Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.10916

Codicological aspects

  • Parch. XIIIe s., 67 ff., 183 x 130 mm., 2 col. aux f. 42 et 66v°-67v°. Titres et initiales rubriquées, initiale de chaque vers rehaussée de rouge. Gloses marginales et interlinéaires contemporaines et postérieures (XIVe s.) surtout aux f. 1-8, plus rares ensuite.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 1: ... ungues//

    f. 2: //Regis opus

    f. 1-66: Horativs, Opera.

    f. 1-8v°: De arte poetica.

    titre: «Incipit poetria Oratii ».

    (glose) inc. marge supér.: «Dico sumite materiam equam... ».

    f. 8v°-41v°: Sermones seu Saturae

    titre: «Incipiunt sermones ».

    f. 24v° (add. du XIVe s. dans la marge gauche): ‹Proverbium›.

    textus: «Filius sapiens letificat eius patrem » (cf. H. Walther, Proverbia..., 2, n° 9510).

    expl. mutilé: «... Dimittit neque famosum neque sollicitum ne//» (II, 7, 51), réclame d'une main postérieure: «ditior aut ».

    2 feuillets manquent.

    la suite a été ajoutée f. 42-42v° sur un feuillet qui semble provenir d'un autre manuscrit, par une autre main contemporaine (XIIIe s.), qui pourrait être la même que celle qui a rajouté le titre f. 53.

    inc.: «// Que prima iratum uentrem placauerit escam... » (II, 8, 5).

    expl.: «... Canidia afflasset, peior serpentibus afris» (II, 8, 95); 8 lignes sont laissées en blanc.

    f. 43-66: Epistulae.

    titre: «Incipiunt epistulae ».

    f. 53-53v°: l'epistula I, 115, est divisée en deux: 1) 1-24; 2) 25-fin.

    1) titre (add. du XIIIe s.): «Hanc epistulam mictit Oratius domino Auala ».

    f. 66-67: Commentarius in Horatii artem poeticam: Accessus.

    inc.: «Materia huius auctoris in hoc opere est ars poetica. Intentio eius est dare preceta [sic] de arte poetica... ».

    expl. incomplet: «... Nam poio pois id est fingo fingis in [sic] poesis et poetria id est fictio uel figmentum et poeta id est fictor. His decursis ad licteram exponendam accedamus » (éd. K. Friis-Jenssen, op. cit. infra, p. 336-338; cf. B. Munk Olsen, L’étude des auteurs classiques latins..., 1, Paris, 1982, p. 434, #241; texte plus complet avec le même incipit dans les mss Reg. lat. 1828 f. 274-291v°, Vat. lat. 1516 f. 81-113v°, avec l’indication d’autres manuscrits ayant le même incipit et un explicit différent).

    f. 67: Accessus in Ouidium.

    inc.: «Cum in trino et uno, et uno Deo rerum omnium creaturarum principii ac perfectionis potestas sepe in concussa existat sine quo meminis docentia... ».

    expl.: «... frater uero eius Tullius nomine ualens Rome lucrabatur» (26 lignes).

    ~ f. 67v° ‹Regulae grammaticales›.

    ~ - ‹Versus et prouerbia›.

    1) inc.: «Mens humilis studium querendi uita quieta... » (cf. H. Walther, Proverbia..., 1, n° 14683).

    2) ‹Carmen›.

    inc.: «Est inter uiuos quedam donatio dicta.

    At causa mortis spes est altera ficta... ».

    expl.: «... Vltra legitimum donatio facta refertur» (23 v.).

Former owner

Formerly part of

Origin

  • Origine: française ou Italie du Nord; écritures gothiques de deux mains 1) f. 1-54, petite et un peu anguleuse; 2) f. 54v°-66, plus arrondie.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: Neruccio Sugana, dont l’ex-libris gratté se trouve au f. 43: «Iste Oratius est Nerutii de Sugana quod Deus mictat ipsum in ma ‹...› (XIVe s.) et dont le nom figure dans les marges du f. 1: «Nerici et amici, liber Nerici » et du f. 20v°: «Nerius de Soana »; au XIXe s., le manuscrit a été confié à un personnage non identifié d’après la note inscrite sur une étiquette de papier collée au revers du plat antérieur: «Orazio codice del secolo XI o XII, a me consegnato il di 22 marzo 1893 dal Rev. P. Abbate Cozza vice bibliotecario. Fu acquistato sotto mons. Panici insieme col codice dei Fioretti di S. Francesco e Laudi. Da collocarsi dopo di questo », suivi de l’ancienne cote «10479 »; le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane entre 1888 et 1892.

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 782 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • J. B. Borino, Codices Vaticani latini : Codices 10876-11000, Vatican, 1955, p. 134-135
    • K. Frijs-Jenssen, The «Ars poetica » in the twelfth century France. The Horace of Matthew of Vendôme, Geoffrey of Vinsauf and John of Garland, (Cahiers de l'Inst. du Moyen-Age grec et lat., 60, 1990, p. 330)
    • M. Buonocore, Codices horatiani..., Vatican, 1992, p. 265-266, n° 192, pl. LIII [= f. 26v°], description détaillée de chaque œuvre d’Horace
    • C. Villa, I manoscritti di Orazio, II et III (Aevum, 67, 1993, p. 98; 68, 1994, p. 145)
    • T. Coulson et B. Roy, Incipitarium Ovidianum, Turnhout, 2000, p. 68, n°181
    • B. Munk Olsen, Chronique des manuscrits classiques latins (IXe-XIIe s.), V (Rev. hist. textes, 32, 2002, p. 86, 92)
    • Réf.: BMBV (2005) p. 711 (5).

Life cycle of this document

Data source