Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Identifiant Biblissima+ : https://data.biblissima.fr/entity/Q382922
Source des données : BnF Archives et manuscrits
F. 19v-20v. Attribué à GUILLELMUS DE MALLIACO par Schneyer, Repert. lat. Serm., II, 491, n° 113.
F. 37-38. [GUILLELMUS PERALDUS] ; cf. ibid., II, 543-551, n° 173.
F. 52-52v. [GUILLELMUS PERALDUS] ; cf. ibid., n° 186.
F. 1-4v Tables. Table alphabétique des mots typiques (1-2v, 4-4v) ; — table des thèmes bibliques (2v-3) ; — brouillon cancellé d'une table (3v).
Cette attribution est donnée d'après les mss. lat. 13579 et 12419 étudiés par Hauréau, Notices, II, 84-99 et 275-292; cf. J. B. Schneyer, dans Arch. francisc. hist., LX (1967), 3-41 et Id., Repert. lat. Serm., IV, 228-250
F. 5-10v [NICOLAUS DE BYARD]. Schneyer, Repert. lat. Serm., loc. cit., n° 1 (5-6) ; — Schneyer, n° 5 (6-6v) ; — « Sermo in Adventu. Ecce rex tuus venit... (Mt. XXI, 5). Dicitur et verum est que ne doit este escondite... » ; cf. Schneyer, n° 8, var. ; J. Leclercq, dans Arch. d'hist. doctr. et litt. du M.A., XIV (1943-1945), 150, 153 et 170 (6v-8) ; — « Levate capita vestra... (Lc. XXI, 28). Au semblant connoist l'on l'omme... » ; cf. Schneyer, n° 11, var. (8-8v) ; — Schneyer, n° 19 (8v-9) ; — Schneyer, n° 17 (9-9v) ; — « In natali Domini. Evangelizo vobis gaudium... (Lc. II, 10). Dicitur vulgariter : Nimis cito venit... » ; cf. Schneyer, n° 20, var. (9v-10v).
F. 10v-15v Sermons divers. « Transeamus usque Bethleem... (Lc. II, 15). Hic instruuntur prelati Ecclesie qui significantur per pastores... », attribué d'après ce ms. à Nicolas de Byard, par Schneyer, art. cit., 14 et op. cit., loc. cit., n° 22 (10v-11) ; — « Magi venerunt ab Oriente... (Mt. II, 1). In hujus verbi expositione morali primo ostendamus qui venerunt... » ; cf. ms. Latin 3562, f. 75-76 (11-12v) ; — « Apparuit gratia Dei salvatoris... (Tit. II, 11). Pridie celebravimus temporalem Filii Dei nativitatem... » [GUILLELMUS DE MALLIACO] ; cf. Hauréau, op. cit., IV, 11, 177 et V, 28 ; Schneyer, op. cit., II, 484 n° 14 (13-13v) ; — « Parvulus natus est nobis... (Is. IX, 6). Verba ista scripta sunt in Ysa. in quibus circa Filii Dei nativitatem... » ; cf. Hauréau, op. cit., IV, 177 (13v-14) ; — « Tibi offerent reges munera... (Ps. LXVII, 30). Previdens propheta David exaltacionem Ecclesie... » [GUIBERTUS DE TORNACO], plus court que dans le ms. Latin 15933, f. 194v-195v ; cf. Schneyer, op. cit., II, 290, n° 99 (14v) ; — « Vidimus stellam ejus... (Mt. II, 2). Eccli. XX (32) scribitur : Sapientia abcondita [sic]... Karissimi, nuper transmiserat nobis Deus Pater sapientiam suam... » ; cf. ms. Latin 16508, f. 28-29v, plus court (15-15v) ; — « Maria optimam partem elegit... (Lc. X, 42). Sic legitur in evangelio Luc. X... » (15v).
F. 16-16v [NICOLAUS DE BYARD]. « In purificacione b. Marie. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam... (Ps. XLVII, 10). A tel saint tele offrende et quia Dominus Pater... » ; cf. Schneyer, op. cit., IV, loc. cit., n° 167 var. (16) ; — « Item sermo in purificatione b. Marie » ; cf. Schneyer, n° 168 (16-16v).
F. 16v-19 [GUILLELMUS DE MALLIACO] « In purif[ic]acione b. Marie » ; cf. Hauréau, op. cit., IV, 11, 177-178 ; Schneyer, op. cit., II, 490, n° 96 (16v-17) ; — « In Purificatione » ; cf. Hauréau, op. cit., V, 54 ; Schneyer, ibid., n° 97 (17-18) ; — [In Annuntiatione] ; cf. ms. Latin 16475, f. 307, plus court ; Schneyer, ibid., 491 n° 105 (18-19).
F. 19v-20v Sermons divers. « Orietur stella ex Jacob... (Num. XXIV, 17). Sicut enim a principio mundi ad corporum illuminationem... » ; cf. Hauréau, op. cit., IV, 179 (19v-20v) ; — « Si quis loquitur quasi sermones Dei... (I Petr. IV, 11). In his verbis notantur duo... » (20v).
F. 20v-30v [NICOLAUS DE BYARD]. Schneyer, op. cit., IV, loc. cit., n° 225 (20v-21) ; — « De s. Nicholao episcopo », Schneyer, n° 159 (21-21v) ; — « In nativitate b. Marie », Schneyer, n° 188 (21v-22) ; — « In purificacione b. Marie », Schneyer, n° 169 (22-22v) ; — Schneyer, n° 77 (22v-24) ; — « In assumptione s. Marie », Schneyer, n° 185 (24-25) ; — « Congregate illi sanctos ejus... (Ps. XLIX, 5). Volens petere orationes alicujus religionis... » ; cf. Schneyer, art. cit., 34 (25-25v) ; — Schneyer, op. cit., IV, loc. cit., n° 192 (25v-26) ; — Schneyer, n° 212 (26-26v) ; — Schneyer, n° 229 (26v-27) ; — Schneyer, n° 233 (27-27v) ; — Schneyer, n° 228, var. (27v-28) ; — Schneyer, n° 234, var. (28) ; — Schneyer, n° 230 (28-28v) ; — Schneyer, n° 232 (28v-29) ; — Schneyer, n° 231 (29) ; — Schneyer, n° 236 (29-29v) ; — « Devoravit virga Aaron... (Ex. VII, 12). Vulgariter dicitur : A cui Dex veut aidier... » ; cf. Schneyer, n° 203, var. (29v-30) ; — « In dedi[catione] », même incipit, mais plus développé que Schneyer, n° 237 (30-30v).
F. 30v-32 Sermons divers. « Sanctificavi domum quam edificasti... (III Reg. IX, 3). Verba sunt Domini ad Salomonem et videntur satis competere... » ; cf. Hauréau, op. cit., IV, 179 (30v-32) ; — « Aqua frigida anime sicienti... (Prov. XXV, 25). Verba ultimo p[ro]posita sumpta sunt de Prov. XXV, in quibus tria notantur... », incomplet de la fin (32).
F. 32v-36v [NICOLAUS DE BYARD]. Schneyer, n° 73 (32v-33) ; — Schneyer, n° 75 (33-33v) ; — Schneyer, n° 68 ((33v-34v) ; — Schneyer, n° 72 (34v-35) ; — Schneyer, n° 79 (35) ; — « Et sic Deus dilexit mundum... (Joh. III, 16), et in hoc commendatur Dei dilectio... », lié au sermon précédent ; cf. Schneyer, n° 107 (35-35v) ; — Schneyer, n° 85 (35v-36v) ; — « Surrexit Dominus vere... (Lc. XXIV, 34). Libenter auditur qui bonos rumores portat... » ; cf. Schneyer, art. cit., 21 (36v) ; — « Hec est dies quam fecit... (Ps. CXVII, 24). Dominus omnem diem fecit... » ; cf. Schneyer, op. cit., IV, loc. cit., n° 82 (36v).
F. 36v-43v Sermons divers. « Expurgate vetus fermentum... (I Cor. V, 7). Conspersio dicitur farina cum aqua... », attribué d'après ce ms. à Nicolas de Byard, par Schneyer, art. cit., 21 et op. cit., IV, loc. cit., n° 84 (36v-37) ; — « Pascha nostrum immolatus est... (I Cor. V, 7). Hoc verbo ostendit Ecclesia fidelibus... » ; cf. ms. Latin 16504, f. 102v-105v (37-38) ; — « Pascha nostrum immolatus est... (I Cor. V, 7). Videns Apostolus quod hodierna die per Dei gratiam... » ; cf. mss. Latin 3731, f. 61-61v ; 16507, f. 392v-394 ; 18183, f. 163-164v (38-38v) ; — « Jhesum queritis Nazarenum... (Mc. XVI, 6). Sicut gallice dicitur : Por noient lieve prode fame matin... » ; cf. ms. Latin 18183, f. 164v-166 (39-39v) ; — « Ascendet pandens iter... (Mich. II, 13). Verba ista, karissimi, verba sunt Michee prophete... » (39v-41) ; — « Sicut aquila provocans... (Deut. XXXII, 11). Hic tria consideranda sunt, primo quis ascendit... » ; cf. ms. Latin 3574, f. 81-82 (41-41v) ; — « Ascendit Heliseus in Bethel... (IV Reg. II, 23). In hiis verbis notatur Christi ascensio... » ; cf. ibid., f. 82-82v (41v-42) ; — « Quis putas, puer iste... (Lc. I, 66). Verba ista sunt admirantium beati Jo[hannis] nati[vitatem]... » ; cf. Hauréau, op. cit., IV, 13 (43-43v).
F. 43v-44v [NICOLAUS DE BYARD] « Hic est de quo scriptum est ...(Mt. XI, 10). A sage seignieur masnie duite... » ; cf. Schneyer, op. cit, IV, loc. cit., n° 12, var.
F. 44v-45v Sermon. « Fortes facti sunt in bello... (Hebr. XI, 34). Canite tuba... (Joel II, 1). Vos nescitis quod bucina sive tuba... », attribué d'après ce ms. à Nicolas de Byard par Schneyer, art. cit., 37 et op. cit., IV, loc. cit., n° 218 ; cf. ms. Latin 16498, f. 9, incomplet.
F. 45v-52 [NICOLAUS DE BYARD]. « In nativitate unius apostoli » ; cf. Schneyer, op. cit., IV, loc. cit., n° 207 (45v-46) ; — Schneyer, n° 101 a (46-46v) ; — « De apostolis », Schneyer, n° 213 (46v-47v) ; — Schneyer, n° 95 (47v) ; — Schneyer, n° 210 (47v) ; — Schneyer, n° 211 (47v-48v) ; — « Philippi et Jacobi », Schneyer, n° 174 (48v-49) ; — Schneyer, n° 190 (49) ; — « Beati Benedicti vel Ber. », Schneyer, n° 191 ; attribué aussi à Jean de La Rochelle dans le ms. Latin 15939, f. 213v-215 (49-50) ; — Schneyer, n° 196, var. (50-50v) ; — Schneyer, n° 224 (50v) ; — Schneyer, n° 225, incomplet ; cf. texte complet, supra f. 20v (50v) ; — Schneyer, n° 106 (51-52).
F. 52-66v Sermons divers. « Apparuerunt apostolis dispertite lingue... (Act. II, 3). Circa quod verbum tria nobis attendenda sunt... », attribué à « GUILLELMUS » dans le ms. de Bourges, Bibl. mun., 116, f. 52v (52-52v) ; — « Repleti sunt omnes Spiritu sancto... (Act. II, 4). Sicut gallice dicitur : prometre sans doner est a fol conforter ... » ; cf. mss. Latin 14923, f. 88-88v et 18183, f. 202-203v (52v-53) ; — « Quis putas puer iste... (Lc. I, 66). Quinque enim fuerunt motiva proposite questionis... » ; cf. mss. Latin 3574, f. 80-80v et 16488, f. 275-275v, plus courts (54-54v) ; — « Apostolorum Petri et Pauli. Misit Josue filius Nun... (Jos. II, 1). Verba ista allegorice intelligi possunt... » (54v-55) ; — « Fac tibi duas tubas... (Num. X, 2). Corona senum... (Prov. XVII, 6). Senes sunt isti apostoli non etate... » (55) ; — « Unius apostoli. Duo ubera tua... (Cant. IV, 5). Verba sunt sponsi ad sponsam, Christi ad Ecclesiam... » ; cf. ms. Latin 3574, f. 87-87v (55-55v) ; — « Ego mater pulcre dilectionis... (Eccli. XXIV, 24). Clamat Ecclesia in himno ad beatam Virginem... » (55v) ; — « Transite ad me omnes... (Eccli. XXIV, 26). Si amor illicitus cum multis periculis... » ; cf. ms. Latin 3574, f. 85 (55v-56) ; — « Aufer rubiginem de argento... (Prov. XXV, 4). Argentum : Maria. Job XXVIII : Habet argentum... » (56) ; — « Vidi Dominum sedentem... (Is. VI, 1). Solium : beata Virgo. Ysa. XVI. Preparabitur in misericordia... » (56-56v) ; — « Beati Bernardi. Quasi thus effulgens [sic] in diebus... (Eccli. L, 8). Dicuntur hec verba ad literam [sic] de Simeone... » (56v-57) ; — « Si quis est Domini... (Ex. XXXII, 26). Verba sunt Domini volentis placare... » (57-57v) ; — « Fratres tuos visitabis... (I Reg. XVII, 18). David tipum visitatoris gerit... » ; cf. ms. Latin 3574, f. 83v-85 (57v-58v) ; — « Pax vobis, ego sum... (Lc. XXIV, 36). Hec sunt verba Christi resurgentis... » (58v-59v) ; — « Crucifixi sunt cum eo... (Mt. XXVII, 38). Hoc significat in nobis quod debemus crucifigere... » (59v) ; — « Stetit Jhesus in medio discipulorum... (Lc. XXIV 36). Sicut lignum vite in medio paradisi ut omnes gustantes vivificet... » (59v-60) ; — « Infer digitum tuum... (Joh. XX, 27). In hiis verbis commendatur Christi humilitas... » (60) ; — « In ascensione Domini. Surge aquilo ... (Cant. IV, 5). Verba ista possunt exponi de missione Spiritus... » ; cf. ms. Latin 3574, f. 85v-86v (60-60v) ; — « Laudate Dominum in sanctis... (Ps. CL, 1). Psalmista considerans quod nec palmites... » ; cf. ibid., f. 82v-83v (60v-61v) ; — « Unius apostoli. Neptalim, cervus emissus... (Gen. XLIX, 21). Neptalim dilatans eos, vel dilationes... » ; cf. ms. NAL 338, f. 205v-207v (61v) ; — « Nota. Debet anima purgari sicut granum per excussionem... » (61v-62) ; — « Siccine separat amara mors... (I Reg. XV, 32). Septem sunt separationes que non possunt... » (62-62v) ; — « Tollite jugum meum... (Mt. XI, 29). Qui tenet aratrum... (Eccli. XXXVIII, 26). Dominus ad excolendam terram Ecclesie... » (62v-63) ; — « Nota. Fulgebunt justi sicut sol... (Mt. XIII, 43). Secundum triplicem statum incipi... » (63-63v) ; — « Capilli capitis vestri... (Mt. X, 30). Sacrum hodierne lectionis collegium... » (63v-64) ; — « [S]tabant juxta crucem... (Joh. XIX, 25). Quattuor cruces malorum legimus specialiter... » ; cf. P. Boeren, La vie et les oeuvres de Guiard de Laon, La Haye, 1956, 126 (64) ; — « Petrus quidem servabatur... (Act. XII, 5). Tria possumus considerare in verbis propositis... » (64v) ; — « Josias directus est... (Eccli. XLIX, 3). Verba ista duobus modis considerandum [sic] sunt... » (64v-65) ; — « Sex generibus hominum preparavit Deus vitam... » (65-65v) ; — « Quasi modo geniti infantes... (I Petr. II, 2). Dominus noster Jhesus Christus apostolis apparens... » (65v) ; — « Quasi modo geniti... (I Petr. II, 2). Triplex est generatio : mundi, Dei et diaboli... » (65v-66) ; — « Vas electionis michi... (Act. IX, 15). Vas electionis fuit Paulus in tribus... » (66) ; — « In de[di]catione ecclesie. Ornaverunt faciem templi... (I Mach. IV, 57). Templum : anima. Sanctum est templum... », incomplet de la fin par lacune matérielle (66-66v).
F. 67-82v Sermones. « Posui vos ut eatis... (Joh. XV, 16). Hoc dixit Dominus discipulis... » [PETRUS REMENSIS] (éd. sous le nom de s. Antoine de Padoue, Paris, 1521, f. XI-XIVv) ; cf. notice du ms. Latin 3498, f. 107-108 ; Schneyer, op. cit., IV, 753, n° 465 (67-68) ; — « De ewangelistis. Animal primum simile leoni... (Apoc. IV, 7). Nota quomodo quattuor ewangeliste... » [IDEM] (éd. cit., f. XXV-XXVIv) ; cf. ms. cit., f. 113-114 ; Schneyer, op. cit., n° 473 (68-68v) ; — « Tolle tecum unum de pueris... (I Reg. IX, 3). Quantum moveor ad loquendum... » ; cf. ms. Latin 3562, f. 30-32v (68v-71) ; — « Vos amici mei... (Joh. XV, 14). Nota tria in quibus perfecta consistit dilectio... » [PETRUS REMENSIS] (éd. cit., f. XIX-XIXv) ; cf. ms. Latin 3498, f. 110 ; Schneyer, op. cit., n° 468 (71) ; — « Homo quidam nobilis abiit... (Lc. XIX, 12). Ad expositionem verbi hujus moralem... » ; cf. ms. Latin 3562, f. 46v-47 ; J. Leclercq, dans Studia Anselmiana, LIV (1965), 144 (71v-72) ; — « In Ramis palmarum. Cum apropinquasset [sic] Jhesus Jherosolimis... (Mt. XXI, 1). Omissa hujus verbi allegoria... » ; cf. ms. cit., f. 78 (72v-73) ; — « Sermo in Pasca Domini. Pasca nostrum immolatus est... (I Cor. V, 7). Primo notandum quod hoc nomen... » ; cf. ibid., f. 62-62v (73-73v) ; — « Oritur sol et occidit... (Eccl. I, 5). De ortu solis locuturi occasum ejus... » ; cf. ibid., f. 19v (73v-75) ; — « Sermo in conceptione b. Marie. Ecce concipies in utero... (Lc. I, 31). De gloriosa et ineffabili conceptione... » (75-78) ; — « Hiens [sic] transiit, imber abiit... (Cant. II, 11). Hiens tempus pluviosum et tempestuosum... » (78-78v) ; — « Quid existis in desertum... (Lc. VII, 24). In hoc verbo loquitur Dominus ad nos... » ; cf. ms. Latin 3562, f. 65 (78v-79v) ; — « Sermo in Purificacione... Sint lumbi vestri precinti [sic]... (Lc. XII, 35). Hodierna festivitas duplici vulgariter nomine nuncupatur... » ; cf. ibid., f. 201 (79v-81v) ; — « Sermo de Sancto Spiritu. Invenit gratiam in deserto... (Jer. XXXI, 2). Primo videndum est qui sit populus... », incomplet de la fin par lacune matérielle ; cf. ibid., f. 200 (81v-82v).
F. 83-85 [De poenitentia] incomplet du début. « ... quod autem perfecte humilitatis sit remissio peccatorum... Sequitur videre quare in Adventu debeant preparare se ad sollemnitatem Natalis scilicet confitendo peccata sua... — ... facere propriam confessionem immo ».
F. 85-90v [JOHANNES DE RUPELLA], Sermones. « In nativitate b. Marie virginis. Ferculum fecit rex... (Cant. III, 9). In primis considerandum est quod ferculum... », sans le prothème ; cf. Schneyer, Repert. lat. Serm., III, 714, n° 152 (85-86) ; — [In Omnibus sanctis] ; cf. ibid., 715, n° 168 (86-87v) ; — « Sermo Omnium sanctorum » ; cf. ibid., n° 169 (87v-90v) ; — [De eodem], incomplet par lacune matérielle ; cf. ibid., n° 170 (90v). Cf. K. F. Lynch, dans Rech. théol. anc. méd., XXXI (1964), 311 et 313.
F. 91-96 [JOHANNES DE RUPELLA], Sermones. « In nativitate b. gloriose virginis Marie » ; cf. Schneyer, op. cit., III, 714, n° 151 (91-94) ; — « In nativitate Marie » ; cf. ibid., n° 153 (94-96). Cf. K.F. Lynch, art. cit., 310-311.
F. 96-99v Sermones varii. « Egredietur virga de radice... (Is. XI, 1). Tria tangit hic propheta de Virgine... » (96-97) ; — « Petite et accipietis... (Joh. XVI, 24). In hoc verbo notatur largitas... » (97-99v).
F. 99v-100v [PETRUS DE SANCTO BENEDICTO], Sermo. « Constitues eos principes... (Ps. XLIV, 17). Vulgo dicitur quod non est servitium... », incomplet par lacune matérielle ; cf. Reims, Bibl. mun., ms. 585, f. 205v-207 ; Schneyer, op. cit., IV, 795, n° 185. En réclame : « quomodo filii Israel ».
F. 101-110v Sermons et thèmes de sermons : « Quis poterit cogitare diem... (Mal. III, 2). In carnem, in mentem, in altare... » (101-102) ; — « Preparare in occursum Dei... (Am. IV, 12). Nota : multos nuntios habuimus... » (102-102v) ; — « Emitte agnum... (Is. XVI, 1). Quere alibi de agno... » (102v) ; — « Veniet desideratus... (Agg. II, 8). Nota septem ad que Christus... » (102v-103) ; — « Ortus est sol... (Ps. CIII, 22). Quibus et ad quid... » (103) ; — « Fluvius egrediebatur... (Gen. II, 10). Locus voluptatis : beata Virgo... » (103-103v) ; — « Parvulus natus est... (Is. IX, 6). Hic tria notantur... » (103v) ; — « Verbum caro factum est... (Joh. I, 14). Nota quia Adam appetiit... » (103v-104) ; — « Nota : tres nativitates in Ecclesia celebrantur... » (104) ; — « Apparuit benignitas... (Tit. III, 4). Apparuit benignitas in tribus... » (104) ; — « Apparuit gratia Dei... (Tit. II, 11). Nota quid docuit... » (104) ; — « Terra nostra dabit fructum... (Ps. LXXXIV, 13). Nota quinque de Virgine... » (104-104v) ; — « Ne timeas Maria... (Lc. I, 30). Virginis est timere... » (104v) ; — « Suscitabo tabernaculum... (Am. IX, 11). Verba sunt Dei Patris... » (105-105v) ; — « Trahe me post te... (Cant. I, 3). Filius ascendit ; Ecclesia autem... » (105v) ; — « Dum complerentur dies Paenthecostes [sic]... (Act. II, 1). Novus rex, nova lex... » (105v-106) ; — « De excelso misit... (Thren. I, 13). Hec tria tanguntur... » (106) ; — « Aspiciebam in visione... (Dan. VII, 13). In quibus verbis circa visionem... » (106-107) ; — « Vado ad eum... (Joh. XVI, 5). Primo notatur hic (hic) Filii dignitas... » (107v-108) ; — « Expedit vobis ut ego vadam... (Joh. XVI, 7). Expediens erat apostolis... » (108) ; — « Expedit ut ego vadam... (Joh. XVI, 7). Discipuli Domini in nimio amore... » (108-108v) ; — « Nisi ego abiero... (Joh. XVI, 7). Propter quattuor rationes... » (108v) ; — « Estote factores verbi... (Jac. I, 22). Ascensurus Dominus monet... » (108v-109) ; — « Si quis putat... (Jac. I, 26). In precedenti dominica nos monuit... » (109-109v) ; — « Amen dico vobis... (Joh. XVI, 23). Dominus Jhesus recessurus... » (109v) ; — « Sic Deus dilexit mundum... (Joh. III, 16). Est tempus odii... (Eccl. III, 8). De tempore dilectionis agitur... » (110-110v) ; — « Estote prudentes... (I Petr. IV, 7). In hac epistola invitamur ad tria... — ... vigilate in orationibus » (110v).
F. 111-115v Sermons. « Statuit Judas et fratres... (I Mach. IV, 59). Verba ista conveniunt hodierne festivitati... » ; cf. ms. Latin 16500, f. 14-20v (111-114) ; — « Exaltavi lignum humile... (Ez. XVII, 24). Id est lignum crucis... » (114-115v) ; — « [J]udas elegit sacerdotes... (I Mach. IV, 42). In hoc verbo tria considederanda sunt... » (115v) ; — « Ego mater pulcre dilectionis... (Eccli. XXIV, 24). De quattuor jactat se in verbis istis... », début seul ; cf. ms. Latin 16498, f. 6 (115v).
F. 116 [GAUTIER DE COINCY, Prière à Notre-Dame] « Dame resplendissans, roine glorieuse||... — ... a bonne fin me... Amen » (Gautier de Coincy, Les Miracles de Notre-Dame, éd. V. Fr. Koenig, IV, Genève, 1970, 580-584) ; cf. Långfors, Les Incipit des poèmes français, I, 78.
F. 116v-118 [La Grant Bible Nostre Dame] « Encor ne soit loenge de pecheour pas bele||... — ... Nos cuers et qu'il vuelle estre a [nostre definner] » (éd. partielle par P. Meyer, dans Bulletin de la Soc. des anciens textes français, IV, 1878, 43-46) ; cf. Långfors, op. cit., 121.
F. 118v-121 Ff. mutilés, portant trace de sermons, notamment : « [Stipate me malis] quia amore langueo... (Cant. II, 5). Hic duo notantur : sollempnitas hodierne... » (118v-119v).
Ces sept fragments ont été réunis dès le XIVe s., époque où les feuillets ont été numérotés au verso de I à CXIII et les colonnes de a à d. Aux ff. Iv, 2v, 4v, 32v, 42-42v notes diverses par plusieurs mains du XIVe s. Au f. 120 une note du XIVe s. mutilée et en partie effacée : « Anno ab incarnatione Domini mill [...] tertio fuit... — ... Deo dati ... ». — Provient de la bibliothèque de Colbert. —
Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.
Adducentur regi virgines post eam... (Ps. XLIV, 15).
Consuetudo est quod homines quando volunt intrare ad festum...
f. 29
Amen, amen dico vobis : Si quid petieritis... (Joh. XVI, 23).
Dominus Jesus recessurus a discipulis ut bonus paterfamilias...
f. 109v
Animal primum simile leoni... (Apoc. IV, 7).
Nota quomodo quattuor evangelistae...
f. 68
Apparuerunt illis dispertitae linguae... (Act. II, 3).
Id est radioli ignei ad modum linguarum formati... Circa quod verbum tria...
f. 203
Apparuit benignitas... (Tit. III, 4).
Apparuit benignitas in tribus, primo naturam humanam suscipiendo...
f. 104
Apparuit enim gratia Dei Salvatoris nostri... (Tit. II, 11).
Nota quid docuit, item ut salvaret...
Pridie celebravimus temporalem Filii Dei nativitatem...
f. 26v
Aqua frigida animae sitienti... (Prov. XXV, 25).
Verba ultimo proposita sumpta sunt de Prov. XXV in quibus tria...
f. 32
Ascendet pandens iter ante eos... (Mich. II, 13).
Verba ista, carissimi, verba sunt Michaeae prophetae dominicam Ascensionem...
f. 39v
Ascendit Eliseus in Bethel... (IV Reg. II, 23)
In his verbis notatur Christi ascensio. Lex enim...
f. 82
Aspiciebam in visione noctis... (Dan. VII, 13).
In quibus verbis circa visionem hanc notantur primo persona videns...
f. 106
Aufer rubiginem de argento... (Prov. XXV, 4).
Argentum : Maria. Job XXVIII [1] ; Habet argentum venarum... In utero Annae quae fuit ?...
f. 56
Beati sunt servi illi... (Mt. XII, 37).
Dicitur vulgariter : QUI SEUR ATENT QUI PAR ATENT, et ideo dominus qui non vult electos suos...
f. 50v
Vulgariter dicitur QUE SEUR ATENT QUI PAR ATENT, et ideo Dominus qui non vult...
f. 20v
Capilli capitis vestri omnes... (Mt. X, 30)
Sacrum hodiernae lectionis collegium satis congrue per capillos designari potest...
f. 63v
Congregate illi sanctos ejus... (Ps. XLIX, 5).
Volens petere orationes alicujus religionis...
f. 25
Constitues eos principes... (Ps. XLIV, 17).
Vulgo dicitur quod non est...
f. 99v
Crucifixi sunt cum eo duo latrones... (Mt. XXVII, 38)
Hoc significat in nobis quod debemus crucifigere nobis duos latrones ; mundum...
f. 59v
Cum appropinquasset Jesus Jerosolymis, et venisset Bethphage... (Mt. XXI, 1).
Omissa hujus verbi allegoria, idem verbum moraliter sicut poterimus...
f. 72v
Cum complerentur dies Pentecostes... (Act. II, 1).
Novus rex, nova lex. In praecedentibus rex devicta morte triumphavit...
f. 105v
DAME RESPLENDISSANTE, ROINE GLORIEUSE // PORTE DE PARADIS, PUCELE PRECIEUSE...
f. 116
De excelso misit ignem... (Thren. I, 13).
Haec tria tanguntur : primum est ubi missus, quia in apostolos, unde...
Solent principes castra et terras hostium suorum comburere ut hostes suos...
f. 51
Debet anima purgari sicut granum per excussionem...
f. 61v
Despondi enim vos uni viro... (II Cor. XI, 2).
Consuetudinis approbatae est inter homines ut virgo desponsata...
f. 27
Devoravit virga Aaron virgas eorum... (Ex. VII, 12).
Vulgariter dicitur : A CUI DEX VEUT AIDIER NUS NE LI PUET NUIRE...
f. 29v
Domine, in voluntate tua praestitisti... (Ps. XXIX, 8).
Vulgariter dicitur QUI EST BEAUS ET N'EST BON REFUSER LE DOIT L'ON, et ideo Dominus volens electos suos esse tales...
f. 28
Domum tuam, Domine, decet sanctitudo... (Ps. XCII, 5).
Consuetudo est in saeculo quod decet regem habere pulchriorem domum...
f. 30
Duo ubera tua sicut duo hinnuli... (Cant. IV, 5).
Verba sunt sponsi ad sponsam, Christi ad Ecclesiam, in quibus commendat Christus istos duos apostolos Petrum et Paulum...
f. 87
Ecce concipies in utero et paries filium... (Lc. I, 31).
De gloriosa et ineffabili conceptione Salvatoris ad praesens juxta historiam...
f. 75
Ecce rex tuus venit tibi mansuetus... (Mt. XXI, 5).
Dicitur et verum est QUE NE DOIT ESTE ESCONDITE PAROLE PUIS QUE ROI L'A DITE...
f. 6v
Ecce sponsus venit... (Mt. XXV, 6).
Vulgariter dicitur : A TOUS SEIGNOURS TOUTES ANORS, quia suum bonum dominum...
Ego mater pulchrae dilectionis... (Eccli. XXIV, 24).
Clamat Ecclesia in hymno ad beatam Virginem : Monstra te esse...
f. 55v
De quattuor jactat se in verbis istis beata Virgo...
f. 115v
Egredietur virga de radice Jesse... (Is. XI, 1).
Tria tangit hic Propheta de Virgine ad ejus commendationem...
f. 96
Virgo Dei genetrix virga est et flos filius ejus...
f. 91
Emitte agnum... (Is. XVI, 1).
Quaere alibi de agno, de petra deserti. Beata Virgo petra...
f. 102v
ENCOR NE SOIT LOENGE DE PECHEOUR PAS BELE //...
f. 116v
Enoch placuit Deo... (Eccli. XLIV, 16).
In verbis istis sub typo Enoch innuuntur tria quae bene conve-??? niunt beato isti...
f. 49
Estote factores verbi... (Jac. I, 22).
Ascensurus Dominus monet ut eum sequamur per operationem...
f. 108v
Estote itaque prudentes et vigilate... (I Petr. IV, 7).
In hac epistola invitamur ad tria, primo ad prudentiam...
f. 110v
Estote parati, quia qua hora non putatis... (Lc. XII, 40).
Vulgariter dicitur : QUI EST GARNIS IL N'EST SOUPRIS. Quia ergo Dominus non vult...
Et sic Deus dilexit mundum... (Joh. III, 16)
Et in hoc commendatur Dei dilectio erga nos in multis...
f. 35
Evangelizo vobis gaudium magnum... (Lc. II, 10).
Dicitur vulgariter : Nimis cito venit qui malos rumores apportat...
f. 9v
Exaltavi lignum humile... (Ez. XVII, 24).
Id est lignum crucis numquid satis fuit exaltatum quod adtingit...
f. 114
Expedit vobis ut ego vadam... (Joh. XVI, 7).
Discipuli Domini in nimio amore officiebantur circa Christum...
f. 108
Expediens erat apostolis recessus Christi ad supplendum omnem defectum eorum...
Expurgate vetus fermentum... (I Cor. V, 7).
Conspersio dicitur farina cum aqua sicut estis azymi facti in baptismo...
f. 36v
Extrema gaudii luctus occupat... (Prov. XIV, 13).
Verbum propositum competit satis eleganter festo hodierno...
f. 33
Fac tibi arcam de lignis levigatis... (Gen. VI, 14).
Dominus praecepit fieri arcam ubi lex Dei virga et manna conderentur...
f. 21v
Fac tibi duas tubas argenteas... (Num. X, 2).
Corona senum filii... (Prov. XVII, 6). Senes sunt isti apostoli non aetate sed moribus...
f. 55
Fecit Beseleel arcam de lignis... (Ex. XXXVII, 1).
Fabrica arcae indicat nativitatem beatae et gloriosae virginis Mariae...
f. 94
Ferculum fecit sibi rex Salomon... (Cant. III, 9).
In primis considerandum est quod ferculum istud aliquando thronus...
f. 85
Fluvius egrediebatur de loco voluptatis... (Gen. II, 10).
Locus voluptatis : beata Virgo ; de hoc loco egressus est Filius Dei...
f. 103
Fortes facti sunt in bello... (Hebr. XI, 34).
Canite tuba in Sion... (Joel II, 1). Vos nescitis quod bucina sive tuba non sonat...
f. 44v
Fortitudo et decor indumentum ejus... (Prov. XXXI, 25).
Vulgariter dicitur : QUE IL N'EST NUL QUI NE S'ATOURNE... Ornatus...
f. 27v
Fratres tuos visitabis... (I Reg. XVII, 18).
David typum visitatoris gerit qui visitat domos ex officio visitationis...
f. 83v
Fulgebunt justi, et tamquam scintillae... (Sap. III, 7).
Secundum triplicem statum incipi...
f. 63
Haec est dies quam fecit Dominus... (Ps. CXVII, 24).
Dominus omnem diem fecit et ideo quaerendum est quare propheta...
Hic est de quo scriptum est : Ecce ego mitto angelum... (Mt. XI, 10).
A SAGE SEIGNIEUR MASNIE DUITE...
f. 43v
Hiems transiit, imber abiit... (Cant. II, 11).
Hiems, tempus pluviosum et tempestuosum statum paenitentis significat...
f. 78
Hoc enim sentite in vobis... (Phil. II, 5).
Dicitur vulgariter quod nescit sanus quomodo est aegro...
f. 32v
Homo quidam nobilis abiit... (Lc. XIX, 12).
Ad expositionem verbi hujus moralem, primo videndum est quid sit homo...
f. 71v
In baculo meo transivi Jordanem... (Gen. XXXII, 10).
Nota historiam de Jacob et post expone de Christo...
Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum... (Mich. VI, 8).
Verba ista scripta sunt Mich. VI. Si homo doceret servum de novo...
f. 21
Infer digitum tuum huc... (Joh. XX, 27).
In his verbis commendatur Christi humilitas in septem...
f. 60
Invenit gratiam in deserto... (Jer. XXXI, 2)
Primo videndum est quis sit populus ille...
f. 81v
Jesum quaeritis Nazarenum... (Mc. XVI, 6).
Sicut gallice dicitur : POR NOIENT LIEVE PRODE FAME MATIN...
f. 39
Josias directus est... (Eccli. XLIX, 3)
Verba ista duobus modis consideranda sunt, mystice et moraliter...
f. 64v
Judas elegit sacerdotes sine macula... (I Mach. IV, 42)
In hoc verbo tria consideranda sunt, primo qualiter sacerdotes...
Judica me, Deus... (Ps. XLII, 1).
Consuetum est enim quod cum aliquis trahitur...
Lauda et laetare, filia Sion... (Zach. II, 10).
Haec verba dupliciter possunt exponi, primo de adventu Filii Dei...
f. 22v
Laudate Dominum in sanctis ejus... (Ps. CL, 1).
Psalmista considerans quod nec palmites habent fecunditatem...
f. 82v
Viellatores gesta proborum militum, utpote Caroli, Rolandi...
f. 25v
Levate capita vestra... (Lc. XXI, 28).
AU SEMBLANT CONNOIST L'ON L'OMME, quia si tristis fuerit tristatur...
f. 8
Magi venerunt ab Oriente Jerosolymam... (Mt. II, 1).
In hujus verbi expositione morali primo ostendamus qui venerunt, secundo unde, tertio quomodo...
f. 11
Maria optimam partem elegit... (Lc. X, 42).
Sic legitur in evangelio Lc. X (42). Quae sit ista pars...
f. 15v
Misit Josue filius Nun duos viros... (Jos. II, 1).
Verba ista allegorice intellegi possunt de apostolis...
f. 54v
Missus est angelus Gabriel... (Lc. I, 26).
Haec dies boni nuntii. Si tacuerimus...
f. 18
Mulier gratiosa inveniet gloriam... (Prov. XI, 16).
Ex his verbis Salomonis possumus duo elicere spectantia ad magnificentiam...
f. 24
Ne timeas, Maria, invenisti gratiam... (Lc. I, 30).
Virginis est timere ad omnem viri ingressum. Nota multos...
f. 104v
Nephthali cervus emissus... (Gen. XLIX, 21).
Nephthali dilatans eos vel dilationes eorum significat...
Nescitis quid petatis... (Mt. XX, 22).
Haec sunt verba Domini dicentis et respondentis Jacobo...
f. 46
Vulgariter solet dici : A FOL DEMANDEUR SAGE ESCONDISEUR. Mater istorum...
Nisi ego abiero... (cf. Joh. XVI, 7)
Propter quattuor rationes primum est divina justitia...
Oculi Domini super justos... (Ps. XXXIII, 16)
Eructavit cor meum... (Ps. XLIV, 2)
f. 26
Orietur stella ex Jacob... (Num. XXIV, 17).
Sicut enim a principio mundi ad corporum illuminationem fecit Deus...
f. 19v
Oritur sol et occidit... (Eccl. I, 5).
De ortu solis locuturi occasum ejus ad praesens praetermittentes...
f. 73v
Ornaverunt faciem templi coronis aureis... (I Mach. IV, 57).
Templum : anima. Sanctum est templum tuum... (Ps. LXIV, 5)...
f. 66
Ortus est sol... (Ps. CIII, 22).
Quibus et ad quid ? Deum timentibus, mala vobis timentibus...
Parvulus enim natus est nobis... (Is. IX, 6).
Hic tria notantur : Salvatoris venientis humilitas, unde Parvulus...
f. 103v
Verba ista scripta sunt in Is. (IX, 6), in quibus circa Filii Dei nativitatem...
f. 13v
Pascha nostrum immolatus est Christus... (I Cor. V, 7).
Hoc verbo ostendit Ecclesia quod Christus pro sanctificatione...
f. 37
Primo notandum quod hoc nomen PASCHA duobus modis accipitur...
f. 73
Videns Apostolus quod hodierna die per Dei gratiam...
f. 38
Pax vobis : ego sum, nolite timere... (Lc. XXIV, 36).
Haec sunt verba Christi resurgentis ad discipulos et possunt esse...
f. 58v
Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit... (Joh. XVI, 24).
In hoc verbo notatur largitas et misericordia Domini...
f. 97
Petrus quidem servabatur in carcere... (Act. XII, 5).
Tria possumus considerare in verbis propositis et sequentibus...
Postquam impleti sunt dies purgationis... (Lc. II, 22).
Ad celebrationem hujus festi tres personas legimus convenisse...
f. 16v
Posui vos ut eatis... (Joh. XV, 16).
Hoc dicit Christus discipulis mittens eos ad praedicandum...
f. 67
Praeparare in occursum Dei tui, Israel... (Am. IV, 12).
Nota multos nuntios habuimus per totum Adventum...
f. 102
Praeparate corda vestra Domino... (I Reg. VII, 3).
Dicitur vulgariter : QUI EST GARNIZ SI N'EST HONIZ...
f. 5
Prudente???s virgines acceperunt oleum... (Mt. XXV, 4).
Dicitur vulgariter quod qui de longe sibi providet...
Quasi thus effulgens in diebus aestatis... (Eccli. L, 8)
Dicuntur haec verba ad litteram de Simeone filio Oniae...
f. 56v
Quid existis in desertum videre ?... (Mt. XI, 7 ; Lc. VII, 24).
In hoc verbo loquitur Dominus ad nos qui religionem sumus ingressi...
f. 78v
Quinque ex eis erant fatuae... (Mt. XXV, 2).
Vulgariter dicitur quod non omnes sunt sapientes...
Quis poterit cogitare diem adventus ejus ?... (Mal. III, 2)
In carnem, in mentem, in altare, in mortem, ad judicium...
f. 101
Quis, putas, puer iste erit ?... (Lc. I, 66).
Quinque enim fuerunt motiva propositae quaestionis...
f. 80
Verba ista sunt admirantium beati Johannis nativitatem...
f. 43
Redemptionem misit Dominus populo... (Ps. CX, 9).
Dicitur vulgariter : QUI NE PAIE SI ENCOURT...
f. 8v
Repleti sunt omnes Spiritu sancto... (Act. II, 4).
Sicut gallice dicitur : PROMETRE SANS DONER EST A FOL CONFORTER...
f. 52v
Sanctificavi domum hanc... (III Reg. IX, 3).
Verba sunt Domini ad Salomonem et videntur satis competere...
f. 30v
Sanctificavit tabernaculum suum... (Ps. XLV, 5).
Sicut carpentarius primo dolat ligna...
f. 22
Sapientiam sanctorum narrent populi... (Eccli. XLIV, 15).
Quae sit ista sapientia et unde Jac. III (17) : Sapientia quae desursum est... Desursum est...
f. 90v
Sex generibus hominum praeparavit Deus vitam et tales mereantur...
f. 65
Si consurrexistis cum Christo... (Col. III, 1).
Eleganter nos docet Apostolus in his verbis Resurrectionis...
f. 35v
Si moram fecerit, exspecta eum... (Hab. II, 3).
Dicitur vulgariter : MOUT ENNUIE QUI ATENT...
f. 6
Si quis est Domini, jungatur mihi... (Ex. XXXII, 26)
Verba sunt Domini volentis placare Dominum...
f. 57
Si quis loquitur quasi sermones Dei... (I Petr. IV, 11???).
In his verbis notantur duo, primo enim tangitur...
Si quis putat se religiosum esse... (Jac. I, 26).
In praecedenti dominica nos monuit beatus Jacobus ad puritatem...
f. 109
Sic Deus dilexit mundum... (Joh. III, 16).
Est tempus odii et tempus dilectionis... (Eccl. III, 9). De tempore dilectionis agitur...
f. 110
Siccine separat amara mors... (I Reg. XV, 32)
Septem sunt separationes quae non possunt fieri...
f. 62
Sicut aquila provocans ad volandum... (Deut. XXXII, 11)
Hic tria consideranda sunt : primo quis ascendit, quod notatur...
f. 81
Sicut modo geniti infantes... (I Petr. II, 2).
Dominus noster Jesus Christus apostolis apparens...
f. 65v
Triplex est generatio : mundi, Dei et diaboli...
Sint lumbi vestri praecincti... (Lc. XII, 35).
Hodierna festivitas duplici vulgariter nomine nuncupatur...
f. 79v
Stabant juxta crucem Jesu mater... (Joh. XIX, 25).
Quattuor cruces malorum legimus specialiter in sacra Scriptura...
f. 64
Statim veniet ad templum... (Mal. III, 1).
In verbis istis prophetavit nobis Malachias adventum Filii Dei...
Statuit Judas et fratres ejus et universa ecclesia... (I Mach. IV, 59).
Verba ista conveniunt hodiernae festivitati. Tempore isto...
f. 111
Sternam per ordinem lapides tuos... (Is. LIV, 11)
O quam gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei...
f. 86
Stetit Jesus in medio discipulorum et dicit eis : Pax vobis... (Lc. XXIV, 36)
Sicut lignum vitae in medio paradisi ut omnes gustantes vivificet...
Stipate me malis quia amore langueo... (Cant. II, 5)
Hic duo notantur : sollemnitas hodiernas...
f. 118v
Surge, Aquilo, et veni, Auster... (Cant. IV, 16).
Verba ista possunt exponi de missione Spiritus sancti in quibus...
f. 85v
Surrexit Dominus vere et apparuit Simoni... (Lc. XXIV, 34).
Libenter auditur qui bonos rumores portat. Beatus Lucas...
Suscepimus, Deus, misericordiam tuam... (Ps. XLVII, 10).
A TEL SAINT TELE OFFRENDE, et quia Dominus Pater sanctus est...
f. 16
Suscitabo tabernaculum David quod cecidit... (Am. IX, 11)
Verba sunt Dei Patris promittentis Christi resurrectionem in quibus sunt notanda...
f. 105
Tanto tempore vobiscum sum... (Joh. XIV, 9).
Sicut habetur in evangelio, oportet quod praedicator...
f. 48v
Terra nostra dabit fructum suum... (Ps. LXXXIV, 13).
Nota quinque de Virgine. Terra, ecce humilitas. Terra enim est...
Tibi offerent reges munera... (Ps. LXVII, 30).
Praevidens propheta David exaltationem Ecclesiae fiendam...
f. 14v
Tolle tecum unum de pueris... (I Reg. IX, 3)
Quantum moveor ad loquendum amore et desiderio veritatis...
f. 68v
Tollite jugum meum super vos... (Mt. XI, 29).
Cum quis nutrivit bovem, non est mirum si jugum...
f. 46v
Qui tenet aratrum et qui gloriatur... (Eccli. XXXVIII, 26). Dominus ad excolendam terram Ecclesiae suae...
f. 62v
Trahe me post te... (Cant. I, 3).
Filius ascendit, Ecclesia autem in medio utriusque sollemnitatis...
Transeamus usque Bethleem... (Lc. II, 15).
Hic instruuntur praelati Ecclesiae qui significantur per pastores...
f. 10v
Transit ad me omnes... (Eccli. XXIV, 26).
Si amor illicitus cum multis periculis transire facit...
Tres nativitates in Ecclesia celebrantur, videlicet nativitas Johannis Baptistae, beatae Mariae et Christi...
Tristitia vestra vertetur in gaudium... (Joh. XVI, 20).
In hoc verbo duo possunt notari : apostolorum meritum...
f. 47v
Vado ad eum qui misit me... (Joh. XVI, 5).
Primo notantur hic Filii dignitas, secundo Patris auctoritas...
f. 107v
Vas electionis est mihi iste... (Act. IX, 15).
Vas electionis fuit Paulus in tribus : in pretiositate...
Veniet desideratus cunctis gentibus... (Agg. II, 8).
Nota septem ad quae Christus venit, propter quae desiderabatur...
Verbum caro factum est... (Joh. I, 14).
Nota quia Adam appetiit scientiam quando dixit serpens...
Videbit omnis caro salutare Dei... (Lc. III, 6).
Cum paterfamilias candelam in domo accendit obscura, non eam ponit in camera...
f. 9
Videns Jesus turbas ascendit... (Mt. V, 1).
Hoc evangelium in festo Omnium Sanctorum legitur...
f. 87v
Vidi Dominum sedentem... (Is. VI, 1)
Solium : beata Virgo. Praeparabitur in misericordia solium... (Is. XVI, 5), id est ad miserendum...
Vidimus stellam ejus in Oriente... (Mt. II, 2).
Eccli. XX (32) scribitur : Sapientia abscondita... Carissimi, nuper transmiserat nobis...
f. 15
Vos amici mei estis... (Joh. XV, 14).
Dicitur vulgariter quod melius valet amicus in via...
f. 45v
Nota tria in quibus perfecta consistit dilectio...
f. 71
Vos estis lux mundi... (Mt. V, 14).
Nota quod lux est ita bona, pura et tantae munditiae...
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF Ce Manifeste est enrichi et inclut : - des annotations - une recherche plein texte - un index