Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.6251

  • Autre libellé du document :
    • Vat. lat. 6251
    • BAV, Vat. lat. 6251
    • Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 6251
    • Bibliothèque vaticane, Vat. lat. 6251
    • Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.6251
  • Conservé à : Vatican. Biblioteca apostolica vaticana
  • Date de fabrication :
  • Lieu de fabrication :

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier (filigranes f. 1-27: deux clefs croisées, manquent dans Briquet; f. 17-19bis, 136-171 et 256-274: Briquet 6443, Rome-Naples-Florence, 1498-1518; f. 28-43: var. Briquet 12160 (?): Trévise-Udine, 1465-1479; f. 44-135: var. Briquet 7695, Rome-Naples-Venise, 1472-1484; f. 136-191 et 232-255: var. Briquet 13887, Trévise-Rome-Naples, 1514-1521; f. 192-214: non identifié; f. 215-228: var. Briquet 6274, Trévise, 1477), XVe s. (fin) et XVIe s. (début), 274 ff. (+ f. 19bis, 194bis et 194ter; f. 19v°-19bis v°, 179v°-180, 194bis-194bis v° blancs), 220 x 145 mm. Lire les f. 1-99 dans l’ordre suivant: 1-16, 20-27, 17-19, 28-43, 64-79, 44-63 et 80-99. Rares gloses et notabilia de la main du copiste.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //uastus animus

    f. 1 (une ligne raturée dans la marge supér.): Cicero, Epistulae ad familiares (extrait).

    texte: «Opus est hue delimatulo (pour “limatulo”) et polito tuo iudicio » (VII, 33, 2).

    f. 1-27: Sallvstivs, Opera (extraits).

    f. 1-10: De coniuratione Catilinae

    titre: «Ex Salustii Catillinario ».

    inc.: «Animi imperio, corporis seruitio magis utimur; alterum nobis cum Diis, alterum cum beluis commune est... » (1, 2).

    expl.: «... Vnumquemque nominans appellet hortatur rogat » (59, 5).

    f. 10-16v°, 20-27v° et 17-19: Bellum Iugurthinum

    titre: «Ex SAlustii Iugurtino ».

    inc.: «Magis Nature industriam hominum quam uim aut tempus deesse... » (1, 2).

    expl. f. 19: «... spes atque opes ciuitatis site in Mario [sic] erant » (fin du texte).

    f. 28-96: Cicero, Epistulae (extraits).

    f. 28-43v° et 64-73: Epistulae ad Atticum.

    inc. mutilé: «//Nec uero dubito quin exitiosum bellum impendeat... » (IX, 9, 2).

    expl. f. 72v°: «... tecum de eadem re agam sepius » (XVI, 16 F, 17)

    à la fin f. 73: «Hactenus ad Atticum ».

    f. 73-79v°, 44-63v° et 80-96: Epistulae ad familiares

    titre: «Ex epistolis ad Lentulum ».

    inc.: «Quod dat accepimus. Quod instituit referre de relligione... » (I, 1, 2 fin).

    expl.: «... Te ut dixi fero oculis. Hactenus ex Epistolis ad Lentulum » (XVI, 27, 2).

    f. 96v°-128: Cicero, Orationes (extraits).

    f. 96v°-98v°: De imperio Cn. Pompei.

    titre: «Pro lege Manilia siue de laudibus GN. Pompei »

    inc.: «Perfectum ingenio, elaboratum industria... » (1, 1).

    expl.: «... periniquum et non ferendum uidetur » (22, 63 var.).

    f. 98v°-101: Pro T. Annio Milone

    titre: «Pro Milone ».

    inc.: «Quis non ingemuit. Quis non arsit dolore... » (7, 16).

    expl.: «... mortem uero finem esse non penam » (37, 101).

    f. 101-106: Pro Cn. Plancio

    titre: «Pro Sex. Planco ».

    inc.: «Perraro grati homines repperiuntur... » (2, 4).

    expl.: «... a uobis deprecor sed custodem salutis mee » (42, 102).

    f. 106-109: Pro P. Sulla.

    titre: «Pro P. Sylla ».

    inc.: «Sed quoniam ita tulit casus infestus... » (1, 1).

    expl.: «... atque humanitate causam totam repono » (33, 92).

    f. 109v°-110: Pro Q. Ligario

    titre: «Pro Q. Ligario ».

    inc.: «Quoniam diligentia inimici inuestigatum est... » (1, 1).

    expl.: «... accedunt quam salutem hominibus dando » (12, 38).

    f. 110-111: Pro rege Deiotaro

    titre: «Pro Rege Deiotaro ».

    inc.: «More maiorum de seruo in dominum... » (1, 3).

    expl.: «... usque ad ultimos prosequutum » (15, 42).

    f. 111v°-117: Pro A. Cluentio

    titre: «Pro Aulo Cluentio ».

    inc.: «Parum firmamenti et parum uirium falsitas [sic pour «ueritas »] habeat... » (2, 5).

    expl.: «... esse inuidiȩ locum in iudiciis ueritati. Laborare ex inuidia» (fin du texte avec add. à la fin).

    f. 117-120: Pro P. Quinctio

    titre: «Pro P. Quinctio ».

    (le texte est écrit sur 2 col.)

    col. 1: «Tenues opes

    Nulle facultates

    Exigue amicorum copi » (1, 2)

    col. 2: «Due res in ciuitate

    plurimum possunt,

    summa gratia et

    eloquentia » (1, 2).

    expl.: «... usque ad rogum prosequatur» (fin du texte).

    f. 120-125v°: Pro L. Flacco

    titre: «Pro L. Flacco ».

    inc.: «Salus nostra spe exigua extremaque pendet... » (2, 4).

    expl.: «... Via preceps et lubrica. Via plana et stabilis » (cf. 42, 105).

    f. 125v°-126v°: Cum populo gratias egit

    titre: «In qua Populo gratias agit »

    inc.: «Et si homini nihil magis est optandum... » (1, 2).

    expl.: «... uerum etiam impius appellatur» (9, 23).

    f. 126v°-128: Cum senatui gratias egit

    titre: «Populo quando gratias agit ».

    inc.: «Vestra in nos uniuersa pro merita quis possit non dicam... » (1, 1 -var.).

    expl.: «... propugnator mearum fortunarum et defensor assiduus » (15, 38).

    f. 128-129: Ps. Cicero, Oratio pridie quam in exilium iret (extraits)

    titre: «Ad EQVITES Romanos pridie quam iret in exilium »

    inc.: «Est enim liberale officium serere beneficium... » (1, 2).

    expl.: «... in uoluptate quam diu fortune libido poscit » (12, 30).

    f. 129-227v°: Cicero, Orationes (extraits).

    f. 129-134: De domo sua.

    titre: «Ad Pontifices Pro domo sua ».

    inc.: «Cum multa pontifices a maioribus nostris diuinibus... » (début du texte).

    expl.: «... In mea salute principem semper locum tenuistis » (58, 147).

    f. 134-135: In P. Vatinium testem

    titre: «In VaTINIVM ».

    inc.: «Nimium es uehemens feroxque natura... » (2, 4).

    expl.: «... nonullam laudatione tua labeculam aspersisti » (17, 41).

    f. 135-140: Pro M. Caelio

    titre: «Pro M. Caelio ».

    inc.: «Que accusatores deformandi huius causa... » (2, 3).

    expl.: «... fortunis, ore, lingua, manu omni inquinatus » (32, 78).

    f. 140-145: Pro Sex. Roscio Amerino

    titre: «Pro Sex. Roscio ».

    inc.: «Sibi ex animo scrupulum qui se dies... » (2, 6).

    expl.: «... sensum omnem humanitatis ex animis ammittimus » (fin du texte).

    f. 145v°-152v°: Pro L. Murena

    titre: «Pro L. Murena ».

    inc.: «Ea res mihi magistratuique meo, Populo plebique... » (1, 1).

    expl.: «... Iunonis hospite cui omnes consules subiacere necesse est» (41, 90), suivi sans séparation de la glose: «Iuno hospita a consulibus colebatur».

    f. 152v°-157: Pro L. Cornelio Balbo

    titre: «Pro CORNELIO BALBO».

    inc.: «Que copia que facultas non opinnione [sic] tacita... » (1, 2).

    expl.: «... rei p. temporibus et concordie conuenire » (27, 61).

    f. 157-164v°: De haruspicum responsis.

    titre: «DE RESPONSIONE Aruspicum in P. CLODIVM ».

    inc.: «Clodii impudica impudicitia [sic]... » (1, 1).

    expl.: «... et inusitato aliquid sono incredibilique predicunt » (28, 63).

    f. 164v°-169: De prouinciis consularibus

    titre: «DE PROVINCIIS CONSVLARIBVS IN PISONEM »

    inc.: «Precipuus ille et proprius sensus doloris mei... » (1, 2).

    expl.: «... Iudicium, notio, mos, seuerissimus censorum » (19, 46 -var.).

    f. 169-184v°: Pro P. Sestio

    titre: «Pro P. SEXTIO ».

    inc.: «Offerre salutem in discrimen... » (1, 1, var.).

    expl.: «... uos me reficere et renouare rei p. potestis » (69, 147 -var.).

    f. 184v°-196: De lege agraria (II)

    titre: «DE LEGE AGRARIA ».

    inc.: «Est hoc in more positum Quirites... » (II, début du texte).

    expl.: «... Summum est illud communibus fortunis presidium » (II, 37, 103).

    f. 196-200v°: Pro C. Rabirio perduellionis reo

    titre: «Pro C. RABIRIO PERDvellione »

    inc.: «Consulatus ipse mihi una uobiscum... » (1, 2).

    expl.: «... quod equiti romano premium dari par fuisset » (11, 31).

    f. 200v°-209: Pro A. Caecina

    titre: «Pro AVlo CECINNA ».

    inc.: «In agris locisque desertis audacia plurimum potest... » (1, 1-var.).

    expl.: «... in homine offendendum sit» (36, 104).

    f. 209-223v°: In L. Pisonem

    titre: «IN L. PISONEM ».

    inc.: «Iamne uides bellua iamne sentis... » (début du texte).

    expl.: «... Illa trophea plena dedecoris et risus » (40, 97).

    f. 223v°-227v°: Pro C. Rabirio Postumo

    titre: «Pro RABIRIO POSTVMO ».

    inc.: «Fortune opes fundatas atque optime constitutas... » (1, 1-var.).

    expl.: «... uestigium facere liceat » (17, 48).

    f. 227v°-228: Ps. Sallvstivs, Inuectiua in Ciceronem (extraits)

    titre: «Ex inuectiua Salustii in M. Tulliium »

    inc.: «Audacissimo cuique est perfidie locus... » (1, 1-var.).

    expl.: «... in illa parte fidem habens » (fin du texte).

    f. 228-229v°: Ps. Cicero, Inuectiua in Sallustium (extraits)

    titre: «M. Tullii in Salustium ».

    inc.: «Magna uoluptas est equalem ac parem... » (1, 1).

    expl.: «... Affluens ac beatus similis ac par tui » (7, 20).

    f. 230-274v°: Cicero, Orationes (extraits).

    f. 230-235v°: Pro M. Fonteio

    titre: «Pro M. FONTEIO ».

    inc.: «Hoc pretore oppressam esse re alieno... » (5, 11).

    expl.: «... aut inuitissimi paruerunt» (21, 49).

    f. 235v°-240v°: Pro Q. Roscio Comoedo.

    titre: «PRO ROSCIo Comedo. Oratio sine principio est »

    inc.: «Quemadmodum turpe est scribere... » (1, 2).

    expl.: «... ea qua societatem coit» (18, 55).

    f. 241-252v°: Orationes in L. Catilinam (I-IV)

    titre: «IN Catilinam ».

    inc.: «Quem ad finem sese effrenata... » (I, 1, 1).

    expl.: «... neque beneficio placare possis » (IV, 20, 22).

    f. 252v°-257: In Q. Caecilium diuinatio

    titre: «Ex libro I in VERREM ».

    inc.: «Siculi nonnullum in me presidium suis fortunis... » (1,2).

    expl.: «... uno tempore uniuersa perdamus » (22, 72 fin).

    f. 257-274v°: In C. Verrem actiones.

    titre: «Ex accusationibus contra Verrem l. II ».

    inc.: «Id non humano consilio se prope diuinitus... » (Actio I, 1, 1).

    expl. mutilé: «... procrastinant Stenium statim //» (Actio II, II, 37, 90).

Intervenant

Origine

  • Origine: italienne, grosse écriture humanistique cursive penchée peu régulière; à plusieurs reprises, on remarque le g oncial du cercle de Pomponio Leto.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1623 et 1640.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 600 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

Vie du document

Source des données