Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3784, f. 14-42

  • Attested title :
    • F. 14-42. Homiliarium
  • Type : Codicological Unit
  • Date of Origin : 1001 - 1100
  • Place of Origin :
  • Script :
    • Minuscule caroline de plusieurs mains.
  • Decoration :
    • Initiales rubriquées, réservee au f. 27, ornée à la plume et rehaussée de rouge au f. 36v. Quelques manchettes parfois rubriquées divisent les homélies en leçons IX à XII, suivies de la mention « f » ou « fin. » : sur cette mention finis, cf. G. Philippart, Les Légendiers latins, Turnhout, 1977, p. 60 et n. 31. Incipit en onciales.
  • Support Material : Parchemin.
  • Composition :
    • 29 ff.
  • Dimensions :
    • 340 x 240 mm (justif. 245 x 165 mm).
  • Codicological details :
    • 5 cahiers s'ouvrant sur le côté poil, dont : un quaternion (f. 14-21), un bifeuillet factice (f. 22-23), un binion (f. 24-27), un quaternion (f. 28-35) et un quaternion manquant du dernier feuillet (f. 36-42).
    • France (Limoges)29 ff340 x 240 mm (justif. 245 x 165 mm).
  • Ruling :
    • Réglure à la pointe sèche sur le côté poil, Rand « new style » (Muzerelle 2-2/0/2-3/J ou 2-2/0/2-2/J) ; 28 longues lignes.
  • Part of :

Contents

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Homiliarium (Paul Diacre = PD)
    F. 14r-17r : inc. « Cum adpropinquasset Hierosolimis... (Mt 21,1) – Puto res ipsa exigit ut queramus... », expl. « ...et preciosi sui sanguinis effusione salvavit, qui cum Deo patre... » (Iohannes Chrysostomus ; PD I, 2 ; PG 56, 834-838 ; divisé en quatre leçons, de IX à XII).
    F. 17r-19r : inc. « Missus est angelus Gabriel... (Lc 1,26) – Exordium nostre redemptionis, fratres karissimi, hodierna nobis sancti evangelii lectio commendat... », expl. « ...ad profundam hanc convallem lacrimarum descendere dignatus est, Iesus Christus... » (Beda Venerabilis, Hom. I,3 ; PD I, 11 ; éd. CCSL 122, 14-20).
    F. 19r-23v : inc. « Exurgens Maria abiit in montana... (Lc 1,39) – Lectio sancti evangelii quam audivimus et redempcionis nostre nobis semper veneranda primordia predicat... », expl. « ...vivendi formam dare voluit unigenitum suum Iesum Christum... » (Beda Venerabilis, Hom. I,4 ; PD I, 12 ; éd. CCSL 122, 21-31).
    F. 23v-24v : Omelia ante natale[m] Domini, inc. « Letitia quanta sit quantusque concursus... », expl. « ...ut fiat oblatio vestra accepta, sanctificata in spiritu sancto » (Maximus Taurinensis, Serm. 60 ; PD I, 14 ; éd. CCSL 23, 240-242).
    F. 24v-25v : Item omelia ante natale[m] Domini, inc. « Superiore dominica capitulum evangelicum differentes... », expl. « ...ut sermo Dei currat et clarificetur in nobis » (Maximus Taurinensis, Serm. 20 ; PD I, 6 ; éd. CCSL 23, 75-77).
    F. 25v-26r : Tractatus sancti Augustini, inc. « Qui sunt in illa nocte duo in lecto... », expl. « ...concurrentes possint inveniri » (Augustinus Hipponensis, Quaestiones evangeliorum, II,44 ; PD I, 7 ; PL 35, 1357-1358).
    F. 26r-27r : Sermo sancti Augustini, inc. « Legimus sanctum Moysen populo Dei precepta dantem... », expl. « ...que in celis sunt et que in terris » (Ps. Augustinus, Serm. 245 ; PD I, 9 ; éd. PL 39, 2196-2198).
    F. 27r-v : inc. « [V]os inquam convenio o Iudei, qui usque in odiernum negastis filium Dei... », expl. « ...Quare illo presente cui insultantes dice/bant... in Babilonia fe... » (Quodvultdeus, Contra Iudaeos, 11-17 ; PD I, 10 ; éd. CCSL 60, 241-250 ; deux dernières lignes d’une autre main ; la dernière partie n’a pas été copiée).
    F. 28r-30v : inc. « Cum esset desponsata mater Iesu... (Mt 1,18) – Que fuit necessitas ut desponsata esset Maria Ioseph... », expl. « ...usque ad consummationem seculi, qui cum Deo patre... » (Ps. Origenes, In Matthaeum Hom. I, 18-25 ; PD I, 15 ; éd. E. Benz - E. Klostermann, Origenes Werke I, 239-245 ; divisé en quatre leçons, de IX à XII).
    F. 31r-33r : inc. « Pastores loquebanttur ad invicem : Transeamus... (Lc 2,15) – Nato in Bethleem Domino salvatore sicut sacra evangelii testatur historia... », expl. « ...glorificemus et laudemus ipsum Dominum nostrum... » (Beda Venerabilis, Hom. I, 7 ; PD I, 25 ; éd. CCSL 122, 46-51).
    F. 33r-36v : inc. « Exiit edictum a Cesare Augusto... (Lc 2,1) – Nasciturus in carne Dei filius sicut parentes sibi... », expl. « ...longa votorum prestolatione suspirabam » (Beda Venerabilis, In Lucam, I,2 ; éd. CCSL 120, 44-52 ; divisé en quatre leçons, de IX à XII).
    F. 36v-39v : inc. « Erant pater Iesu et mater admirantes... (Lc 2,33) – Congregemus in unum ea que in ortu... », expl. « ...quam Lucas sapienciae nomine commendans » (Origenes, In Lucam, hom. 17 + Beda Venerabilis, In Lucam, I,2 ; PD I, 41a-b ; éd. PL 26, 256-260 + PL 92, 347-348).
    F. 39v-42r : inc. « Assumpsit Iesus duodecim discipulos suos... (Lc 18,31) – Redemptor noster providens ex passione sua... », expl. « ...et omnis plebs ut vidit dedit laudem Deo » (Iohannes Chrysostomus, Serm. 8 ; PD I, 73 ; éd. PL 95, 1210-1213).
    F. 42v : blanc.

Provenance

Data Source: BnF Archives et manuscrits

  • Manuscrit copié dans le scriptorium de Saint-Martial de Limoges ; cf. R. Landes, The Making of a Medieval Historian. Ademar of Chabannes, p. 175-176.

Data source