Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.8501

  • Autre libellé du document :
    • Vat. lat. 8501
    • BAV, Vat. lat. 8501
    • Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 8501
    • Bibliothèque vaticane, Vat. lat. 8501
    • Vatican. Biblioteca apostolica vaticana, Vat.lat.8501
  • Conservé à : Vatican. Biblioteca apostolica vaticana
  • Date de fabrication :
  • Lieu de fabrication :

Numérisations

Manifeste IIIF

Aspects codicologiques

  • Papier (sauf f. 3 en parch.), XVe-XVIe s.; II + 103 ff. (f. 71-74v°, 97v° et 98v°-103v° blancs). Les f. I, II, 1 et 2 sont des feuillets de garde. Titre à l’encre sur la tranche de queue: MARTIANVS CAPELLA.

    Recueil de de deux parties: 1) f. 4-74v° (filigrane var. Briquet 4033, Perpignan, 1397); 2) f. 75-99v° (filigrane var. Briquet 5905, Sienne, 1450-1452), foliotation ancienne 69-92 (= f. 75-98).

    (Source : Persée - DER-IRHT, XXI)

Présentation du contenu

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • f. 5: //inuidia sed

    f. 76: //Nam sophiam

    1 - f. 4-4v°: Ps. Sallvstivs, Inuectiua in Ciceronem

    pas de titre.

    f. 4v°-6: Ps. Cicero, Inuectiua in Sallustium

    pas de titre.

    f. 6v°-19: Cicero, Orationes in L. Catilinam (I-IV).

    titre (add. dans la marge supér.): «Liber inuectiuarum Marci Tulii contra Chatellinam [sic]».

    f. 19-69: Cicero, Orationes in M. Antonium Philippicae (I-XIV).

    f. 44, l. 6, lacune des manuscrits de la classe D : le texte passe de «... Quam ob rem p. c. legatorum mentionem... » (V, 12, 31) à «... nunquam uidi tantam quanta... » (VI, 7, 18).

    f. 44 et 46v°, les Orat. VI et VII du ms. correspondent respectivement aux Orat. VII et VIII des éditions.

    f. 49, l'Orat. VII du ms. commence aux mots «Omnis id quidem facere... » (VIII, 10, 30).

    f. 57v°, l'Orat. XII du ms. commence aux mots «Hoc s. c. ardentem inflammabitis... » (XI, 13, 32).

    f. 61, l'Orat. XIV du ms. commence aux mots «‹H›ec ergo in Vrbem prouideo» (XII, 11, 1)

    expl. inachevé: «... quibus auspiciis istos fasces augur acciperem quatinus haberem [un blanc] traderem quemquam » (XIV, 5, 14).

    ~ f. 69 (add.): Avgustinvs Hipponensis, Epist. 26 (extrait)

    titre: «Autoritas P. S.».

    texte: «Vincula uero huius mundi asperitatem habent ueram iocunditatem falsam certum dolorem incertam uoluptatem durum laborem timidam quietem rem plenam miseri et spem beatitudinis inanem » (C. P. L., 262 - éd. A. Goldbacher, Vienne, 1985 (C. S. E. L., 34, 1), p. 85).

    ~ f. 69v°-70 (add.): Bernardvs, De cura rei familiaris.

    ~ f. 70v° (add.):

    titre: «Gregorius in moralibus ».

    inc.: «Simonia regnat in clericis, heresis in relligiosis [sic], fraus in mercatoribus, usura in ciuibus... » (non identifié).

    2 - f. 75-97: Martianvs Capella, De nuptiis Philologiae et Mercurii (I-II).

    (gloses) inc. f. 75 dans la marge supér.: «Introducitur hoc loco satira Marciani amica uel ipse Marcianus in honorem ymeney... »

    à la fin: «Explicit liber Martiani Capella etc.».

    f. 98: Vita Martiani Capellae.

    inc.: «M‹artianus›iste dicitur Afer genere ciuis cartaginensis, studuit partim Rome, partim in Italia... ».

    expl.: «... quod sermone mentes hominum ad diuersa rapiunt ».

Anciens possesseurs

Anciennement dans

Origine

Historique de la conservation

Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI

  • Possesseurs: le cardinal Jorge da Costa († 1508), d’après C. M. Grafinger, op. cit. infra ; la bibliothèque du couvent Santa Maria del Popolo; le manuscrit a été acquis par la Bibliothèque Vaticane pendant la première moitié du XIXe s.

Bibliographie

Ces références bibliographiques ont fait l'objet d'un traitement et disposent le cas échéant de liens vers des versions en ligne.

  • PELLEGRIN, Élisabeth (†), GILLES-RAYNAL, Anne-Véronique, DOLBEAU, François, FOHLEN, Jeannine, RIOU, Yves-François, TILLIETTE, Jean-Yves, avec la coll. de Marco BUONOCORE, Paola SCARCIA PIACENTINI et Pierre-Jean RIAMOND (2010), Les manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome III, 2ème partie. Fonds Vatican latin, 2901-14740, Cité du Vatican | Paris, Bibliothèque Vaticane | CNRS Éditions (Documents, études et répertoires publiés par l'Institut de recherche et d'histoire des textes, XXI), ici p. 713 (https://www.persee.fr/doc/dirht_0073-8212_2010_cat_21_32)
  • TEEUWEN, Mariken (2005), "The vocabulary of Martianus Capella commentators. Some observations", Archivum latinitatis medii aevi, 63, p. 71-81, ici p. 73 (https://doi.org/10.3406/alma.2005.887, https://www.persee.fr/doc/alma_0994-8090_2005_num_63_1_887)

Ces références bibliographiques ont été récupérées telles quelles des données à la source

    • C. Leonardi, I codici di Marziano Capella, I (Aevum, 33, 1959, p. 463, 482)
    • Id., I codici di Marziano Capella, II (Aevum, 34, 1960, p. 479-480, n° 220)
    • C. E. Lutz, Martianus Capella (Catal. transl. et comm., 2, Washington, 1971, p. 370 et 375)
    • C. M. Grafinger, Die Handschriften und Kardinals Jorge da Costa in der Vatikanischen Bibliothek (Miscellanea Bibliotheca Apostolica Vaticana, XI, Vatican, 2004 (Studi e testi, 423), p. 418 et 419, n. 52)
    • Réf.: BMBV (1994) 14003-14004.

Vie du document

Source des données