Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q385318
Source des données : BnF Archives et manuscrits
Traité compilé par un ecclésiastique de la province de Rouen (diocèse d'Evreux ?) délégué aux Etats de Normandie, contre les levées de subsides demandées par François Ier en 1523 pour subvenir aux frais de la campagne contre l'empereur et le roi d'Angleterre, et contre les conventions de Moore (30 août 1525) conclues par la régente Louise de Savoie et soumises aux Etats de Normandie pour ratification. Cf. Actes de François Ier., n. 23754 (5 février 1523, n. st.) ; 25370 ; Doucet, l'Etat des finances de 1523 ; Paris, 1921 ; Prentout, Les Etats provinciaux de Normandie, Caen, 1925, 1, 259 sqq., II, 50 ; Jacqueton, La politique extérieure de Louise de Savoie, Paris, 1892, 163 sqq. 379 sqq.
F. 1-27v « De bonis temporalibus ecclesie nequaquam tradendis ad mandatum principis, nec militibus erogandis ut pugnent, maxime adversum Cristianos, et quod nec princeps possit imperare aut decernere ut sue ditioni tradantur, nec etiam prelati subsidia et tallias suis possint imponere ad eiusmodi fines, vel persuasi a principe quo id fiat ostendi multipliciter potest, tam ratione quam lege naturali divina et humana, tam exemplis sanctorum quam multis experientiis. Ratio naturalis et lumen naturaliter super nos signatum, dicit : ... » (1) ; — « ... Extracta est hystoria sequens de quadam historia vulgari cujus verba sequuntur. En celuy temps regnoit Guillaume le Roux, roy d'Engleterre... — ... et fust le XIIIIe an de son règne » ; cf. Histoire des ducs de Normandie, éd. F. Michel, 1840, 66-67. (6v-7) ; — « Ex epistola Bernardi ad Ludovicum regem Francorum. Non tacebo quod cum excommunicatis... — ... verbera amici quam fraudulenta oscula inimici » [S. BERNARDUS, Epist. CCXXI § 4] (P. L., CLXXXII, 387) (7) ; — « Ambrosius in epistolis. Mandatur : trade basilicam. Respondeo : Nec mihi phas est... — ... sibi accersit impietas » (S. AMBROSIUS, Epist. XX § 19, 23, 21, passim ; P. L., XVI, 1041-1044) (7) ; — « ... Cur igitur nos canonici et rectores ecclesiarum, hunc respectum habebimus imponentes Ecclesie subsidia... » (12) ; — « ... Preterea, quid ad Ecclesiam si imperator querat ut a rege velut superior recognoscatur, aut si comitatus Flandrensis et Artensis ab rege rebellaverunt ? ... » (13) ; — « ... nam imperator et rex anglus patrimonium Ecclesie non querunt... » (14v) ; — « Item, propter depredationem militum, rursum propter gravia que jam dedit in decimis, in novis et acquisitionibus, in amortizationibus, in dono gratuito... ut creditur, prope diem papa dejecturus est decimam a sacerdotibus, propter obsidionem Rhodianam... » (15) ; — « ... Ad Romanum pontificem non patet accessus propter bella et prohibitiones a principe factas » (21) ; — « ... Monuimus in mense februario ; 2° monuimus in mense Augusto concurrente et consentiente Domino episcopo... » (23) ; — « ... Item apostolus dedit libertatem accipiendi cibum et vivendi ex evangelio » (27v).
F. 28-34 « Extracta sunt que sequuntur ex quodam codicillo per Dominum meum domnum penitentiarium, cui parcat Altissimus [Jean Le Jumel, pénitencier d'Evreux 1522-1526 ?] tumultuarie et raptim scripto. In memoriam adducenda sunt que in libertatis Ecclesie et ecclesiasticarum personarum gravamen... perpetrata sunt, et que per nos circa ea facta sunt... Coadunatus est clerus sub concilii generalis pallio apud Rothomagum [Concile de Rouen, février 1523 n. st. ; cf. G. Bessin, Concilia Rothomagensis provinciae, Rouen, 1717, 193 sqq.] ut a nobis extorqueretur census Ecclesie... Plerique metu et terrore victi consenserunt somme [sic] 80 000... » ; cf. Actes de François Ier, 1523, n° 23754 et 25370 (28) ; — « ... preterea... scripserint sommam quam ab Ecclesia extorquere conantur esse jam in rationibus regiis quasi Memoriale quodam... » ; cf. R. Doucet, l'Etat des finances de 1523, 6, 22, 106-110 (30v) ; « Quod si qui rapuerint aut rappere mandaverint, de Ecclesia expellantur, sacramenta denegentur... et quoniam illic mandatur episcopis ut suum clerum per censuras compellant, ex nunc appellatio a futuro gravamine fiat » (32v) ; — « Oratio domini mei, domini penitentiarii, quem Dominus absolvat [Jean Le Jumel ?], habita in capitulo Ebroicensi ad canonicos et clerum Ebroicensem, tempore persecutionis Ecclesie. Vellem, Patres sapientissimi, huic contioni quispiam adesset, qui... — ... nos quoque, Spiritu sancto ducti, hanc finiremus questionem et super agendis provideremus. Dixi » (32v-34).
F. 34v-43 « Conventio principum que quotannis fit apud Normandiam. In conventu qui quotannis apud Normandiam celebratur, qui vulgo dicitur conventio et status et aptius triplicis status conventio... — ... concludamus ergo, cum populus sit in tali et tanta necessitate, ab illo aliquid exigere et extorquere nephas esse... Nam ante institutionem regum erant dominia distincta que nequaquam dici poterant ad regem spectare » ; cf. Prentout, Les Etats de Normandie, I, passim. (34v-36v) ; — [Discours d'un délégué du clergé à l'Assemblée des Etats — l'auteur de ce mémoire ?] « Jhesus Maria Johannes. Moyses in omni sapientia Egiptiorum eruditus... [Exod. 2, 5] Ego vero hujus tanti viri exemplo excitatus... huic venerande contioni... in causa patrie... que totius provincie et ducatus Normannie utilitatem et salutem respicit verba faciam... dictis per dominos responsurus ea repetens que prolocuti sunt. In primis... universos christianos principes cum nostro principe fedus percusisse... — ... et qui malum agit. » (36v-41v) ; « Ad regem requisita. Primum, quod habeat amorem... ad politiam... — ... qui despicit pauperem exprobrat factori ejus. Prov. 7. » (41-43).
F. 43v-47v Suite de notes sur le rôle du roi et des Etats, et protestations contre la politique financière royale, et contre la ratification du traité de Moore. [Session des Etats de Normandie de novembre 1525 ?]. — « Ex Pontano, De Principe, extracta. Nichil ad conciliandos subjectorum animos... — ... vacuus debet esse affectibus » [JOHANNES JOVIUS PONTANUS, De Principe, fragments] (Opera, Venise, 1501, f. e. IIIv et sq. passim, avec var.) (43v) ; — « Provinciam aliquam absque justicia velle gubernare... — ... Quid profuerunt tot et tante exactiones superioribus annis, et regnantibus Johanne, Karolis,... Quid Francisco regi profuerunt ? Non valuerunt liberare eum... Quid valuit pax inita cum imperatore, demum cum rege anglo ?... nova Athalia regnum occuppat... Quid securitatis habebimus sub Anglo, ???ui magis quam principi obligamur ? Preterea vultis compellere ad ratifficandum quod nescimus, qua re nichil est irrationabilius. Item, si hec semel fuerint imposita, nunquam postmodum exigere desinent » ; cf. G. Jacqueton, La politique extérieure de Louise de Savoie, 1892, 163-171 ; 189-191 ; 379-382 (remontrances des Etats de Normandie, novembre 1525) ; ms. B. N. fonds Dupuy, 462, f. 85 (Réponse des Etats de Normandie à la Régente) (43v-47v).
F. I Fragment d'un aveu et dénombrement de terres tenues de l'Abbaye de N. D. du Valasse (abb. cistercienne, dioc. de Rouen, con de Bolbec, Seine-Inférieure), daté du 14 décembre 1525.
F. II Fragment d'acte concernant des terres sises à Bolbec. XVIe s.
Provient d'Emeric Bigot, dont la signature : « Em. Bigot » se trouve au f. 1. — Au f. 1v, cote du catalogue de la Bibliothèque des Bigot, dressé en 1706 : « Codex Bigotianus, 91 » ; cf. Delisle, Bibl. Bigot., 28.
[...] Ego vero hujus tanti viri exemplo excitatus et ductus...
f. 36v
EN CELUY TEMPS REGNOIT GUILLAUME LE ROUX, ROY D'ENGLETERRE...
f. 6v
In conventu qui quotannis apud Normandiam celebratur qui vulgo dicitur conventio et status...
f. 34v
In memoriam adducenda sunt quae in libertatis Ecclesiae et ecclesiasticarum personarum gravamen...
f. 28
Mandatur : Trade basilicam. Respondeo : Nec mihi fas est tradere nec tibi accipere...
f. 7
Moyses in omni sapientia Aegyptiorum eruditus cum ad fratres suos Hebraeos... (cf. Act. VII, 22 ; Ex. IV, 10 et sq.)
Ego vero hujus tanti viri exemplo excitatus et ductus...
Nihil ad conciliandos subjectorum animos tam valet justitiae ac divini cultus...
f. 43v
Non tacebo quod cum excommunicatis iterato foedus et societatem inire satagitis...
Primum, quod habeat amorem et dilectionem ad politiam et normam, princeps est velut pater...
f. 41v
Provinciam aliquam absque justitia velle gubernare est sine sensu...
Vellem, patres sapientissimi, huic contioni quispiam adesset, qui quod...
f. 32v
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index