Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.5245

Digitisations

Codicological aspects

  • Papier (filigranes f. 1-174 et 191-212: var. Briquet 6597, Chiavenna-Milan, 1465-1472; f. 175-190: var. Briquet 2449, Venise, 1473), XVe s., II + 212 ff. (f. 19-24v°, 66v°, 92-96r°, 129v°, 134v°, 171v°-174v°, 204-21 lr° et 212-212v° blancs), 205 x 145 mm. Au f. Iv°, peinture représentant un gros oiseau gris, bleu et vert.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Contents

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 2: //Ab f. usque ad

    f. 1-15v°: Ps. Apvleivs, De nota aspirationis

    titre: «DE NOTA ASPIRATIONIS »

    inc.: «OMnis aspirationis nota aut principalis... ».

    expl.: «... hic terminus habeatur. τελος τελος» (éd. F. Osann, L. Caecilii Minutiani Apulei de orthographia fragmenta et Apuleii minoris de nota aspirationis et de diphtonguis libri duo, Darmstadt, 1826, p. 87-119).

    ~ f. 16-18v°: ‹Inscriptiones latinae›.

    ~ f. 25-58v°: ‹Inscriptiones latinae›.

    parmi lesquelles:

    f. 48: Anthol. lat. 1301.

    titre: «in s. Maria Maiore ».

    f. 48-49: Anthol. lat. 995.

    titre: «Rome in templo s. Michaelis ».

    les vers se suivent dans l'ordre 1-10, 13-26.

    f. 58: Anthol. lat. 1149

    titre: «Rome».

    - Ps. Tibvllvs, Priapeum 1 (= Carm. epigraph. 861).

    titre: «Rome » (suivi de l’add.: «imo Patauii in sacello Ronchoni »)

    inc.: «Villicus aerarii quondam nunc cultor agelli... » (cf. éd. F. Buecheler, Anthol. lat. II, 2: Carmina epigraphica, Teubner, 1897, p. 401-402, n° 861; G. Luck, Tibullus, Stuttgart, Teubner, 1988, p. 108).

    ~ f. 59-61v°: ‹De litteris et syllabis›.

    titre: «Litteras et sillabas quibus maiores usi sunt pro dictionibus has inueni: equidem existimo per plures alias inueniri sed de nostra industria disseramus. Priscianus »

    inc.: «A Prisciano Cesariensi preceptum est ab una uocali uel consonante incipit dictio... ».

    ~ f. 61v°: ‹Inscriptiones latinae›.

    ~ f. 62-62v°: Antonivs Beccadellvs Panormita, Hermaphroditus (extrait: De meretrice).

    f. 62v°: Anthol. lat. 786.

    titre: «De ortu et obitu hermaphroditi ».

    ~ - f. 62-64: ‹Carmina›.

    1) inc.: «Sfortia quam simili uenerandus imagine fulget... » (2 v.).

    2) inc.: «Sfortiades merito tanta inter numina fulget... » (4 v.).

    3) inc.: «Da pater omnipotens animam consistere celo... » (2 v.).

    4) inc.: «Accipe defuncto non iam mea digna parente... » (4 v.).

    5) inc.: «Quid nam quid rapis hic puella furax? ...» (4 v.).

    6) inc.: «Ne spectem pugnas docuisti maxime princeps... » (18 v.).

    7) inc.: «Semicapri quicumque subis sacraria fauni... » (8 v.- cf. L. Bertalot, Initia humanistica, ..., I, n° 5576).

    8) inc.: «Montanas inter Nays formosa puellas... » (8 v.).

    f. 64v°-65v°: Clavdianvs, Carmina minora (extraits).

    f. 64v°: XXI. De Teodoro et Adriano

    titre: «De Teodoro et Adriano ».

    -XI, In sepulchrum Speciosae.

    titre: «In sepulchrum Speciose ».

    -XIII, In podagrum qui carmina sua non stare dicebat.

    titre: «In podagrum ».

    -XIV, Ad Maximum qui ei mel misit.

    titre: «Ad Maximum ».

    f. 65v°: XV, De paupere amante

    titre: «De paupere amante ».

    -XVI, De eodem.

    titre: «Eiusdem de eodem ».

    f. 65 v°: Clavdianvs, Epigramma.

    inc.: «In ripa ut lepus est missus contemnitur arcus... ».

    expl.: «...piscis, hirundo, lepus» (4v.- éd. d’après ce ms. et le Vat. lat. 3352: Fragmenta poetarum latinorum epicorum et lyricorum, 3ème éd., Leipzig, Teubner, 1995, p. 393).

    f. 65v°-66: ‹Versus populares in imperatores›.

    1) ‹in Neronem›.

    titre: «de Nerone matricida ».

    inc.: «Quis negat Aeneȩ magna de stirpe Neronem... »

    expl.: «...et veios occupat ista domus » (6 v. - ed. cit., p. 331-332).

    2) ‹in Augustum›.

    titre: «De quadam cena ».

    inc.: «Cum primum istorum conduxit mensa coragum... » (6 v. - ed. cit., p. 265-266).

    3) ‹in Tiberium›.

    inc.: «Asper et imitis breuiter bis omnia dicam... » (pièces 1 à 5 totalisant 14 v. - ed. cit., p. 304).

    4) ‹in Neronem›.

    inc.: «Cur ottomentito [sic] sit queritis exul honore... » (2 v. - ed. cit., p. 332).

    5) ‹in Caligulam›.

    inc.: «In castris natus patris (?) nutritus in armis... » (2 v. - ed. cit., p. 309).

    f. 66: Lvcretivs, De natura rerum (extrait)

    titre: «sanctus Hieronymus ».

    inc.: «Ac ueluti pueris absinthia tetra medentes... » (3 v. - I, 936-938 ou IV, 11-13).

    ~ f. 67-68v°: Antonivs Cornazanvs, Carmen de pace Italiae.

    titre: «De pace Italie per discessum Gallorum et de Laudibus Illustris D. d. Alexandri Sfortie qui eos prostrauit. Antonius Cornazanus ».

    inc.: «Pacem quisquis amat nunc munera solua ad aras... » (70 v.).

    ~ f. 69-72v°: ‹Inscriptiones latinae›.

    f. 73-85: Colvmella, De re rustica (X: Carmen de cultu hortorum).

    titre: «L. Iunii Moderati Columellae de cura Ortorum Liber incipit ».

    inc.: «‹F›Eruoris tui Siluine quod stipulanti... ».

    expl.: «... Astreum cecinit Romana per oppida carmen. Finis » (éd. W. Lundström, L. Iunii Moderati Columellae Rei rusticae liber decimus..., Upsal, 1902).

    f. 85v°-91v°: Palladivs, De insitione (ms. H de Rodgers).

    titre: «Palladii Rutili Tauri Aemiliani ad Pastellum de insitione » (éd. cf. supra, Vat. lat. 5185, f. 19v°-24v°).

    ~ f. 96v°: ‹Carmina›.

    1) inc.: «Saluius auulsis fortune e fronte capillis... » (2 v.).

    2) inc.: «Fallere dum (“uoluit” barré) patrios uult proditione penates... » (2 v.).

    3) inc.: «Audax in patriam si quis uelit arma mouere... » (4 v.).

    ~ f. 97-112: Iohannes Antonivs Campanvs, Carmina (extraits).

    ~ f. 112: ‹Carmen›.

    titre: «Homerus de homine iusto ».

    inc.: «Innocuo regique pio cui numina cordi... » (5 v.).

    ~ f. 112v°-114: ‹Iohannes Antonivs Campanvs, Epistulae (extrait)›.

    f. 114v°: Martialis, Epigrammata (extrait).

    titre: «P. Virgilii Maronis (corr. en «Martialis ») de inuidia »

    inc.: «Rumpitur inuidia quidam clarissime Cesar... ».

    expl.: «... Rompatur quisquis rumpit inuidia » (IX, 97).

    - Anthol. lat. 261.

    titre: «Eiusdem epytaphium pro Balistra latrone ».

    f. 115: Anthol. lat. 709.

    titre: «Cesar de TRace puero ».

    ~ f. 115v°-118: ‹Carmen de uolucre›.

    inc.: «Quid Siluane iaces placida resupinus in umbra... » (108 v. - cf. L. Bertalot, Initia humanistica..., I, n° 5036).

    ~ f. 118-120v°: ‹Carmen de Menalca›.

    inc.: «Pamphile quid scabri resides in uertice saxi... » (121 v. - non identifié).

    f. 121 -129 : Calpvrnivs Sicvlvs, Eclogae

    pas de titre.

    expl. incomplet: «... Et fruimur siluis amarilidis ultima nuper» (IV, 38).

    f. 130-133: Marivs Victorinvs, Ars grammatica (extrait: I, 4)

    titre: «Excerptio ortographie ex Mario Victorino »

    inc.: «Nunc res admonuit non absurdum uidetur... ».

    expl.: «... tam in foro tam in naui et terculari id est λενωι. Finit excerptio orthographie Marii Victorini d. e.» (éd. J. Mariotti, Marii Victorini. Ars grammatica, introduzione, testo critico e commento, Florence, 1967, p. 70-90; éd. M. De Nonno, op. cit. infra, p. 46-49).

    f. 133v°: Ps. Probvs, De notis antiquis (extrait: praefatio)

    titre: «Incipit Valerii Probi de iuris notarum »

    inc.: «Est etiam perscribendas uel paucioribus... »

    expl. incomplet: «... V. R. Vrbs Romana ».

    ~ f. 134: «Epigramma in prima fronte Iustiniani digestorum siue Pandectarum» (graece, 3 lignes).

    f. 135-150v°: Ps. Probvs, De notis antiquis (texte remanié)

    titre: «Ex P. Victore ».

    inc.: «A. Aulus uel aut. Aug. Augustus uel Augur... ».

    expl. incomplet: «... TR. PO. Tribunicia potestas. TR. TEL. Tribunus Celerum » (éd. avec variantes Valerivs Probvs, De literis Romanarum interpretandis, Venise, 1523; P. L., 130, col. 1179-1195; éd. partielle Th. Mommsen, op. cit. infra, p. 347-348).

    ~ f. 151-170v°: Iohannes Marivs Philelphvs, Carmina «Dendraretos » nuncupata ad Franciscum Sfortiam.

    inc.: «‹G›rate deo et populis cunctis dux Fortia... » (100 v.).

    ~ f. 170v°-171: ‹Inscriptiones latinae›.

    ~ f. 175-201v°: Petrvs de Roado, Delos (a. 1432).

    ~ f. 201v°-202v°: «De mensuris agrorum et rerum ceterarum »

    inc.: «Palmus ut est apud Vectruuium est digitus quatuor... ».

    ~ f. 211v°: ‹Inscriptiones latinae›.

    1) titre: «Romȩ, in domo magistri Philippi de Valle »

    inc.: «D. M.

    Paulinae Valleiae filiolae dulcissimȩ parentes moestissimi.

    Decipimur uotis et tempora fallimur et mors

    deridet curas anxio uita nihil » (le même distique est reproduit f. 213v°).

    2) ‹Elogium Christinae Patauinae›

    titre: «Epigramma moestum Tarracinae ».

    inc.: «Immitis ferro secui mea colla maritus... » (6 v. - cf. L. Bertalot, Initia humanistica..., I, n° 2623; H. Walther, Initia carminum..., n° 8764).

    - Petronivs, Satiricon (extrait)

    pas de titre.

    inc.: «Quid faciunt leges ubi sola pecunia regnat... ».

    expl.: «... Atque in causa qui sedet empta probat » (XIV, 2, v. 1-6).

    ~ f. 213v°: ‹Inscriptio latina›.

    titre: «prope sanctam Mariam Maiorem ».

    texte: «P. P. P. E. S. S. S. E. V. V. V. V. V. V. V. F. F. F. F.».

    la solution de cette inscription est donnée après le distique:

    «Pater patrie profectus est secum salus sublata est uenit uictor ualidus uincet uires urbes uester flama famis frigoris ‹ferro› ».

    ~ - ‹Distichon›.

    texte: «Diripimur uotis et tempore fallimur et mores

    Deridet curas anxia uita nihil » (reprise du distique précédemment copié f. 211v°).

Participant

Former owners

Formerly part of

Origin

  • Origine: italienne, écritures humanistiques cursives; deux mains alternées: 1) f. 1-15, 25-66, 67-68v°, 73-91v°, 97-129, 151-170, 175-201v°, l. 1-4. Les f. 151-170 ont été écrits par Gianmaria Filelfo qui signe et date au f. 170v°: «Marius Phylelphus manu propria istius libri exemplar foeliciter scripsit X° VI° Kal. Quintilis 1458»; 2) f. 16-18v°, 69-72v°, 130-134, 135-150, 201v°, l. 5-203v°.

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Provenance

Data Source: Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: au f. II, note d'un possesseur non identifié: «Anno a natiuitate domini M° CCCC° LXXXIII (corr. en “LXXVIII”) die uero XVIII Iunii die Iouis hora XIIIa natus est Iohannes Baptista quem deus (“ in eternum ” barré) omnipotens conseruet cum uita parentum et affinum aduota intercedentibus precibus gloriossime [sic] Virginis Marie et Iohannis Baptiste per infinita secula. Amen»; Aldo Manuzio († 1597) dont les manuscrits ont été acquis par la Bibliothèque Vaticane en 1616.

Bibliography

These bibliographical references have been processed and may include links to online versions.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 523 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)

These bibliographical references have been retrieved as is from the source data.

    • Th. Mommsen, dans H. Keil, Gramm. lat., 4, Leipzig, 1864, p. 349, brève mention
    • P. O. Kristeller, Iter italicum, 2, Londres-Leyde, 1967, p. 374, description partielle
    • G. Innocenti Bumbieri, Il codice Phillipps della commedia «Dolos» (Rinascimento, n. s. 9, 1969, p. 279, simple mention)
    • R. H. Rodgers, Palladii Rutili Tauri Aemiliani ... Opus agriculturae..., Leipzig, Teubner, 1975, p. XX, brève description
    • M. D. Reeve, The textual tradition of Nemesianus and Calpurnius (Class. quart., 72, 1978, p. 225 et 237, simples mentions)
    • A. Tissoni Benvenuti, Un sconosciuto testimone delle ecloghe di Calpurnio e di Nemesiano (Ital. med. e uman., 23, 1980, p. 382, simple mention)
    • P. K. Marshall, Palladius (Texts and transmission..., Oxford, 1983, p. 288, simple mention)
    • M. De Nonno, Tradizione e diffusione di Mario Vittorino grammatico, con edizione degli «Excerpta de orthographia» (Riv. filol. e istr. class., 116, 1988, p. 17-44, 53, 56-57)
    • J. Fohlen, Colophons... (Roma, magistra mundi..., 1, Louvain-la-Neuve, 1998, p. 238, 245 et 264)
    • Réf.: BMBV (1986) 25151-25155, (1991) 13656-13661, (1994) 12462, (1998) p. 516 (7), (2005) p. 674.

Life cycle of this document

Data source