Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 15170, f. 14-70

  • Titre attesté :
    • F. 14-70. Bernardus Magdunensis, Flores dictaminum. — Dubitabilia de sophistica et fallaciae. — Hervicus sophista, Abstractiones. — Iohannes Pagus, Appellationes. — Syncategoremata.
  • Auteur : Bernard de Meung
  • Type : unité codicologique
  • Date de fabrication : 1251 - 1300
  • Lieu de fabrication :
  • Écriture :
    • Écriture gothique de plusieurs mains.
  • Décoration :
    • Diagramme carré à l’encre brune au f. 14r ; diagrammes tracés à l’encre rouge mais effacés, aux f. 19r et 19v ; schéma au f. 22r et 22v.
      Pieds-de-mouche rehaussés de rouge ; rubriques à l’encre rouge. Dessin d’un cheval dans la marge inférieure du f. 36v.
  • Composition :
    • 57 ff.
  • Dimensions :
    • 230 x 145 mm (justif. 195 x 125 mm).
  • Aspects codicologiques :
    • 7 cahiers, pour la plupart irréguliers : 1 (f. 14-23, un quaternion plus deux feuillets ajoutés, les f. 14 et 18), 2 (f. 24-36, un senion plus un feuillet ajouté, le f. 24), 3 (f. 37-40, un binion), 4 (f. 41-45, un binion plus un feuillet ajouté, le f. 45), 5 (f. 46-53, un quaternion), 6 (f. 54-62, un quaternion plus un feuillet ajouté, le f. 58), 7 (f. 63-70, un quaternion).
    • France57 ff230 x 145 mm (justif. 195 x 125 mm).
  • Réglure :
    • Réglure non visible ; nombre de lignes variable sur deux colonnes (sauf f. 14v).
  • Fait partie de :

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 14ra-b : inc. « …hec omnia vel q[u]ot illorum poterunt invenire… », expl. « …misce fac emplastrum super latus et sanaberis ».
    F. 14rb : inc. « …que sine macula virgo Maria… », expl. « …vexet afflictio non … ».
    F. 14r : Diagramme à carrés concentriques ; inscription du 26 septembre 1293 mentionnant l’abbé d’Hérivaux (Oise) : « Anno M° CC° nonagesimo tercio, vigilia sanctorum Cosme et Damiani invenit domnus Renardus abbas Herivallis cerasa matura in ceraso que est iusta cellarium et viderunt multi religiosi et laici » ; « Iste sunt species gule : prepropere, lente, nimis, ardenter, studiose » (vers attribué à Gregoire le Grand) ; « Quatuor ex puris vitam ducunt elementis : gamaleon, talpa, maris alec, et salamandra. Talpe terra cibus, gamaleon in aere vivit, alec unda maris, flamme pascunt salamandran » (cf. sentence attribuée aux medici ou bien transmises dans les œuvres de philosophie naturelle) ; « Ad cerebrum, stomacum, visum, … oris fetorem tollit post vina vel alia sumptum ».
    F. 14v : inc. « Bele Aaliz men se leva son cors… », expl. « …quia fidis Iudaei… » (commentaire en latin sur une sentence en français).
    F. 15ra : inc. « [Dum] livor posta fata quiescat et post hominem… », expl. « …tercio de sillaba, quarto de dictione ».
    F. 15ra-rb : inc. « A[sinum] de voce exaudiendum est… », expl. « …et iste effectus erit successivus ».
    F. 15rb-vb : inc. « [S]icut tamen hoc nomine vox tres distinguimus si graves… », expl. « …ut hoc dum sanguis ».
    F. 16ra-20vb : Bernardus Magdunensis, Flores dictaminum, inc. « Ad doctrinam dictaminum accedentes… », expl. « …ut dicatur vindemiator vindemiato » (version A, texte inédit ; cf. Felisi et Turcan-Verkerk, Les artes dictandi…, 2015, p. 438-439).
    F. 20vb-22vb : inc. « Erudiendorum instructioni nec multa nec congrua iudicamus proponenda… » ; expl. « …ut dicatur vindemiator vindemiato » (traité inédit ; cf. Felisi et Turcan-Verkerk, Les artes dictandi…, 2015, p. 511).
    F. 23ra-rb : Hymni : « Domum obediencie dum intret rex glorie » (Chevalier, RH, n° 4833) ; « Salve virgo virginum, salve sancta parens » (Chevalier, RH, n° 18317) ; « Mira genitura, fit creans creatura » (deuxième partie de Parit praeter morem, Chevalier, RH n° 14580 et Analecta Hymnica, XX, Leipzig, 1895, p. 64, n° 39) ; « Pia gaudia vox leticie in preconia det ecclesie ».
    F. 23rb-vb : inc. « Sequitur de hoc sophiste Deus scit quidquid scivit… », expl. « …compositione speciale cuius non est dispositio ».
    F. 24ra-34vb : inc. « Circa singula ut dicit Abel… », expl. « …et hec de diffinitionibus sufficiant ».
    F. 34vb : inc. « Ludus Dei gratia… », expl. « …apud Parisius personaliter ad nos sitis ».
    F. 34vb : Hymnus : « Gaude virgo que de celis » (Chevalier, RH, n° 7026).
    F. 35ra-36vb : In Aristotelis de sophisticis elenchis, commentaire anonyme ; inc. « Sicut dicit Aristoteles in libro elencorum… », expl. « …sed dicimus quod tres ad… » (cf. W. Senko, Repertorium Commentariorum…, vol. 5.1, p. 193).
    F. 37ra-39rb : inc. « Diligens Dominum Deum ex toto corde, idest intellectu sine errore… », expl. « …non amat gloriam non sentit contumeliam ».
    F. 40ra-45vb : inc. « Eleganter dictum est : quare misero data est lux ? Homo subiacet quatuor miseriis… », expl. « …Seneca : cetera falsa sunt et adulterina » (Bloomfield, Incipits, n° 1911).
    F. 46-48 : cf. f. 65-70.
    F. 48va-52va : Hervicus sophista, Abstractiones, inc. « Omnis dicitur signum universale… », expl. « …contingenti de futuro » (cf. P. Glorieux, La Faculté des Arts…, p. 186).
    F. 52va-53vb : inc. « Posita quod scias… », expl. « …certa ruina bonum ».
    F. 54ra-57vb : Dubitabilia de sophistica, mutilé au début, inc. « …ex eo quod scimus interferre… », expl. « …divino tamen consilio » (cf. L.M. de Rijk, Logica modernorum, vol. II.1, 87-88 ; S. Ebbesen, Medieval Latin Glosses…, 1993, p. 159).
    F. 58ra-60v : De fallaciis, inc. « Quoniam ut dicit Aristoteles solutio est manifestatio... », expl. « …ergo tamen alter istorum est homo ».
    F. 61r-62r : De fallaciis, inc. « Introductio est brevis et aperta demonstratio… », expl. « …proferre ut una… » (il pourrait s’agir des Introductiones dialecticae Parisienses).
    F. 62r-v : De fallaciis, inc. « Fallaciarum quedam sunt in dictione, ut equivocatio… », expl. « … » (cf. L.M. de Rijk, Logica modernorum, vol. II.1, p. 447 ; S. Ebbesen, Medieval Latin Glosses…, 1993, p. 154).
    F. 63ra-65ra : Iohannes Pagus, Appellationes, inc. « Secundus duas disputationes… », expl. « …sic iam declaratum est » (Glorieux, La Faculté des Arts…, p. 230 ; Glorieux, Répertoire, n° 147 ; éd. A. De Libera, dans Archives d’histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge, 51, 1984, p. 193-255, en part. 195, 196, 205, 206, 208).
    F. 65ra-70vb et 46ra-48rb : Iohannes Pagus, Syncategoremata, inc. « Sequitur de dictionibus consecutivis… », expl. « …que tamen non sunt necessaria » (Glorieux, La Faculté des Arts…, p. 230 ; Glorieux, Répertoire, n° 147).

Autres intervenants

Intervenant

Source des données