808 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • Nel Cinquantesimo di Studi e Testi, 1900-1950, Vatican, 1950, p. 79
    • J. Ruysschaert, Codices Vaticani latini. Codices 11414-11709, Vatican, 1959, p. 93-96
    • B. L. Ullman, The origin and development of humanistic script, Rome, 1960, p. 38 et 48-49
    • R. G. M. Nisbet, M. Tullii Ciceronis in L. Calpurnium Pisonem oratio..., Oxford, 1961, p. XXV-XXVI
    • P. Grimal, Cicéron, Discours, 16, 1. Contre L. Pison, Paris, Les Belles Lettres, 1966, p. 75-76
    • C. Questa, Per la storia del testo di Plauto nell' Umanesimo. I. La «recensio » di Poggio Bracciolini, Rome, 1968 (Quaderni Athene 6), p. 24, 26, 27, 28, 29, 30 (brèves mentions), et pl. III [f. 5], IV/3 [= f. 37 en partie], V/2 [= f. 56 en partie]; VI/3 [= f. 14v° en partie], VIII/3 [= f. 18v° en partie]
    • G. Lieberg, Ad textum Ciceronis Contra Pisonem orationis adnotationes criticae tres (Latinitas, 16, 1968, p. 96 et 102)
    • T. Foffano, Niccoli, Cosimo e le ricerche di Poggio nelle biblioteche francesi (Ital. med. e uman., 12, 1969, p. 115 n. 1, 122, 124 n. 4, 127-128 et n. 5)
    • J. E. G. Stetzel, Latin textual criticism in antiquity, 1972 (réimpr. 1984), p. 211
    • A. C. de La Mare, The handwriting of Italian humanists, 1, Oxford, 1973 p. 78-79 et pl. XIVa [= f. 1 en partie], et XIVb [= f. 93 en partie]
    • Survie des classiques latins..., Vatican, 1973, p. 59 n° 111
    • J. M. Mir, Colloquium Tullianum. Romae a die 30m. sept, ad diem 2m. oct. a. 1972 habitum (Studi Romanzi, 21, 1973, p. 225)
    • A. Campana, La copia autografa delle otto orazioni ciceroniane scoperte da Poggio sul 1417 (Atti del I Colloquium Tullianum = Ciceroniana, 1, 1973, p. 65-68)
    • J. E. G. Stetzel, Emendatio ad Tironem : some notes on scholarship in the second century A.D. (Harv. stud. class. philol., 77, 1973, p. 225-226 [= f. 36 en partie], pl. 1-2 [= f. 56v° en partie,] éd. p. 227)
    • Id., Statilius Maximus and Ciceronian studies in the Antonine ages (Bull. inst. class. stud., 21, 1974, p. 107-123)
    • J. Axer, Selected notes on Cicero’s «Pro Q. Roscio Comoedo» (Philologus, 121, 1977, p. 226)
    • Id., Commendatio Postumi. A comment on M. T. Cicero's «Pro Rabirio Postumo», 46 (Eos, 66, 1978, p. 227)
    • E. Scuotto, Contributo alla tradizione manoscritta della Pisoniana (Vichiana, 7, 1978, p. 319 et 324-333)
    • V. Tandoi, Su Tre «cruces» dell’ «In Pisonem» (Riv. cult. class. med., 20, 1978, p. 1192)
    • V. Coraluppi, Sul codice cusano delle orazioni di Cicerone (Stud. philol., 2, 1980, p. 18 et 39)
    • O. Pecere, La «subscriptio » di Statilio Massimo e la tradizione delle «agrarie» di Cicerone (Ital. med. e uman., 25, 1982, p. 73-123, pl. X [= f. 56 et 56v° en partie]; XI [= f. 51], XII [= f. 53 et 73 en partie], XIII [= f. 75 et 94 en partie] et XIV [= f. 8v°-9 et 14v° en partie])
    • R.-H. Rouse et M. D. Reeve, Cicero, «Speeches » (Texts and transmission..., Oxford, 1983, p. 55, 82-85, 91 et 97)
    • L. D. Reynolds et N. G. Wilson, D'Homère à Érasme, la transmission des classiques grecs et latins, Paris, 1984, p. 22, 93 et 193
    • M. De Nonno, Tradizione e diffusione di Mario Vittorino grammatico, con edizione degli «Excerpta de orthographia » (Riv. filol. e istr. class., 116, 1988, p. 19-44, 58)
    • C. Klodt, Ciceros Rede Pro Rabirio Postumo: Einleitung und Kommentar, Stuttgart, Teubner, 1992 (Beiträge zur Altertumskunde, 24), p. 79-82; p. 181-201 [= fac-similé des f. 1-8]
    • Réf.: BMBV (1986) 27717-27724, (1991) 15115-15126, (1994) 14616-14617, (1998) p. 551 (7), (2005) p. 714 (7).

Vie du document

Source des données