Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3267A

  • Titres attestés :
    • Nicolaus de Byard
    • S. Thomas de Aquino
    • Summa poenitentiae
  • Autre libellé du document :
    • Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits, Latin 3267A
    • Paris. BnF, Latin 3267A
  • Conservé à : Paris. Bibliothèque nationale de France, Département des manuscrits
  • Langues : latin
  • Auteur : Thomas d'Aquin (saint, 1225?-1274) | Nicolas de Byart
  • Date de fabrication :
  • Support : Papier et parchemin (1er et dernier ff. de chaque cahier + les 2 ff. du milieu).
  • Composition :
    • 168 ff. à 2 colonnes.
  • Format :
    • 295 × 215 mm.
  • Aspects codicologiques :
    • Écriture méridionale. Au f. 1, signature du copiste : « Frater Cardenet scripsit et hunc titulum manu propria titulavit ». Initiales rouges, bleues et violettes à filigranes et à antennes ; rubriques ; Pieds-de-mouche. — Réclames à chaque cahier. — Foliotation rubriquée contemp. de I à CXXX entre les ff. 33 et 161. — Les ff. 29-31 sont blancs. — Nombreuses notes et additions marginales, pour la plupart de la main de Cardenet ; quelques notes du XVe s. 168 ff. à 2 colonnes. 295 × 215 mm.
  • Reliure :
    • Reliure veau raciné, dos basane rouge au chiffre de Charles X ; titre au dos : « Summa confessionalis ».

Présentation du contenu

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • F. 1-9v Titre général du ms. : « Incipit summa confessionalis bona cum tractatu qui dicitur Pharetra super materia comuni coaptabili ad allocutionem generalis predicationis » (1). — [S. THOMAS DE AQUINO, De articulis fidei et sacramentis] Prol. : « Postulat a me vestra dilectio ut de articulis fidei... — ... vitandi » (1) ; « In primis igitur vos scire oportet quod tota fides christiana... — ... resurget corpus spirituale » (1-8v) (éd. Mandonnet, Opuscula, III, 1-18) ; addition : « De sacramento Eucharistie auctoritates sacre scripture locuntur quantum ad. V... — ... in quibus gloriata es etc. » (8v-9v).

    F. 9v-28v « Summa penitencie » : « Sine gratia gratum faciente nullus est Deo gratus. Item sine gratia... — ... vel similia non comittas » ; cf. mss. Latin 3267, f. 1-17 ; 18216, f. 33-54 ; Hauréau, Not., 90 (9v-27v) ; — addition : « Excommunicatus cum absolvitur... — ... reddatur innoxius. Per Christum... Explicit summa penitencie (27v) ; — vers mnémotechniques sur les cas réservés : « Si facis incestum, deflores aut omicida... » ; cf. ms. Latin 3267 f. 17, etc. (27v) ; — « Isti sunt casus in quibus oportet ire ad episcopum Si sit excommunicatus a Superiore... » (28-28v) ; « Qui vero habet plenariam potestatem ab episcopo... » (28v)

    F. 31v-166v [NICOLAUS DE BYARD, Summa distinctionum secundum ordinem alphabeti, quae dicitur De abstinentia] Titre du XVIIe s. : « Sequitur tractatus de virtutibus et vitiis qui inscribitur Pharetra incerti itidem authoris » (31v) ; Table (32-32v) « Sunt hec collecta libro vulgalia || Multa ex alphabeto distincte scripta. || Tenete, est positum titulo quodlibet proprio, || Et primo de abstinencia et jejunio. Duplex est abstinencia : detestabilis et laudabilis... » ; texte divisé en 132 chapitres ; le dernier, « De vita eterna », se termine ainsi : « ... quod preparavit Dominus electis suis, ad que perducere dignetur qui vivit per omnia secula seculorum. Amen. Explicit Pharetra » (33-162) ; table : « Incipiunt adoptiones omnium sermonum in hoc libello contentorum, prout competunt sabbatis, dominicis diebus et feriis tocius anni... Dominica prima in adventu... » (162-166v) (Nombreuses éditions sans nom d'auteur, sous le titre de Dictionarius Pauperum : Paris 1498, 1512, 1530 ; Cologne 1504 et 1505 ; Strasbourg 1518) ; cf. Hauréau, Notices, VI, 265 ; A. Wilmart, dans Mémorial Lagrange, Paris, 1940, 336, 344-346 et n.

    F. 167-167v Note sur les méthodes d'exposition de l'Écriture : « Quatuor modis sacra scriptura exponitur : istorice... — ... sensus spiritualis » (167) ; — Miracle : « Fuit quidam reli[gi]osus qui impugnabatur a fornicatione... — ... et amplius noli peccare » (167-167v) ; — Notes sur la chronologie de J. C. et la Passion : « Notandum est quod Dominus noster J. C. fuit conceptus... ; — Sentences patristiques sur la Vierge Marie (167v). — Au f. de garde 168 : « Asina alligata et pullus significat peccatores... ».

Intervenants

Sujets et thèmes

Source des données : BnF Archives et manuscrits

  • Adulatio est nutrix diaboli...

    f. 34v

    Asina adligata et pullus significat peccatores et peccatrices in peccato mortali...

    f. 168

    De sacramento eucharistiae auctoritates sacrae Scripturae loquuntur quantum ad quinque...

    f. 8v

    Duplex est abstinentia : detestabilis et laudabilis...

    f. 33

    Excommunicatus cum absolvitur prius debet jurare...

    f. 27v

    Fuit quidam religiosus qui impugnabatur a fornicatione et veniens...

    f. 167

    In primis igitur vos scire oportet quod tota fides christiana circa divinitatem...

    f. 1

    Notandum est quod Dominus noster Jesus Christus fuit conceptus in mense Martii...

    f. 167v

    Postulat a me vestra dilectio ut de articulis fidei et ecclesiasticis...

    f. 1

    Quattuor modis sacra Scriptura exponitur : historice, allegorice...

    f. 167

    Qui vero habet plenariam potestatem ab episcopo potest paenitentem absolvere...

    f. 28v

    Si facis incestum, deflores aut homicida //...

    f. 27v

    Si sit excommunicatus a superiore judice ordinario vel delegato...

    f. 28

    Sine gratia gratum faciente nullus est Deo gratus. Item sine gratia impossibile...

    f. 9v

    Sunt haec collecta libro vulgaria //...

    f. 32

    BIBLICA -- Interprétation de la Bible. Notes sur les 4 sens de la Bible
    CARDENET (frater) -- Copiste (?) (XIVe s.)
    COLBERT (Jean-Baptiste) -- Possesseur
    DÉCORATION -- Initiales filigranées (XIIIe et XIVe s.)
    Écriture -- méridionale (XIVe s.)
    Évêque -- Cas réservés Listes
    Évêque -- Cas réservés Vers mnémoniques
    JESUS CHRISTUS -- Genealogia. Notes
    JESUS CHRISTUS -- Passio Textes divers
    MARIA (b. Virgo) -- Office Notes et extraits
    Miracles divers
    NICOLAUS DE BYARD, O.F.M. -- Summa distinctionum secundum ordinem alphabeti, quae dicitur De Abstinentia
    Pape -- Cas réservés Vers mnémoniques
    Pénitence (sacrement) -- Summa paenitentiae
    RELIURE -- Reliures au chiffre de Charles X
    SUMMA PAENITENTIAE
    THOMAS DE AQUINO (s.), O.P. -- De Articulis fidei
    Vers anonymes latins -- Divers

Source des données