Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 13765, f. 47-94

  • Titre attesté :
    • F. 47-94. Versus Fortunati, Registrum Gregorii, Hymni, Ambrosii sermo pastoralis, Augustini de pastoribus, Isidori de lapsu sacerdotis et reparatione, De oratione dominica, Passio sancti Laurentii metrica.
  • Type : unité codicologique
  • Date de fabrication : 1051 - 1100
  • Lieu de fabrication :
  • Écriture :
    • Écriture minuscule caroline de trois mains principales : A (f. 47r-61r), B (f. 62v-87v), C (f. 87v-94v).
  • Décoration :
    • Petites initiales à l’encre brune. Initiales de couleur rouges et vertes et capitales rehaussées de rouge (f. 62v-88r). Rubriques à l’encre brune en lettres capitales et onciales ; rubriques à l’encre rouge et verte (f. 87v).
  • Support : Parchemin.
  • Dimensions :
    • 237 x 166 mm (justif. 180 x 117 mm).
  • Aspects codicologiques :
    • Six cahiers : un quaternion (f. 47-54), un quaternion manquant du dernier feuillet (f. 55-61), quatre quaternions (f. 62-69, 70-77, 78-85, 86-93) et un feuillet isolé (94). Numérotation des cahiers en chiffres romains au centre des f. 77v (II) et 85v (III).
  • Réglure :
    • Piqûres sur la marge supérieure, externe et inférieure. Réglure à la pointe sèche sur le côté poil (Muzerelle 2-2/0/2-2/J) ; 22 longues lignes.
  • Fait partie de :

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 47r-49r : Versus Fortunati : XI, inc. « Vir venerande sacer meritis », expl. « queso precato deum » ; IX, inc. « Cetus honorifici decus », expl. « et tua castra iuves » ; X, inc. « Si Salomoniaci memoretur machina templi », expl. « laude perhennis erit » (Venanti Honori Clementiani Fortunati presbyteri Italici Opera poetica, éd. F. Leo, Berlin, 1881 (MGH Scriptores 4,1), p. 217 et 37-40).
    F. 49v : Haec pauca monachis necessaria ex registro sancti Gregorii O. sincellita collegita una, inc. « De privilegiis episcoporum quae fiunt in ecclesiis », expl. « quibusque ecclesiis sua iura servamus ».
    F. 49v : Ex decretis papae Gregorii de abbatibus et monachis, inc. « Abbas potest pro humilitate », expl. « potestate alterius abbatis » (PL 99, 930).
    F. 49v : Diffinitio christianae legis, inc. « Paulus apostolus decem epistolas », expl. « ecclesia observanda ».
    F. 50r : Quod monasteria monachorum clericorum importunitatibus graciari non debeant, inc. « Gregorius Mariniano episcopo Ravennae inter alia. Pervenit ad nos quia monasteria », expl. liceat laudibus exultare ».
    F. 50r : Item quod episcopus vel clerici non debeant inquietare vel gravare monasteria monachorum », inc. « Gregorius Mariniano episcopo Ravennati. Dudum ad nos », expl. « auctoritate arcendum » (Registrum Gregorii, VII, 40).
    F. 50v : Quod non debeat episcopus missas interdicere, neque sepulturam alicuius in monasterio monachorum, inc. « Gregorius Iohanni episcopo de urbe vetere. Agapitus abbas », expl. « deponere compellatur » (Registrum Gregorii, I, 12).
    F. 51r : Quod episcopus nullam lesionis vel gravaminis in monasteriis monachorum habeat potestatem, inc. « Gregorius luminoso abbati monasterii sancti Thome », expl. « evitata districtio » (Lib. V, ep. 47, CCSL 140).
    F. 51r : Qualiter de oppositis criminibus abba purgari debeat, inc. « Gregorius Martino diacono et abbati. Sicut veraciter adversus », expl. « subtrahatur occasio » (Registrum Gregorii, VII, 18).
    F. 51v : Qualiter laicus in monasterio suscipi debeat, inc. « Gregorius urbico abbati monasterii sancti Hermetis. Quisquis divina inspiratione conpunctus », expl. « et pariter in seculo remanere » (Registrum Gregorii, VI, 47).
    F. 52r : Quod non liceat episcopum monachorum deserentem monasterium recipere neque defensare, inc. « Gregorius domino episcopo Cartaginensi. Licet fraternitatem vestram », expl. « interminatione suspendat » (Lib. VII, ep. 32, CCSL 140).
    F. 52r : Quod monachus communione privatus non debeat ab episcopo vel presbitero recipi, inc. « Gregorius Grisanto episcopo. Valentinianus presbiter questus nobis », expl. « presumptione dissolvi » (cf. IX, 107).
    F. 52v : Quod non liceat monachos de monasterio in monasterium transmigrare vel peculiare habere neque clericum factum ad suam remeare ecclesiam, inc. « Gregorius Antemio subdiacono. Iohannes frater et coepiscopus noster », expl. « particeps invenieris » (I, 40).
    F. 53r : Quod lapsi sacerdotes vel levite In monasterio ad agendam penitentiam trahendi sunt et de lapsis ecclesiae et de stipendiis lapsae, inc. « Gregorius Petro subdiacono inter alia. De lapsis sacerdotibus », expl. « habes nobis dirige » (cf. I, 42).
    F. 53v : De lapsis ad suum ordinem minime revertendis sed si meruerint ante alios in monasterio ordinandis, inc. « Gregorius Constancio episcopo Mediolanensi. Si lapsis ad suum ordinem revertendi licentia concedatur », expl. « sollicitius custodiri » (V, 18).
    F. 54r : De remotione vel promotione abbatis, inc. « Gregorius Petro subdiacono Campanie. Quamvis horrenda et execranda », expl. « tuitione defende » (III, 23).
    F. 54v : Quod pro iniuria sua neminem excommunicare debeat episcopus, inc. « Gregorius Ianuario archiepiscopo. Inter querelas multiplices Ysidorus », expl. « postea vindicandum » (Decretum Gratiani, pars 2, causa 23, quaest. 4, canon 27).
    F. 55r : Quod in monasterio monachorum baptisterium non fiat, inc. « Gregorius Secundino episcopo. Pridem precepimus ut de monasterio », expl. « animus excitetur » (Decretum Gratiani, pars 2, causa 18, quaest. 2, canon 7).
    F. 55r : Quod archidiaconus cum mulieribus non debeat habitare et quod post lapsum ad sacerdotium minime liceat habitare, inc. « Gregorius Ianuario episcopo Carolitano. Ortor ut omni excusatione », expl. « anathema sit » (cf. IV, 26).
    F. 55v : Ut claustra canonicorum diligenter custodiantur, inc. « Oportet claustra canonicorum ita diligenter custodiri », expl. « terrorem incutiant » (Concilium Aquisgranense, cap. 144, MGH Concilia 2,1).
    F. 56r : Quod non liceat presbiteros diaconos vel clericos abbates fieri in monasterio monachorum, inc. « Gregorius Maximiano episcopo Siracusano. Presbiteros diaconos ceterosque clericos », expl. « discretione disponi » (IV, 11).
    F. 56v : De monachorum commatribus, inc. « Gregorius Valentiniano abbati. Pervenit ad nos eo quod in monasterio », expl. « dubio corrigantur » (IV, 40).
    F. 56v : Quod post lapsum peracta penitencia recipit possit abba in monasterio, inc. « Gregorius Victori episcopo Panormitano. Lator presentium Gregorius abbas atque presbiter monasterii », expl. « sollicitudine servetur » (Lib. 5, ep. 4, CCSL 140).
    F. 57r : De ex presbitero qui missas fecit, inc. « Gregorius Venantio episcopo Lunensi. Accedens ad F. Gorgonam insulam fraternitas vestra », expl. « ponimus potestatem » (V, 5).
    F. 57r : Quod non liceat episcopo res monasterii monachorum describere neque missas publicas agere sed abbatem solummodo benedicere, inc. « Gregorius Castorio episcopo Arimino. Luminosus abbas monasterii », expl. « devotione perficiant » (V, 49).
    F. 57v : Libertatis carta a sancto Gregorio composita libertis ecclesiae, inc. « Gregorius Montanae et Thomae. Cum redemptor noster totius conditor », expl. « vobisque tradidimus » (VI, 12).
    F. 58v : Si clerici arma sumserint ex concilio Toletano, inc. « Clerici qui in quacunque seditione », expl. « retrudantur » (Collectio canonum in V libris, lib. 3, cap. 249, CCCM 6).
    F. 58v : De inceptis filiis qui ex sacerdotibus et ministris geniti comprobantur ex concilio Toletano cap. X, inc. « Quicumque vero clericorum ab episcopo », expl. perhenni manebunt » (Decretum magistri Gratiani, pars 2, causa 15, quaest. 8, canon 3).
    F. 58v : De accusatoribus et accusatis ex concilio Cartaginense, inc. « Ut illi qui non sunt bone conversationis », expl. « accusare » (Collectio Capitularium Ansegisi, Lib. 1, cap. 35, MGH Capit. N.S. 1).
    F. 59r : Item in concilio Africano, inc. « Ut viles persone vel servi », expl. « potestatem dicendi » (Collectio Capitularium Ansegisi, Lib. 1, cap. 44, MGH Capit. N.S. 1).
    F. 59r : Item in eodem de periuris, inc. « Qui semel peieratus fuerit », expl. « mens et conscientia ».
    F. 59r : inc. « Gregorius Iohanni episcopo Constantinopolitano. Quid de episcopis qui verberibus », expl. « exigit fidem » (III, 52).
    F. 59r : Item Bonefacium episcopum, inc. « Pueri ad sacros ordines », expl. « vel potencia ».
    F. 59r : Quod papa Romanus recte universalis appellari possit, inc. « Gregorius contra Iohannem Constantinopolitano. Certe pro beati Petri », expl. « oblatam presumit » (V, 37).
    F. 59v : In decretis Leonis papae cap. XXVI si quis propositum monachi deserverit publice sit poenitentie satisfactione purgandus, inc. « Propositum monachi proprio arbitrio », expl. « transgressio est » (Decretum magistri Gratiani, pars 3, causa 2, quaest. 20, canon 1).
    F. 59v : In decretis Eugenii papae cap. CCCCLXXXV, inc. « Si mulier vel vir ad solitariam vitam », expl. « liberis eius deferatur » (Collectio canonum in V libris, lib. 2 cap. 163, CCCM 6).
    F. 59v : Item in eiusdem decretum cap. CCCCLXXXVIII, inc. « Si constante matrimonio », expl. « residere debet ».
    F. 60r : Item in eiusdem decretum cap. XVI, inc. « Si quis in monasterio se collocaverit », expl. « dominio monasterii cedat ».
    F. 60r : Item in eiusdem cap. XVIII, inc. « Si quis introierit in monasterio », expl. « in monasterio maneat ».
    F. 60v : Item in eiusdem decretum cap. CCCCXCII, inc. « Si monachus laicus factus fuerit », expl. « taxatis suis connumeret » (cf. PL 97, 880).
    F. 60v : Augustinus de verbis domini quo ait, inc. « Omnis qui dimiserit uxorem suam », expl. « sue ne fornicetur » (Augustinus Hipponensis, De sermone Domini in monte, lib. 1, par. 42-47, CCSL 35).
    F. 61v-62r (addition, XIIIe siècle) : Hymni : de sancta Maria Magdalena, inc. « Consonis Christum veneremur » ; In primo nocturno hymnus, inc. « Fidelium devocio depromat » ; inc. « Maria fusis crinibus procumbens » ; de sancto Laufredo, inc. « Gaude sacrata meritis Leufredi » ; In natalis sancti Vincentii ad vesperas, inc. « Beate martyr prospera diem » ; In primo nocturno hymnus, inc. « O miles invictissime ».
    F. 62v-72v : Sermo Ambrosii Mediolanensis, inc. « Si quis fratres oraculum reminiscatur », expl. « in fine seculorum dare promisisti, amen » (Patrologia Latina 17, 567-580).
    F. 72v-84r : Excerptum ex libro Augustini de pastoribus, inc. « Qui pastorum nomina audire volunt », expl. voces non habeant » (Patrologia Latina 105, 836-844).
    F. 84r-86v : Epistola Isidori episcopi de lapsu sacerdotis et reparatione, inc. « Domino vere sancto meritisque beato fratri Masiano episcopo, Isidorus episcopus. Veniens ad nos famulus », expl ; « Vitterico glorioso rege » (Patrologia Latina 81, 188-189).
    F. 86v : De oratione dominica, inc. « Oratio dominica proprie dicitur, quia Christus filius dei », expl. « sive de inferno » (Liber Quare, appendix I, quaestio 159, CCCM 60).
    F. 86v-94v : Passio sancti Laurentii martyris matrica adscripta Marbodo (BHL 4766).
    F. 94v (addition, XIIIe siècle) : Hymnus de sancto Leufredo, inc. « Gaude sacrata meritis Leufredi ».

Source des données